Gruczoły Brunnera – czym są, jaką pełnią funkcje, możliwe patologie

Gruczoły Brunnera to niewielkie struktury przewodu pokarmowego, o których na co dzień mówi się znacznie rzadziej niż o gruczołach żołądkowych czy trzustce. Pełnią jednak ważną funkcję ochronną – znajdują się w początkowym odcinku jelita cienkiego, który jako pierwszy ma kontakt z kwaśną treścią pokarmową opuszczającą żołądek. Ich wydzielina pomaga stworzyć warunki sprzyjające ochronie błony śluzowej dwunastnicy. Gruczoły te mogą również ulegać rozrostowi, tworząc zmiany wymagające różnicowania z innymi patologiami dwunastnicy.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Gruczoły Brunnera – czym są?
   • Gdzie znajdują się gruczoły Brunnera?
2. Jakie funkcje pełnią gruczoły Brunnera?
3. Gruczoły Brunnera – możliwe patologie
   • Powiększone gruczoły Brunnera – co mogą oznaczać?
4. Jakie objawy mogą dawać zmiany w obrębie gruczołów Brunnera?
5. Jak rozpoznaje się zmiany w obrębie gruczołów Brunnera?
6. Leczenie w przypadku patologii gruczołów Brunnera
7. Gruczoły Brunnera – podsumowanie informacji

Gruczoły Brunnera – czym są?

Gruczoły Brunnera są gruczołami zewnątrzwydzielniczymi związanymi przede wszystkim z błoną podśluzową dwunastnicy. Ich komórki produkują wydzielinę bogatą w mucyny, która współtworzy warstwę śluzu pokrywającą nabłonek. Zawiera ona również składniki uczestniczące w ochronie i regeneracji błony śluzowej.

Aktywność wydzielnicza gruczołów Brunnera może zmieniać się pod wpływem różnych bodźców. Znaczenie ma m.in. obecność kwaśnej treści w dwunastnicy oraz regulacja hormonalna i nerwowa. Dzięki temu wydzielanie może zwiększać się wtedy, gdy początkowy odcinek jelita cienkiego wymaga szczególnej ochrony przed działaniem treści napływającej z żołądka.

>> Sprawdź również: Czym są gruczolaki i jak powstają? Rodzaje, objawy i przyczyny

Gdzie znajdują się gruczoły Brunnera?

Gruczoły Brunnera występują przede wszystkim w proksymalnej części dwunastnicy, a więc w odcinku położonym najbliżej żołądka. W dalszych częściach dwunastnicy ich liczba stopniowo się zmniejsza. U niektórych osób struktury te mogą sięgać również początkowego odcinka jelita czczego. Takie rozmieszczenie ma znaczenie funkcjonalne. To właśnie początkowa część dwunastnicy jest szczególnie narażona na kontakt z kwaśną treścią pokarmową przed jej dalszą neutralizacją.

Jakie funkcje pełnią gruczoły Brunnera?

Najważniejszym zadaniem gruczołów Brunnera jest współtworzenie bariery chroniącej błonę śluzową dwunastnicy. Produkowana przez nie wydzielina pomaga zabezpieczyć delikatny nabłonek przed niekorzystnym działaniem kwasu oraz innych składników treści pokarmowej. Gruczoły Brunnera uczestniczą m.in. w:

• produkcji śluzu – mucyny tworzą lepką warstwę pokrywającą powierzchnię błony śluzowej i ograniczającą jej bezpośredni kontakt z drażniącą treścią;
• neutralizowaniu kwaśnego środowiska – wydzielina gruczołów zawiera składniki o charakterze zasadowym, w tym wodorowęglany, wspierające podwyższanie pH treści docierającej z żołądka;
• ochronie nabłonka dwunastnicy – warstwa śluzowa ogranicza działanie kwasu żołądkowego i enzymów trawiennych;
• regeneracji błony śluzowej – w wydzielinie obecne są m.in. czynniki uczestniczące w procesach ochronnych, proliferacji i różnicowaniu komórek.

Gruczoły Brunnera – możliwe patologie

Zmiany wywodzące się z gruczołów Brunnera występują rzadko i najczęściej mają charakter łagodny. Mogą jednak przypominać inne zmiany guzowate dwunastnicy, dlatego ich właściwe rozpoznanie wymaga odpowiedniej diagnostyki. Najczęściej wyróżnia się:

• hiperplazję gruczołów Brunnera – oznacza rozrost tkanki gruczołowej. Zwykle ma postać niewielkich, często mnogich guzków zlokalizowanych przede wszystkim w początkowych częściach dwunastnicy;
• hamartoma gruczołów Brunnera – jest zazwyczaj większą, pojedynczą zmianą guzowatą. W jej obrębie oprócz rozrośniętych gruczołów mogą znajdować się m.in. tkanka tłuszczowa, mięśnie gładkie oraz elementy limfatyczne.

Przyczyny powstawania tych zmian nie zostały jednoznacznie poznane. Wśród czynników, które mogą mieć znaczenie, wymienia się:

• przewlekłą ekspozycję dwunastnicy na kwaśną treść żołądkową i zwiększone wydzielanie kwasu solnego;
• przewlekłe drażnienie lub stan zapalny błony śluzowej dwunastnicy;
• zakażenie Helicobacter pylori – jego możliwy udział opisywano w badaniach, jednak związek ten nie jest jednoznacznie potwierdzony;
• przewlekłe zapalenie trzustki – również wymieniane jako jeden z potencjalnych czynników związanych z rozrostem gruczołów.

Powiększone gruczoły Brunnera – co mogą oznaczać?

Określenie „powiększone gruczoły Brunnera” może odnosić się przede wszystkim do ich hiperplazji, czyli zwiększenia liczby i rozrostu struktur gruczołowych. Taka reakcja bywa rozpatrywana jako odpowiedź na przewlekłą stymulację błony śluzowej dwunastnicy.

Większe, pojedyncze zmiany mogą odpowiadać hamartoma gruczołów Brunnera. Samo stwierdzenie zmiany w dwunastnicy nie wystarcza jednak do określenia jej charakteru. Podobny obraz mogą dawać inne zmiany podśluzówkowe, dlatego konieczna jest odpowiednia diagnostyka, a niekiedy również ocena histopatologiczna.

Jakie objawy mogą dawać zmiany w obrębie gruczołów Brunnera?

Niewielkie rozrosty często nie powodują żadnych dolegliwości i są wykrywane przypadkowo podczas gastroskopii wykonywanej z innego powodu. Objawy pojawiają się częściej w przypadku większych zmian. Mogą należeć do nich:

• ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, niekiedy związany ze spożyciem posiłku;
• nudności i wymioty, zwłaszcza gdy większa zmiana utrudnia przechodzenie treści pokarmowej;
• krwawienie z przewodu pokarmowego, które może prowadzić m.in. do smolistych stolców lub niedokrwistości;
• objawy niedrożności dwunastnicy – występują rzadko i dotyczą przede wszystkim dużych zmian zwężających jej światło.

Jak rozpoznaje się zmiany w obrębie gruczołów Brunnera?

Rozrosty tych gruczołów rozwijają się przede wszystkim w głębszych warstwach ściany dwunastnicy, dlatego ich jednoznaczne rozpoznanie może być trudne. Podobny obraz mogą dawać również inne zmiany podśluzówkowe występujące w tej lokalizacji, dlatego w diagnostyce wykorzystuje się kilka uzupełniających się metod:

• gastroduodenoskopię (gastroskopię) – umożliwia bezpośrednie obejrzenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Rozrost gruczołów Brunnera może być widoczny jako pojedyncze lub mnogie uwypuklenia albo zmiany guzowate. W trakcie badania można również pobrać materiał do dalszej oceny;
• ultrasonografię endoskopową (EUS) – pozwala dokładniej ocenić poszczególne warstwy ściany dwunastnicy, wielkość zmiany oraz głębokość jej położenia. Jest szczególnie przydatna w diagnostyce zmian podśluzówkowych;
• tomografię komputerową (TK) jamy brzusznej – znajduje zastosowanie przede wszystkim przy większych zmianach. Pozwala określić ich wielkość, lokalizację oraz relację względem otaczających struktur;
• badanie histopatologiczne – umożliwia ocenę budowy tkanki i ustalenie charakteru zmiany. Materiał może pochodzić z biopsji lub zmiany usuniętej endoskopowo bądź chirurgicznie. Powierzchowna biopsja nie zawsze daje jednak jednoznaczny wynik, ponieważ gruczoły Brunnera są zlokalizowane głównie w warstwie podśluzowej;
• badania laboratoryjne – mogą pomóc ocenić konsekwencje zmian oraz poszukiwać czynników, które potencjalnie mają z nimi związek. Przykładowo przy podejrzeniu krwawienia z przewodu pokarmowego pomocna jest morfologia krwi, pozwalająca wykryć niedokrwistość. W uzasadnionych przypadkach diagnostykę można również rozszerzyć o badania w kierunku zakażenia Helicobacter pylori.

Leczenie w przypadku patologii gruczołów Brunnera

Samo wykrycie rozrostu gruczołów Brunnera nie zawsze oznacza konieczność leczenia zabiegowego. O dalszym postępowaniu decydują przede wszystkim wielkość zmiany, jej wygląd, wynik dotychczasowej diagnostyki oraz obecność dolegliwości. Możliwe postępowanie obejmuje:

• obserwację – może być wystarczająca w przypadku niewielkich, bezobjawowych zmian o cechach łagodnych. Lekarz może zalecić okresowe kontrole w celu oceny ich wielkości i charakteru;
• usunięcie endoskopowe – rozważa się je m.in. w przypadku większych zmian oraz tych, które powodują dolegliwości, np. krwawienie z przewodu pokarmowego lub utrudnienie pasażu treści przez dwunastnicę. Metoda pozwala jednocześnie uzyskać materiał do dokładnego badania histopatologicznego;
• leczenie chirurgiczne – jest zarezerwowane przede wszystkim dla dużych lub skomplikowanych zmian, których nie można bezpiecznie usunąć metodami endoskopowymi, a także przypadków, w których nie można jednoznacznie wykluczyć innego charakteru zmiany.

Rokowanie w przypadku łagodnych rozrostów gruczołów Brunnera jest na ogół dobre. Po skutecznym usunięciu zmiany powodującej objawy zwykle możliwe jest uzyskanie trwałej poprawy, natomiast dalsze kontrole dobiera się indywidualnie do obrazu klinicznego i wyniku badania histopatologicznego.

Gruczoły Brunnera – podsumowanie informacji

Podsumowując, gruczoły Brunnera pełnią ważną funkcję ochronną – ich wydzielina pomaga neutralizować kwaśną treść napływającą z żołądka i zabezpieczać błonę śluzową dwunastnicy. Zmiany w ich obrębie, takie jak hiperplazja czy hamartoma, występują rzadko i zazwyczaj mają charakter łagodny. Niewielkie rozrosty często nie powodują żadnych dolegliwości, natomiast większe mogą prowadzić m.in. do bólu, krwawienia lub zaburzeń pasażu treści pokarmowej. W takich przypadkach konieczna jest dokładna diagnostyka i dobranie odpowiedniej metody leczenia.

Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz

Bibliografia

1. Zhu M, Li H, Wu Y, et al. Brunner’s Gland Hamartoma of the Duodenum: A Literature Review. Adv Ther. 2021;38(6):2779-2794.
2. Krause WJ. Brunner’s glands: a structural, histochemical and pathological profile. Prog Histochem Cytochem. 2000;35(4):259-367.
3. Bhatti S, Alghamdi M, Omer E. Brunner’s Gland Hyperplasia: A Massive Duodenal Lesion. Cureus. 2020 Apr 4;12(4):e7542.