Rak prącia najczęściej objawia się jako utrzymująca się zmiana na skórze prącia, np. owrzodzenie, guzek lub stwardnienie. Choć występuje rzadko, wymaga szybkiej diagnostyki, ponieważ wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i lepsze rokowanie. Sprawdź, jakie są objawy raka prącia, kto znajduje się w grupie ryzyka i jak wygląda postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> rak prącia to rzadki nowotwór złośliwy, który najczęściej rozwija się w obrębie żołędzi, napletka lub bruzdy zażołędnej, >> pierwsze objawy raka prącia bywają niebolesne i mogą mieć postać guzka, owrzodzenia, stwardnienia lub innej, utrzymującej się zmiany na prąciu, >> do czynników ryzyka należą zakażenie HPV, stulejka, przewlekłe stany zapalne, liszaj twardzinowy, palenie tytoniu i zakażenie HIV, >> diagnostyka obejmuje wywiad, badanie lekarskie z oceną pachwinowych węzłów chłonnych, uzupełniające badania obrazowe i laboratoryjne, a rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne. |
Spis treści:
- Rak prącia: co to za nowotwór?
- Epidemiologia raka prącia
- Przyczyny rozwoju raka prącia
- Rak prącia: objawy nowotworu
- Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem raka prącia?
- Rak penisa: diagnostyka nowotworu prącia
- Jak przebiega leczenie pacjentów z rakiem prącia?
- Profilaktyka zachorowań na raka penisa
- Podsumowanie
- FAQ: najczęstsze pytania o raka prącia
Rak prącia: co to za nowotwór?
Rak prącia (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem C60) to nowotwór złośliwy rozwijający się w tkankach prącia, najczęściej w obrębie żołędzi, napletka lub bruzdy zażołędnej. W większości przypadków jest to rak płaskonabłonkowy prącia, czyli nowotwór wywodzący się z komórek nabłonka pokrywającego powierzchnię narządu. Do rzadziej występujących nowotworów złośliwych tej okolicy należą rak podstawnokomórkowy, czerniak, mięsaki oraz pozasutkowa choroba Pageta.
Nowotwory prącia zwykle rozwijają się miejscowo, ale wraz z postępem choroby mogą naciekać głębiej położone tkanki i węzły chłonne. Choć występują rzadko, mają istotne znaczenie kliniczne, ponieważ wpływać nie tylko na rokowanie, ale także na oddawanie moczu, funkcje seksualne i jakość życia chorego.
Rodzaje raka prącia: lokalizacja nowotworu
Nowotwory prącia klasyfikuje się nie tylko według typu histologicznego, ale również według lokalizacji zmiany. Ma to istotne znaczenie praktyczne, ponieważ położenie guza może wpływać na pierwsze objawy, zakres leczenia operacyjnego oraz możliwość zastosowania metod oszczędzających. Najczęstsze lokalizacje raka prącia obejmują:
- żołądź,
- napletek,
- bruzdę zażołędną,
- trzon (rzadziej).
W tych okolicach mogą występować również zmiany przedinwazyjne ograniczone do nabłonka, określane jako śródnabłonkowa neoplazja prącia (PeIN, ang. penile intraepithelial neoplasia). W starszym nazewnictwie zmiany na żołędzi określano jako erytroplazję Queyrata, a na trzonie prącia jako chorobę Bowena.
| Warto wiedzieć: Popularne, potoczne określenia rak żołędzi lub rak żołędzia nie oznaczają odrębnego typu choroby, lecz po prostu raka prącia zlokalizowanego w obrębie żołędzi. |
Lokalizacja ma znaczenie kliniczne. Guz rozwijający się pod napletkiem może dłużej pozostawać niezauważony, zwłaszcza u pacjentów ze stulejką. Zmiany na żołędzi zwykle są rozpoznawane wcześniej. Ustalenie miejsca rozwoju nowotworu pomaga zaplanować dalszą diagnostykę i leczenie.
Epidemiologia raka prącia
Rak prącia jest nowotworem rzadkim w Europie i w Polsce. Częściej występuje w niektórych regionach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że w Polsce rozpoznaje się obecnie około 2 przypadki rocznie na 100 000 mężczyzn. Częstość zachorowań pozostaje nieco wyższa niż średnia europejska oraz stopniowo wzrasta względem początku lat 2000.
Występowanie raka prącia: wiek chorych
Rak prącia występuje głównie u mężczyzn starszych, a ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Dane europejskie wskazują, że średni wiek rozpoznania wynosi około 60 lat. Najwięcej zachorowań przypada na grupy wiekowe 60-69 i 70-74 lat, z wyraźnym wzrostem po 50. roku życia. Rak prącia u dzieci i młodych chłopców należy do skrajnej rzadkości.
>> Przeczytaj: Andropauza – męskie przekwitanie
Przyczyny rozwoju raka prącia
Bezpośrednią przyczyną rozwoju raka prącia jest nieprawidłowy, niekontrolowany rozrost komórek wywodzących się z tkanek prącia. W praktyce klinicznej częściej mówi się jednak o czynnikach ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu. Należą do nich:
- zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie typami wysokiego ryzyka, m.in. HPV 16, 18, 31, 33, 35 i 39,
- zakażenie HIV, związane z zaburzeniami odporności i częstszym współwystępowaniem zakażeń HPV,
- stulejka i związane z nią trudności w utrzymaniu prawidłowej higieny,
- przewlekłe stany zapalne w obrębie prącia,
- liszaj twardzinowy prącia,
- palenie tytoniu,
- otyłość, mogąca utrudniać higienę i sprzyjać przewlekłemu drażnieniu tkanek.
Część raków płaskonabłonkowych prącia rozwija się na podłożu zmian przedrakowych, jednak mogą także powstawać de novo, czyli bez wcześniejszej zmiany prekursorowej i niekiedy również bez obecności uchytnych czynników ryzyka.
>> Sprawdź: HPV u mężczyzny – objawy, diagnostyka, profilaktyka
Rak prącia: objawy nowotworu
Pierwsze objawy raka prącia bywają niebolesne i mogą zostać zbagatelizowane. Nowotwór prącia najczęściej objawia się jako utrzymująca się zmiana na skórze lub błonie śluzowej prącia. Może mieć charakter:
- niegojącego się owrzodzenia, nadżerki,
- płaskiej lub wrzodziejącej, czerwonej lub szarobiałej plamy,
- brodawkowatej, kalafiorowatej zmiany,
- guzka, stwardnienia skóry,
- obrzęku końca prącia (zwłaszcza przy współistniejącej stulejce).
Do pozostałych objawów mogących sugerować raka prącia należą:
- krwawienie z okolicy zmiany,
- ból, pieczenie, świąd,
- powiększenie pachwinowych węzłów chłonnych, często niebolesnych i twardych.
| To ważne: Nie każda zmiana na prąciu oznacza raka, ale każda, która nie znika, powiększa się lub nawraca, wymaga oceny urologicznej. |
>> Zobacz: Infekcje intymne – jakie są ich objawy? Rodzaje i przyczyny infekcji
Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem raka prącia?
Z podejrzeniem raka prącia należy zgłosić się przede wszystkim do urologa. Specjalista oceni charakter zmiany i zdecyduje o dalszej diagnostyce. Jeśli zmiana budzi podejrzenie nowotworu, nie warto zwlekać z konsultacją, ponieważ wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na skuteczne leczenie i zastosowanie metod oszczędzających narząd.
Rak penisa: diagnostyka nowotworu prącia
Diagnostyka raka prącia rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania lekarskiego. Lekarz ocenia wygląd zmiany, lokalizację i rozległość oraz bada pachwinowe węzły chłonne. Ich zajęcie ma istotne znaczenie rokownicze. Ostateczne rozpoznanie nowotworu prącia wymaga jednak potwierdzenia w badaniu histopatologicznym pobranego wycinka.
Diagnostyka może obejmować również badania obrazowew celu oceny głębokości nacieku nowotworowego lub stopnia zaawansowania choroby. W tym celu wykonuje się zwykle rezonans magnetyczny prącia, a gdy nie jest on dostępny także badanie USG. W przypadku podejrzanych pachwinowych węzłów chłonnych najczęściej wykonuje się biopsję aspiracyjną cienkoigłową.
Jeśli istnieje podejrzenie bardziej zaawansowanej choroby, diagnostykę poszerza się o tomografię komputerową, a niekiedy również o badanie PET/CT.
Jakie badania laboratoryjne wykonać przy diagnostyce raka prącia?
W diagnostyce raka prącia badania laboratoryjne mają znaczenie uzupełniające. Pozwalają ocenić stan ogólny chorego, przygotować go do dalszej diagnostyki i leczenia oraz wychwycić możliwe powikłania choroby. Najczęściej wykonuje się:
- morfologię krwi,
- badania biochemiczne krwi, w tym:
- ocenę funkcji nerek (m.in. stężenie kreatyniny, eGFR, mocznik),
- ocenę funkcji wątroby (np. ALT, AST, bilirubinę),
- elektrolity (przede wszystkim sód, potas, a w razie potrzeby także chlorki),
- stężenie wapnia: w wybranych przypadkach, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie bardziej zaawansowanej choroby.
- badanie ogólne moczu, szczególnie przed badaniami obrazowymi z kontrastem oraz planowanym leczeniem.
Zakres badań zależy od sytuacji klinicznej. W wybranych przypadkach wykonuje się także badania w kierunku zakażenia HPV, które mogą potwierdzić obecność wirusa będącego jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju raka prącia. Nie zastępują one jednak badania histopatologicznego i nie stanowią podstawy rozpoznania choroby.
Jak przebiega leczenie pacjentów z rakiem prącia?
Leczenie raka prącia zależy od stopnia zaawansowania. Celem jest całkowite usunięcie nowotworu, a jeśli to możliwe, zachowanie jak największej części narządu i jego funkcji. W zależności od sytuacji klinicznej leczenie może obejmować:
- metody oszczędzające: np. obrzezanie, miejscowe wycięcie zmiany, glansektomię, leczenie miejscowe (np. 5-fluorouracylem, imikwimodem), a w wybranych powierzchownych zmianach laseroterapię, krioterapię,
- radykalne leczenie chirurgiczne: częściową lub całkowitą penektomię, jeśli guz nacieka głębiej położone tkanki albo nie ma możliwości bezpiecznego leczenia oszczędzającego,
- leczenie regionalnych węzłów chłonnych: przede wszystkim limfadenektomię,
- radioterapię: u części chorych jako leczenie oszczędzające albo uzupełniające,
- chemioterapię lub chemioradioterapię: przede wszystkim w chorobie miejscowo zaawansowanej, przy zajęciu węzłów chłonnych lub w leczeniu paliatywnym.
Im wcześniej rozpozna się nowotwór prącia, tym większa szansa na mniej okaleczające leczenie i lepsze rokowanie. W zaawansowanych przypadkach terapia wymaga zwykle postępowania wielospecjalistycznego.
Nowotwór prącia: rokowania
Rokowanie w raku prącia zależy przede wszystkim od stadium choroby w chwili rozpoznania. Wczesne postacie nowotworu są zwykle wysoko wyleczalne, natomiast przy bardziej zaawansowanej chorobie, zwłaszcza z zajęciem pachwinowych lub miednicznych węzłów chłonnych, rokowanie jest mniej korzystne. Duże znaczenie mają również cechy samego guza, m.in. typ histologiczny i głębokość nacieku.
>> Zobacz: Krostki na penisie – co mogą oznaczać czerwone lub białe krosty?
Profilaktyka zachorowań na raka penisa
Profilaktyka raka prącia polega głównie na ograniczaniu czynników ryzyka i szybkim reagowaniu na niepokojące objawy. Nie istnieje powszechnie zalecany program badań przesiewowych w kierunku raka prącia. Ryzyko zachorowania można zmniejszyć przez:
- prawidłową higienę intymną,
- leczenie stulejki i przewlekłych stanów zapalnych,
- ograniczanie ryzyka zakażenia HPV, w tym przez szczepienia ochronne przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego,
- ograniczanie ryzyka zakażenia HIV i innych chorób przenoszonych drogą płciową, m.in. poprzez unikanie ryzykownych zachowań seksualnych,
- niepalenie tytoniu.
Warto także pamiętać, że stany zapalne, liszaj twardzinowy czy nawracające problemy z odprowadzaniem napletka nie powinny być bagatelizowane. Każda zmiana, która nie znika, nawraca lub się powiększa, wymaga oceny lekarza, nawet jeśli jest niebolesna.
Podsumowanie
Rak prącia to rzadki, ale poważny nowotwór, który najczęściej objawia się utrzymującą się zmianą na żołędzi lub napletku. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na leczenie oszczędzające narząd i dobre rokowanie. Kluczowe znaczenie mają szybka diagnostyka, ocena węzłów chłonnych oraz ograniczanie czynników ryzyka, zwłaszcza zakażenia wirusem HPV, przewlekłych stanów zapalnych i stulejki. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę, nie zwlekaj z wizytą u urologa i wykonaniem odpowiednich badań.
FAQ: najczęstsze pytania o raka prącia
Rak żołędzi lub rak żołędzia to potoczne określenie raka prącia zlokalizowanego na żołędzi. Nie jest to odrębny typ nowotworu, ale wskazanie jego lokalizacji.
Rak prącia u dzieci należy do skrajnej rzadkości. Nowotwór ten rozpoznaje się przede wszystkim u mężczyzn dorosłych i starszych.
Ryzyko zwiększa się z wiekiem, a średni wiek rozpoznania wynosi około 60 lat.
Nie. Guzek, owrzodzenie, zaczerwienienie czy zgrubienie mogą mieć także łagodną przyczynę, m.in. zapalną czy zakaźną. Każda zmiana, która nie znika, nawraca lub się powiększa, wymaga jednak oceny lekarskiej.
Bibliografia
- EAU Guidelines. Penile cancer.
- Itrych B., Sikora-Kupis B., Sarosiek T. Postępowanie w raku prącia. Onkologia w Praktyce Klinicznej. 2014;10(6):314–321.
- Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwór prącia.
- Pettaway C.A. Carcinoma of the penis: Clinical presentation, diagnosis, and staging. UpToDate.
- Pettaway C.A. Carcinoma of the penis: Epidemiology, risk factors, and pathology. UpToDate.
- Pettaway C.A., Pagliaro L.C. Treatment of carcinoma of the penis. UpToDate.
- Wysocki W. Rak prącia. Medycyna Praktyczna. Onkologia.
- Wyszukiwarka statystyk Krajowego Rejestru Nowotworów: dane dotyczące zachorowań na nowotwór prącia w Polsce.
