Yerba mate to napój, który od lat zyskuje popularność nie tylko ze względu na swoje pobudzające działanie, ale również potencjalne właściwości wspierające zdrowie Sprawdź, jakie właściwości ma yerba mate, jak prawidłowo ją parzyć oraz kto powinien zachować ostrożność przy jej spożywaniu.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> yerba mate to napar przyrządzany z wysuszonych (niekiedy również świeżych) i zmielonych liści oraz patyczków ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), >> zawiera około 200 substancji chemicznych, takich jak np. flawonoidy, fenolokwasy, saponiny, antocyjany i ksantyny, >> do najlepiej poznanych związków należy m.in. kofeina o właściwościach pobudzających, >> niektóre składniki zawarte w herbacie yerba mate wykazują też działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, a także wspomagają unormowanie poziomu cholesterolu i redukcję masy ciała. |
Spis treści:
- Co to jest yerba mate?
- Jakie składniki zawiera yerba mate?
- Jak parzyć yerba mate?
- Wpływ yerba mate na organizm
- Yerba mate – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne
- Jak sprawdzić, czy yerba mate wspiera Twoje zdrowie?
- Yerba mate: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest yerba mate?
Yerba mate to napar przyrządzany z wysuszonych (niekiedy również świeżych) i zmielonych liści oraz patyczków ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis). Szczególną popularnością cieszy się w krajach Ameryki Południowej, a także niektórych państwach Bliskiego Wschodu – głównie w Libanie i Syrii.
Historia popularności yerba mate sięga XVII wieku. To właśnie wtedy misjonarze jezuiccy dotarli do miejsc zamieszkałych przez plemię Guarani dorzecza Parany i odkryli, że ich ulubioną używką jest żucie liści ostrokrzewu paragwajskiego. Zauważyli też, że powoduje to u nich zmniejszenie uczucia zmęczenia i głodu.
Jezuici docenili właściwości ostrokrzewu paragwajskiego. Zaczęli rozpowszechniać wiedzę na jego temat w Europie i zakładać pierwsze europejskie plantacje tej rośliny.
Pierwsza próba sprowadzenia ostrokrzewu paragwajskiego do Polski miała miejsce w roku 1882. Zakończyła się ona niepowodzeniem ze względu na nałożone cła. Ostatecznie yerba mate pojawiła się w naszym kraju na początku lat 90. XX wieku i znana jest do dziś. Choć nie jest tak popularna, jak w krajach Ameryki Południowej to bez problemu można kupić ją w sklepach stacjonarnych i internetowych. Ze względu na swoje właściwości pobudzające i orzeźwiający smak stała się alternatywą dla kawy.
Jakie składniki zawiera yerba mate?
Yerba mate zawiera około 200 substancji chemicznych, takich jak np. fenolokwasy, saponiny, antocyjany i ksantyny. Do najlepiej poznanych związków należą alkaloidy purynowe: kofeina i teobromina. Występują one głównie w liściach i woskach powierzchniowych pokrywających liście.
Inną dużą grupą związków znajdującą się w liściach używanych do parzenia yerba mate, stanowią polifenole (np. kwas chlorogenowy) i flawonoidy (np. kwercetyna).
Jak parzyć yerba mate?
Parzenie yerba mate to prawdziwy rytuał. Oto jak zrobić to we właściwy sposób.
- Zacznij od wsypania suszu do naczynia. Standardowo wypełnia się je w 1/2 do 3/4 objętości. Yerba mate pije się przez wielokrotne dolewanie wody do tych samych liści.
- W wolne miejsce w naczyniu wlej odrobinę letniej wody. Pozwól liściom „napić się” przez 2-3 minuty. Ten etap sprawia, że napar nie będzie przesadnie gorzki. Dopiero teraz umieść bombillę (rurkę do picia yerba mate) w pustej przestrzeni, dociskając ją do dna.
- Zalej yerbę wodą o temperaturze między 70°C a 80°C. Odczekaj około 10 minut po zagotowaniu wody.
Jedną porcję suszu możesz zalewać od kilku do kilkunastu razy, aż do momentu, gdy napar straci smak (tzw. lavado). Z każdym kolejnym zalaniem smak staje się łagodniejszy.
Wpływ yerba mate na organizm
Yerba mate ma nie tylko właściwości pobudzające – związki zawarte w ostrokrzewie paragwajskim działają również antyoksydacyjnie, przeciwzapalne. Mogą mieć także korzystny wpływ na poziom cholesterolu i redukcję masy ciała.
>> Przeczytaj także: Antyoksydanty (przeciwutleniacze). Rodzaje, źródła, jak dbać o ich optymalny poziom
Yerba mate a układ nerwowy
Jednym ze związków obecnych w yerba mate jest kofeina, która odpowiada za właściwości pobudzające naparu. Po wchłonięciu do organizmu działa poprzez blokowanie receptorów adenozyny, co prowadzi do zwiększonego wydzielania neuroprzekaźników i katecholamin (adrenaliny, dopaminy, serotoniny). W efekcie dochodzi do pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego, rozszerzenia naczyń krwionośnych oraz przyspieszenia pracy serca.
Umiarkowane spożycie kofeiny, wynoszące około 100-300 mg dziennie, może korzystnie wpływać na koncentrację, wydolność fizyczną i funkcje poznawcze, a także zmniejszać uczucie zmęczenia i senności. Jednocześnie uznaje się, że u zdrowych osób dorosłych bezpieczna dzienna dawka kofeiny nie powinna przekraczać 400 mg.
Jak yerba mate działa na wątrobę?
Jak wspominaliśmy, ostrokrzew paragwajski, z którego przygotowuje się napar, zawiera ponad 200 różnych związków. Część z nich wykazuje działanie antyoksydacyjne i pomaga zapobiegać stresowi oksydacyjnemu, który może przyczyniać się np. do patogenezy alkoholowej choroby wątroby.
Wyniki badań wskazują, że ekstrakt z yerba mate może być jednym z elementów profilaktyki uszkodzenia wątroby spowodowanego przez etanol.
Pojawiają się również doniesienia na temat tego, że napary z yerba mate wykazują aktywność hipercholesterolemiczną. Zawarte w nim składniki mogą obniżać stężenie cholesterolu (zarówno całkowitego, jak i LDL), a także zwiększać stężenie frakcji HDL.
W jednym z badań klinicznych zaobserwowano, że u osób zdrowych i z podwyższonym cholesterolem, które piły yerba mate przez 8 tygodni, poprawie uległy parametry, takie jak: ciśnienie krwi, poziom cytokin zapalnych i chemokin. U osób zdrowych dodatkowo odnotowano zmniejszenie poziomu LDL-C, tkanki tłuszczowej, a także greliny i GIP (co może mieć znaczenie w kontroli apetytu).
Wpływ yerba mate na metabolizm i masę ciała
Yerba mate jest coraz częściej analizowana pod kątem potencjalnego wpływu na redukcję masy ciała oraz poprawę parametrów metabolicznych. Jednym z mechanizmów jej działania jest wpływ na adipocyty, czyli komórki tkanki tłuszczowej. Zaobserwowano, że pod wpływem związków zawartych w yerba mate, może dojść do zmniejszenia ich wielkości.
Dodatkowo yerba mate może wpływać na regulację gospodarki hormonalnej związanej z uczuciem głodu i sytości. W badaniach wykazano zmniejszenie poziomu greliny, czyli hormonu informującego mózg o potrzebie spożycia pokarmu.
Yerba mate – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne
Mimo wielu potencjalnych właściwości prozdrowotnych yerba mate, jej spożywanie nie jest zalecane u wszystkich osób. Ze względu na obecność kofeiny oraz innych substancji biologicznie aktywnych istnieją pewne przeciwwskazania i sytuacje wymagające szczególnej ostrożności.
Przede wszystkim ostrożność powinny zachować osoby cierpiące na choroby układu sercowo-naczyniowego. Zawarta w yerba mate kofeina może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego oraz przyspieszenia rytmu serca. Z tego względu osoby z nadciśnieniem tętniczym, arytmią czy innymi schorzeniami serca powinny unikać spożywania dużych ilości naparu lub wcześniej skonsultować jego regularne stosowanie z lekarzem.
>> Dowiedz się więcej: Najczęstsze choroby serca – objawy i diagnostyka
Ograniczenie spożycia yerba mate zaleca się również kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Ze względu na zawartość kofeiny nadmierne spożycie może wpływać niekorzystnie zarówno na organizm matki, jak i dziecka. W tym okresie rekomendowane jest umiarkowane spożycie napojów zawierających kofeinę, w tym także yerba mate.
>> Warto wiedzieć: Co jeść, a czego unikać w ciąży i dlaczego?
Szczególną ostrożność powinny zachować także osoby przyjmujące leki na stałe. Yerba mate może wchodzić w interakcje z niektórymi preparatami, między innymi lekami przeciwzakrzepowymi czy lekami stosowanymi w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Z tego względu przed włączeniem yerba mate do codziennej diety warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Jak sprawdzić, czy yerba mate wspiera Twoje zdrowie?
Jednym z najważniejszych parametrów, które warto monitorować, jest ciśnienie tętnicze krwi. Ze względu na zawartość kofeiny yerba mate może wpływać na pracę układu krążenia, dlatego osoby spożywające ją regularnie, powinny kontrolować ciśnienie krwi.
>> Sprawdź również artykuł: Badania laboratoryjne, które należy wykonać przy diagnostyce nadciśnienia tętniczego
Wskazane może być wykonanie lipidogramu, obejmującego cholesterol całkowity, frakcję LDL i HDL oraz triglicerydy. Niektóre badania sugerują, że yerba mate może korzystnie wpływać na profil lipidowy oraz metabolizm tłuszczów, dlatego regularna kontrola tych parametrów pozwala ocenić skuteczność zmian stylu życia i diety [2].
Ze względu na możliwy wpływ yerba mate na wątrobę i metabolizm tłuszczów warto oznaczyć również enzymy wątrobowe, takie jak ALT i AST.
Yerba mate: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ) dotyczące yerba mate.
Yerba mate nie jest herbatą w klasycznym znaczeniu tego słowa. Tradycyjna herbata produkowana jest z liści rośliny Camellia sinensis. Z kolei yerba mate powstaje z liści i gałązek ostrokrzewu paragwajskiego – Ilex paraguariensis.
Yerba mate może wspierać proces redukcji masy ciała, jednak nie działa jak „spalacz tłuszczu” samodzielnie powodujący utratę kilogramów.
Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz
Bibliografia
- Tamura, A., Sasaki, M., Yamashita, H., Matsui-Yuasa, I., Saku, T., Hikima, T., … & Kojima-Yuasa, A. (2013). Yerba-mate (Ilex paraguariensis) extract prevents ethanol-induced liver injury in rats. Journal of Functional Foods, 5(4), 1714-1723.
- Bravo, L., Martínez‐López, S., Sierra‐Cinos, J. L., Mateos, R., & Sarriá, B. (2025). Yerba Mate (Ilex paraguariensis St. Hill.) Tea May Have Cardiometabolic Beneficial Effects in Healthy and At‐Risk Subjects: A Randomized, Controlled, Blind, Crossover Trial in Nonhabitual Consumers. Molecular Nutrition & Food Research, 69(15), e70065.
- https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/282262,yerba-mate-rodzaje-i-wlasciwosci
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nadcisnienie-tetnicze-badania-laboratoryjne/?srsltid=AfmBOop7D6KVvql0NPuooYQhX1P18LGqZZmeTYw32rBO1FpL3p64UDkv
