Szacuje się, że dysfagia dotyka około 7% populacji. Trudności w przełykaniu mogą dotyczyć zarówno pokarmów stałych, jak i płynów, a ich przyczyny są bardzo zróżnicowane – od łagodnych zaburzeń czynnościowych po poważne schorzenia neurologiczne lub nowotworowe. Nie jest to choroba sama w sobie, ale objaw, który wymaga dokładnej diagnostyki i odpowiedniego leczenia. Dowiedz się, co to jest dysfagia, skąd się bierze i jak ją leczyć.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> dysfagia to zaburzenie połykania utrudniające transport pokarmu z jamy ustnej do żołądka, >> objawy obejmują m.in. krztuszenie się, uczucie zalegania pokarmu i ból przy połykaniu, >> nieleczona dysfagia może prowadzić do niedożywienia, odwodnienia i zachłystowego zapalenia płuc, >> leczenie zależy od przyczyny i może obejmować np. ćwiczenia usprawniające mięśnie odpowiedzialne za połykanie, farmakoterapię, zabiegi chirurgiczne. |
Spis treści:
- Co to jest dysfagia?
- Objawy dysfagii
- Przyczyny problemów z przełykaniem
- Diagnostyka – jakie badania wykonać przy trudnościach w przełykaniu?
- Leczenie i rehabilitacja w dysfagii
- Domowe sposoby na łagodzenie ucisku w gardle
- Dysfagia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest dysfagia?
Dysfagia to medyczne określenie zaburzenia połykania, polegającego na subiektywnym odczuciu trudności w połykaniu lub utrudnionym przechodzeniu pokarmów i płynów z jamy ustnej przez gardło i przełyk do żołądka. Wyróżnia się:
- dysfagię ustno-gardłową (przedprzełykową) – związaną z trudnościami w inicjowaniu aktu połykania,
- dysfagię przełykową – dotyczącą zaburzeń transportu kęsa pokarmowego przez przełyk.
Dysfagia jest opisywana przez pacjentów jako trudność w uformowaniu kęsa pokarmowego, jego zatrzymywanie się, zaleganie lub przylepianie się do ściany przełyku oraz uczucie, jakby coś “stało” w gardle lub przełyku.
| Odrębnym zjawiskiem jest odynofagia, czyli ból odczuwany w gardle lub za mostkiem podczas przechodzenia kęsa pokarmowego. Może być piekący, kurczowy lub kłujący. |
Objawy dysfagii
Objawy dysfagii mogą być różnorodne i zależą od jej przyczyny oraz lokalizacji zaburzenia. Przy dysfagii ustno-gardłowej najczęściej zgłaszane są:
- problem z rozdrobnieniem pokarmu i uformowaniem kęsa pokarmowego,
- trudność w rozpoczęciu połykania,
- kaszel,
- krztuszenie się,
- zwracanie pokarmu do nosogardzieli,
- odruch wymiotny,
- uczucie drapania w gardle,
- nadmierne ślinienie się,
- uczucie odrętwienia w jamie ustnej,
- zaleganie pokarmu w jamie ustnej (w przedsionku jamy ustnej i policzków),
- zachłyśnięcia/kaszel podczas jedzenia i picia.
| Przy dysfagii ustno-gardłowej trudności dotyczą zarówno pokarmów stałych, jak i płynów i pojawiają się już na etapie inicjacji połykania. Natomiast dysfagia przełykowa początkowo dotyczy głównie pokarmów stałych, a w miarę progresji może obejmować również płyny i ślinę. |
Natomiast objawy dysfagii przełykowej to:
- uczucie przeszkody lub zatrzymywania się pokarmu za mostkiem,
- ból lub dyskomfort w klatce piersiowej,
- cofanie się treści pokarmowej,
- nudności i wymioty,
- zgaga lub odbijania,
- kaszel.
Nieleczona dysfagia może prowadzić do poważnych powikłań. Jednym z najgroźniejszych jest zachłystowe zapalenie płuc, będące wynikiem aspiracji treści pokarmowej lub płynów do dróg oddechowych. Przewlekłe trudności w połykaniu sprzyjają również niedożywieniu i odwodnieniu, co może prowadzić do niedoborów pokarmowych, utraty masy ciała i ogólnego osłabienia organizmu.
Przyczyny problemów z przełykaniem
W większości przypadków dysfagia ustno-gardłowa ma podłoże neurologiczne, natomiast dysfagia przełykowa najczęściej wynika z chorób strukturalnych lub zaburzeń motoryki przełyku.
Przyczyny dysfagii ustno-gardłowej to m.in.:
- stan zapalny błony śluzowej jamy ustnej lub gardła,
- nowotwór języka, gardła lub dna jamy ustnej,
- ciało obce,
- powiększona tarczyca,
- guz mózgu,
- udar mózgu,
- choroba Parkinsona,
- stwardnienie rozsiane,
- stwardnienie zanikowe boczne,
- neuropatia obwodowa (np. w przebiegu cukrzycy),
- miastenia,
- choroby układowe tkanki łącznej (np. toczeń rumieniowaty układowy),
- choroby mięśni,
- stan po zabiegu chirurgicznym w obrębie twarzy lub szyi.
Przyczyny dysfagii przełykowej to głównie:
- choroba refluksowa przełyku,
- eozynofilowe zapalenie przełyku,
- uchyłki przełyku,
- nowotwory przełyku,
- pozapalne zwężenia przełyku,
- następstwa radioterapii w obrębie klatki piersiowej lub szyi,
- ucisk z zewnątrz (np. wole zamostkowe, guz śródpiersia),
- choroby układowe tkanki łącznej,
- pierwotne zaburzenia motoryki przełyku (np. achalazja).
Wyróżnia się również tzw. dysfagię czynnościową, rozpoznawaną po wykluczeniu zmian strukturalnych, choroby refluksowej, eozynofilowego zapalenia przełyku oraz istotnych zaburzeń motoryki przełyku.
Diagnostyka – jakie badania wykonać przy trudnościach w przełykaniu?
Pierwszym etapem postępowania jest szczegółowy wywiad lekarski, obejmujący m.in. charakter trudności w połykaniu, czas ich trwania oraz obecność objawów towarzyszących (np. ból, kaszel, utrata masy ciała). Następnie lekarz przeprowadza badanie fizykalne, które obejmuje ocenę jamy ustnej, gardła i szyi oraz pozwala wstępnie określić poziom zaburzenia połykania.
Badania dodatkowe w diagnostyce przyczyny dysfagii to m.in.:
- RTG gardła i przełyku z kontrastem,
- badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego,
- manometria,
- fiberoendoskopia przeznosowa,
- w wybranych przypadkach także pH-metria przełyku.
Lekarz może zlecić również badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, stężenie albuminy czy elektrolitów, w celu oceny ewentualnych następstw dysfagii (np. niedożywienia).
Leczenie i rehabilitacja w dysfagii
Leczenie dysfagii zależy przede wszystkim od jej przyczyny. W przypadku zmian strukturalnych (np. zwężeń, uchyłków, nowotworów) może być konieczne leczenie endoskopowe lub chirurgiczne, np. poszerzanie przełyku (dylatacja).
Leczenie farmakologiczne znajduje zastosowanie głównie w zaburzeniach motoryki przełyku i może obejmować m.in. leki wpływające na napięcie mięśni gładkich. W wybranych przypadkach stosuje się również toksynę botulinową.
Rehabilitacja w dysfagii obejmuje głównie ćwiczenia usprawniające mięśnie odpowiedzialne za połykanie, naukę bezpiecznych technik spożywania pokarmów i działań kompensacyjnych (np. innego sposobu połykania). Ważna jest także praca z postawą ciała i ułożeniem głowy podczas posiłku.
Domowe sposoby na łagodzenie ucisku w gardle
Należy podkreślić, że metody domowe nie zastępują leczenia przyczynowego. Mogą natomiast stanowić jego uzupełnienie i poprawiać komfort codziennego funkcjonowania. Należą do nich m.in.:
- modyfikacja sposobu spożywania posiłków (np. małe kęsy, dokładne przeżuwanie, unikanie pośpiechu),
- odpowiednie nawilżanie śluzówek (np. popijanie niewielkich ilości płynów między kęsami),
- dostosowanie konsystencji pokarmów (np. unikanie produktów twardych, suchych lub kruszących się),
- dbałość o higienę jamy ustnej,
- stosowanie akcesoriów ułatwiających jedzenie i picie (np. specjalnych kubków).
Dysfagia jest objawem, który zawsze wymaga wyjaśnienia, ponieważ może być związany z poważnymi chorobami. Wczesne ustalenie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala ograniczyć ryzyko powikłań i poprawić jakość życia pacjenta.
Dysfagia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące dysfagii.
Niepokojące są przede wszystkim narastające trudności w połykaniu, utrata masy ciała, krztuszenie się oraz ból przy połykaniu, które wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej.
Nieleczona dysfagia może prowadzić do niedożywienia, odwodnienia oraz zachłystowego zapalenia płuc. Może być również objawem poważnych chorób, dlatego zawsze wymaga dokładnej oceny klinicznej.
Do przyczyn neurologicznych dysfagii należą m.in. udar mózgu, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, guz mózgu.
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha
Bibliografia
- A. Dylczyk-Sommer, Dysfagia. Część 1: zagadnienia ogólne, Anestezjologia Intensywna Terapia 2020; 52, 3: 229–235
- https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.12. (dostęp 10.04.2026)
- A. Gadowska-Cicha i in., Dysfagia – objaw alarmujący, Chirurgia Polska 2004, 6, 2, 101–107
- J. Terlikiewicz, R. Makarewicz, Zaburzenia połykania, Polska Medycyna Paliatywna 2003, 2, 1, 31–38
- https://www.mp.pl/pacjent/objawy/50657,dysfagia-zaburzone-polykanie (dostęp 10.04.2026)
- M. Litwin, Zaburzenia połykania https://ckr.pl/wp-content/uploads/2020/04/Dysfagia-a4-internet.pdf (dostęp 10.04.2026)
