Zespół Aspergera – objawy, przyczyny, czym różni się od ADHD    

Zespół Aspergera od lat budzi wiele pytań, zarówno wśród rodziców dzieci w spektrum, jak i dorosłych rozpoznających u siebie jego cechy. Poniższy artykuł wyjaśnia i przybliża zespół Aspergera – co to jest, na czym polega i jakie są jego objawy, a także jak przebiega diagnoza oraz jak na co dzień funkcjonują takie osoby. Sprawdź, co warto wiedzieć na ten temat.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Zespół Aspergera – co to jest?
2. Zespół Aspergera a spektrum autyzmu – jaka jest różnica?
3. Jakie są objawy zespołu Aspergera?
4. Zespół Aspergera u dzieci – na co zwrócić uwagę?
5. Zespół Aspergera u dziewczynek i kobiet – czy objawy mogą być inne?
6. Jakie są przyczyny zespołu Aspergera?
7. Jak przebiega diagnoza zespołu Aspergera?
8. Zespół Aspergera a ADHD – czym się różnią?
9. Czy zespół Aspergera i ADHD mogą występować jednocześnie?
10. Wsparcie i terapia osób z zespołem Aspergera
11. Zespół Aspergera – podsumowanie najważniejszych informacji

Zespół Aspergera – co to jest?

Zacznijmy od wyjaśnienia, co to jest Asperger (zespół Aspergera). Ten termin przez lata opisywał łagodniejszą postać autyzmu, przebiegającą bez opóźnienia rozwoju mowy i bez obniżonej sprawności intelektualnej. Obecnie zespół Aspergera to całościowe zaburzenie rozwoju, które wpływa na sposób, w jaki człowiek postrzega świat i komunikuje się z innymi. Osoby z tym rozpoznaniem zwykle dobrze radzą sobie z nauką, ale mają trudności w codziennych relacjach społecznych.

>> Dowiedz się więcej: Czym jest autyzm i jak go rozpoznać? Objawy autyzmu u dzieci i dorosłych

Zespół Aspergera a spektrum autyzmu – jaka jest różnica?

Wiele osób zastanawia się, jak wygląda relacja zespół Aspergera a autyzm. Jeszcze do niedawna zespół Aspergera i autyzm traktowano jako odrębne jednostki, różniące się nasileniem objawów i rokowaniem. W najnowszych klasyfikacjach – ICD-11 oraz DSM-5 – termin „zespół Aspergera” jako osobna jednostka diagnostyczna został wycofany.  Obecnie diagnozuje się spektrum autyzmu, czyli Autism Spectrum Disorder (ADS). Obecnie nie występuje już podział na „łagodniejszy” i „cięższy” autyzm. Specjaliści oceniają indywidualny poziom funkcjonowania danej osoby. Pojęcie ADS Asperger funkcjonuje jednak potocznie: oznacza ono osoby, u których nie pojawiły się opóźnienia w rozwoju mowy, a poziom inteligencji mieści się w normie lub powyżej niej. Osoby z zespołem Aspergera lepiej radzą sobie w codziennym życiu bez stałej pomocy z zewnątrz. Jednocześnie występują w nim cechy charakterystyczne dla autyzmu: trudności społeczne, sztywne schematy, specyficzne pasje i nadwrażliwość na bodźce z zewnątrz. Zmiana ta ma na celu lepsze dopasowanie wsparcia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Jakie są objawy zespołu Aspergera?

Każda osoba w spektrum jest inna, jednak istnieją pewne cechy wspólne. Objawy, jakie można zaobserwować przy zespole Aspergera, to przede wszystkim te w obszarze relacji i zachowań. Do najczęściej występujących należą:

• trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji rówieśniczych
• ograniczony kontakt wzrokowy oraz specyficzna mimika
• dosłowne rozumienie wypowiedzi i trudność z odczytywaniem ironii
• wąskie, intensywne zainteresowania, którym poświęca się dużo czasu
• potrzeba stałości i trudność w akceptowaniu zmian w rutynie

U wielu osób obserwuje się też nadwrażliwość sensoryczną, na przykład na dźwięki, dotyk czy światło. Nasilenie objawów może być bardzo różne, od subtelnych trudności po wyraźne problemy w codziennym funkcjonowaniu. Wczesne rozpoznanie symptomów pozwala na szybsze wdrożenie odpowiednich strategii radzenia sobie w codziennym życiu.

Zespół Aspergera u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Asperger u dzieci wymaga od opiekunów sporej dozy czujności. Dzieci z zespołem Aspergera mogą zacząć mówić bardzo wcześnie i używać niezwykle bogatego słownictwa oraz wypowiadać się w sposób mocno formalny. Charakterystyczne bywa też przywiązanie do jednego tematu, o którym dziecko potrafi mówić godzinami, niezależnie od zainteresowania rozmówcy. Pierwsze sygnały pojawiają się zwykle w wieku przedszkolnym: opiekunowie mogą wtedy zauważyć, że dziecko woli bawić się samodzielnie i ma trudność w zrozumieniu zasad gier zespołowych. Dzieci z zespołem Aspergera zwykle nie potrafią nawiązać głębszych relacji z rówieśnikami, unikają także kontaktu wzrokowego i nie radzą sobie za dobrze podczas pracy w grupie. Jeśli takie zachowania utrzymują się i utrudniają funkcjonowanie dziecka w grupie rówieśniczej, warto skonsultować się z psychologiem. Odpowiednio wczesne rozpoznanie pozwala zapobiec wielu frustracjom na etapie edukacji szkolnej.

Zespół Aspergera u dziewczynek i kobiet – czy objawy mogą być inne?

Zespół Aspergera u kobiet i dziewczynek przez lata był wręcz marginalizowany, ponieważ obraz kliniczny bywa mniej typowy. Dziewczynki często lepiej naśladują zachowania społeczne rówieśników, co pozwala im maskować trudności. Takie zjawisko nazywamy kamuflażem społecznym. Jest on jednak bardzo wyczerpujący i prowadzi do przemęczenia. Wszystko to sprawia, że diagnoza u kobiet jest stawiana zwykle później niż u mężczyzn – czasem dopiero w wieku dorosłym, po latach leczenia stanów lękowych czy depresji. Warto przy tym pamiętać, że mniej widoczne objawy wcale nie oznaczają mniejszego nasilenia trudności wewnętrznych, takich jak zmęczenie kontaktami społecznymi czy lęk.

Jakie są przyczyny zespołu Aspergera?

Przyczyny zespołu Aspergera mają charakter neurorozwojowy. Badania wskazują na istotny udział czynników genetycznych, ponieważ zaburzenie to częściej występuje w rodzinach, w których podobne cechy wykazują inni członkowie. Aktualnie bada się także rolę czynników działających w okresie prenatalnym, które mogą wpływać na rozwój mózgu. Badania naukowe obalają natomiast hipotezy odnośnie wpływu wychowania lub szczepień na wystąpienie zespołu Aspergera. Należy stanowczo podkreślić, że wystąpienie Aspergera nie wynika z błędów wychowawczych rodziców czy niewystarczającego okazywania przez nich uczuć w dzieciństwie.

Jak przebiega diagnoza zespołu Aspergera?

Diagnoza zespołu Aspergera opiera się na obserwacji klinicznej i rozmowach z rodzicami lub opiekunami. Podczas spotkań przeprowadza się szczegółowy wywiad rozwojowy (np. narzędzie ADI-R) oraz protokoły obserwacji (np. ADOS-2). Najczęściej diagnozę stawia zespół specjalistów: psychiatra, psycholog i logopeda, a czasem również neurolog. Ocena obejmuje analizę rozwoju mowy i umiejętności społecznych oraz obecności powtarzalnych wzorców zachowań. Specjaliści muszą także ustalić, co wyklucza zespół Aspergera. Nie istnieje jeden test laboratoryjny, który potwierdziłby rozpoznanie, dlatego ważne jest odróżnienie go od specyficznych zaburzeń językowych, schizofrenii dziecięcej oraz schorzeń neurologicznych dających podobne objawy.

Jeśli chodzi o badania krwi, wykonuje się je pomocniczo, by wykluczyć inne przyczyny obserwowanych trudności rozwojowych. Lekarz może zlecić między innymi morfologię krwi, badanie poziomu hormonów tarczycy, a nawet stężenia ołowiu we krwi, ponieważ zatrucie tym metalem może dawać objawy podobne do spektrum autyzmu. Wyniki tych badań nie zastępują jednak pełnej diagnozy psychologiczno-psychiatrycznej – stanowią jedynie jej uzupełnienie.

Zespół Aspergera a ADHD – czym się różnią?

Zespół Aspergera i ADHD to odrębne zaburzenia neurorozwojowe, choć mogą być ze sobą mylone. W przypadku ADHD charakterystyczna jest przede wszystkim trudność w utrzymaniu uwagi, nadmierna impulsywność i ruchliwość. Zespół Aspergera koncentruje się natomiast wokół trudności społecznych i sztywności wzorców zachowań. Osoby z ADHD zwykle chcą nawiązywać relacje, ale mają problemy z ich utrzymaniem, podczas gdy dla osób z zespołem Aspergera trudne bywa już samo zrozumienie reguł społecznych.

Czy zespół Aspergera i ADHD mogą występować jednocześnie?

Połączenie Asperger i ADHD jeszcze do niedawna nie występowało: jedno zaburzenie miało wykluczać drugie. Współcześnie specjaliści zauważają, że zaburzenia neurorozwojowe mogą ze sobą współwystępować, co prowadzi do częstszej podwójnej diagnozy, czyli współistnienia ADHD i zespołu Aspergera u jednej osoby. Taka osoba może z jednej strony pragnąć ścisłej rutyny, z drugiej – odczuwać silny wewnętrzny przymus poszukiwania nowych bodźców. Jednocześnie objawy jednego zaburzenia mogą maskować symptomy drugiego, dlatego w przypadku podejrzenia współwystępowania ADHD i Aspergera najlepiej zgłosić się na kompleksową diagnozę.

>> Przeczytaj także: ADHD u dorosłych: objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Wsparcie i terapia osób z zespołem Aspergera

Spektrum autyzmu nie leczy się farmakologicznie, ponieważ nie jest to choroba. Leki bywają stosowane jedynie do łagodzenia objawów współtowarzyszących, np. silnego lęku czy zaburzeń snu. Najlepsze efekty przynosi psychoedukacja oraz Trening Umiejętności Społecznych (TUS), który pomaga w budowaniu lepszych relacji z otoczeniem. Ważna jest też praca nad akceptacją własnej neuroatypowości. Ważnym elementem jest też dostosowanie środowiska w domu, szkole i pracy tak, by w miarę możliwości ograniczyć czynniki wywołujące przeciążenie sensoryczne. Odpowiednio dobrane wsparcie pozwala wielu osobom w spektrum funkcjonować w pełni samodzielnie.

Zespół Aspergera – podsumowanie najważniejszych informacji

• Zespół Aspergera to dawna nazwa łagodniejszej postaci autyzmu, obecnie ujęta w spektrum autyzmu (ASD).
• Objawy dotyczą głównie trudności społecznych, komunikacyjnych i sztywności zachowań.
• U kobiet i dziewczynek symptomy bywają maskowane, co opóźnia diagnozę.
• Przyczyny mają podłoże genetyczne i neurorozwojowe.
• Diagnozę stawia zespół specjalistów na podstawie obserwacji i wywiadu.
• ADHD i zespół Aspergera to różne zaburzenia, które mogą też współwystępować.

Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz

Bibliografia

1. Rynkiewicz A., Łucka I., Fryze M. (2012). Wysokofunkcjonujące dziewczęta z autyzmem i zespołem Aspergera — przyczyny rzadkiego diagnozowania, opis przypadków. Psychiatria – Via Medica, tom 9, nr 2.
2. Odachowska-Rogalska E. (2023). Różnicowanie diagnoz klinicznych zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) i zaburzeń po stresie traumatycznym (PTSD). Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 23 (4).
3. O. Beck i in., Zespół Aspergera, „Journal of Education Health and Sport” 2016, 6(7).
4. A. Sławińska, Zespół Aspergera u osób dorosłych – zbieżność z innymi zaburzeniami, zaburzenia współwystępujące i problemy towarzyszące, „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” 2014, 14 (4).
5. B. Skawina, Autyzm i zespół Aspergera. Objawy, przyczyny, diagnoza i współczesne metody terapeutyczne, Nová sociálna edukácia človeka V. Medzinárodná interdisciplinárna vedecká konferencia, Prešov, 7. 11. 2016.