Schorzenia zapalne skóry to szeroka grupa dermatoz. Jedną z nich jest wyprysk pieniążkowaty, cechujący się charakterystycznym obrazem klinicznym. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat objawów, diagnostyki i leczenia wyprysku pieniążkowatego.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Wyprysk pieniążkowaty to schorzenie dermatologiczne, które charakteryzuje się pojawieniem się zmian skórnych w kształcie monety. >> Badania i procedury diagnostyczne pomocne w postawieniu rozpoznania wyprysku pieniążkowatego to badanie histopatologiczne wycinka skóry, jak i wybrane badania laboratoryjne. >> W diagnostyce różnicowej wyprysku pieniążkowatego warto wziąć pod uwagę schorzenia takie jak atopowe zapalenie skóry, czy grzybica skóry gładkiej. >> Leczenie wyprysku pieniążkowatego polega na unikaniu czynników wyzwalających objawy, jak i stosowaniu preparatów zewnętrznych o działaniu przeciwzapalnym. |
Spis treści:
- Co to jest wyprysk pieniążkowaty?
- Jak wygląda wyprysk pieniążkowaty?
- Wyprysk pieniążkowaty – objawy
- Jakie są przyczyny wyprysku pieniążkowatego?
- Wyprysk pieniążkowaty a bakteryjne zapalenie skóry
- Jak rozpoznaje się wyprysk pieniążkowaty?
- Czym leczyć wyprysk pieniążkowaty?
- Wyprysk pieniążkowaty u dzieci i niemowląt
- Czy wyprysk pieniążkowaty może nawracać?
Co to jest wyprysk pieniążkowaty?
Wyprysk pieniążkowaty (nummular dermatitis), nazywany również wypryskiem mikrobowym to schorzenie zaliczane do chorób grudkowo-złuszczających. Jest to dermatoza zapalna, która ma przewlekły przebieg, co oznacza, że cechuje się nawrotami i okresami remisji, a więc wyciszenia objawów chorobowych. Mężczyźni chorują na to schorzenie nieco częściej niż kobiety. W klasyfikacji ICD-10 wyprysk pieniążkowaty oznaczany jest kodem L30.0.
Jak wygląda wyprysk pieniążkowaty?
Charakterystyczną cechą wyprysku pieniążkowatego jest pojawianie się wykwitów w kształcie monety, które lokalizują się klasycznie w obrębie skóry kończyn dolnych, rzadziej pojawiają się w innych lokalizacjach. U kobiet zmiany są dość często obserwowane na skórze przedramion i grzbietowej powierzchni rąk. Wykwity w przebiegu wyprysku pieniążkowatego przyjmują owalny kształt (jak moneta) i są dobrze odgraniczone od skóry niezmienionej chorobowo. Zmiany skórne mają zazwyczaj 1-3 cm średnicy. Z czasem mogą się one zlewać, tworząc większe, łuszczące się blaszki.
Wyprysk pieniążkowaty – objawy
Objawy wyprysku pieniążkowatego to przede wszystkim zmiany grudkowo-złuszczające przyjmujące wspomniany już monetowaty kształt. Rzadziej pojawiają się wykwity pęcherzykowe i strupy. Ważnym objawem jest silny świąd, który sprawia, że na skórze pacjenta pojawiają się również symptomy drapania, a więc przeczosy (są to linijne ubytki naskórka). Schorzenie omawiane w tym artykule cechuje się przewlekłym przebiegiem i bywa oporne na leczenie. Szczególnie oporną na terapię odmianą wyprysku pieniążkowatego jest tak zwany typ oid-oid, nazywany również zespołem Sulzbergera-Garbe’a.
Jakie są przyczyny wyprysku pieniążkowatego?
Etiopatogeneza wyprysku pieniążkowatego jest niejasna. W badaniach zauważono, że jednostka ta może współwystępować z atopowym zapaleniem skóry (AZS). U pacjentów z wypryskiem pieniążkowatym częściej diagnozowano AZS, choć warto zauważyć, że wyprysk pieniążkowaty nie wiąże się z częstszym występowaniem schorzeń typowych dla atopowego zapalenia skóry, takich jak alergiczny nieżyt nosa, czy astma.
Znane są jednak czynniki predysponujące do wystąpienia wyprysku pieniążkowatego, jak i zaostrzeń choroby. Zalicza się do nich:
- wysuszenie skóry,
- przewlekły stres,
- przyjmowanie niektórych leków – w tym interferonu i rybawiryny (w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C), czy inhibitorów czynnika martwicy nowotworu (TNF),
- infekcje skóry, w tym zakażenia bakteryjne, jak i wirusowe, ale również ogólnoustrojowe ogniska infekcji (zatoki, zęby),
- wahania temperatury otoczenia, narażenie na niekorzystne warunki pogodowe,
- kontaktem z niektórymi substancjami chemicznym, w tym takimi jak neomycyna, nikiel, formaldehyd, chrom czy rtęć (warto zwrócić uwagę na dentystyczne wypełnienia amalgamatowe).
Wyprysk pieniążkowaty a bakteryjne zapalenie skóry
Choć w patogenezie wyprysku pieniążkowatego brane są pod uwagę czynniki zakaźne, to schorzenie to samo w sobie nie jest chorobą infekcyjną. Jednak należy mieć świadomość, że zmiany skórne w przebiegu wyprysku pieniążkowatego mogą ulec nadkażeniu bakteryjnemu, wirusowemu, czy też grzybiczemu, co komplikuje proces terapeutyczny. Z tego powodu niezwykle ważna jest odpowiednia higiena skóry oraz wczesne włączenia leczenia wyprysku. Objawem nadkażenia bakteryjnego może być pojawienie się w obrębie zmian skórnych żółtawych strupów i sączenia. Natomiast, zaobserwowanie drobnych pęcherzyków (o ile nie było ich od początku choroby), może świadczyć o nadkażeniu wirusem opryszczki zwykłej (HSV).
>> Sprawdź też: Opryszczka na ustach i w nosie – objawy, przyczyny, badania i leczenie opryszczki wargowej
Jak rozpoznaje się wyprysk pieniążkowaty?
W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wywiadu chorobowego i dokładnego badania skóry pacjenta. Wyprysk pieniążkowaty rozpoznaje się zazwyczaj w oparciu o obraz kliniczny prezentowany przez pacjenta. Jednak w pewnych przypadkach, schorzenie to może imitować inne dermatozy. Wyprysk pieniążkowaty może wymagać różnicowania z takimi jednostkami chorobowymi jak:
- atopowe zapalenie skóry (AZS),
- grzybica skóry gładkiej,
- alergiczne kontaktowe zapalenie skóry,
- kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia,
- choroba Bowena,
- chłoniaki pierwotne skóry – w tym ziarniniak grzybiasty,
- osutki polekowe.
Lekarz może zadecydować o konieczności wykonania badania histopatologicznego wycinka skóry. W przypadku podejrzenia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry i alergii np. na metale (chrom, nikiel, kobalt) przydatne jest wykonanie naskórkowych testów płatkowych. Badania laboratoryjne pomocne w diagnostyce, w tym w identyfikacji ewentualnych ognisk infekcji to przede wszystkim:
- morfologia krwi obwodowej,
- stężenie białka CRP,
- oznaczenie ASO,
- stężenie IgE całkowitego.
W sytuacji podejrzenia nadkażenia bakteryjnego wykwitów lekarz może zadecydować o konieczności wykonania wymazu ze zmian skórnych i badania mikrobiologicznego.
Czym leczyć wyprysk pieniążkowaty?
Pacjenci często pytają, jaka maść na wyprysk pieniążkowaty będzie najbardziej skuteczna? Pierwszym wyborem są glikokortykosteroidy w postaci miejscowej (maść, krem). Pozwalają one na opanowanie stanu zapalnego. Kolejną opcją są inhibitory kalcyneuryny (takrolimus lub pimekrolimus), szczególnie, gdy zmiany skórne pojawiają się w lokalizacjach takich jak twarz, okolica anogenitalne, czy delikatna skóra zgięć stawowych i fałdów skórnych. W przypadku nadkażenia bakteryjnego konieczna jest antybiotykoterapia (miejscowa lub ogólna, w zależności od nasilenia stanu klinicznego). Kolejną opcją leczenia jest fototerapia (np. z wykorzystaniem UVB 311 nm), która pozwala na uzyskanie dłuższych remisji objawów chorobowych.
Wyprysk pieniążkowaty u dzieci i niemowląt
Wyprysk pieniążkowaty może pojawić się również w populacji pediatrycznej, zarówno u niemowląt, jak i starszych dzieci. Zdarza się, że schorzenie to współwystępuje z atopowym zapaleniem skóry, choć nie jest to regułą. Obraz kliniczny jest zbliżony do tego prezentowanego przez pacjentów dorosłych, jednak w tym przypadku jeszcze większą uwagę należy poświęcić poszukiwaniu ognisk infekcji. W przypadku dzieci należy pamiętać, że nie każdy preparat (szczególnie sterydowy) będzie odpowiedni w danej grupie wiekowej.
>> Przeczytaj również: Atopowe zapalenie skóry u dzieci (AZS). Diagnostyka i leczenie
Czy wyprysk pieniążkowaty może nawracać?
Wyprysk pieniążkowaty jest schorzeniem przewlekłym, co oznacza, że możliwe są nawroty dolegliwości. W celu zminimalizowania ryzyka nawrotu należy zadbać przede wszystkim o barierę naskórkową i odpowiednie nawilżenie skóry. W tym celu konieczne jest stosowanie dermokosmetyków określanych mianem emolientów. Pozwalają one na utrzymanie odpowiedniego nawilżenia, ale i odbudowę bariery naskórkowej, co bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie wnikania w głąb skóry zarówno drobnoustrojów, jak i alergenów. Pozwala to na ograniczenie ryzyka nawrotów objawów schorzenia.
Wyprysk pieniążkowaty to przewlekłe schorzenie zapalne, które może pojawić się zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Zmiany skórne przyjmują charakterystyczny monetowaty kształt i klasycznie towarzyszy im świąd. Leczeniem i diagnostyką wyprysku pieniążkowatego zajmuje się lekarz dermatolog. Jeżeli zauważymy u siebie objawy tego schorzenia, to nie należy opóźniać wizyty i włączenia odpowiedniego leczenia.
Bibliografia
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
- S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
- M. Pogonowska i inni, Wyprysk pieniążkowaty u 3-letniego chłopca – opis przypadku, Pediatr Med Rodz 2017, 13 (4), p. 547–554.
