Nietrzymanie stolca – przyczyny, badania, jak leczyć

Nietrzymanie stolca jest problemem, który może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie, relacje społeczne i poczucie bezpieczeństwa. Choć częściej występuje u osób starszych, nie jest naturalną konsekwencją starzenia się i może pojawić się również u osób młodszych, np. po porodzie, operacji lub w przebiegu chorób neurologicznych. Objawu nie należy bagatelizować, ponieważ jego przyczyny są bardzo różnorodne, a odpowiednio dobrane leczenie często pozwala wyraźnie poprawić kontrolę wypróżnień.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym jest nietrzymanie stolca i jakie daje objawy?
2. Nietrzymanie stolca – najczęstsze przyczyny
   • Nietrzymanie stolca a kręgosłup i choroby neurologiczne
   • Nietrzymanie stolca u seniora – skąd się bierze?
3. Czy nerwica i stres mogą mieć związek z nietrzymaniem stolca?
4. Jakie badania wykonuje się przy nietrzymaniu stolca?
5. Nietrzymanie stolca – do jakiego lekarza się zgłosić?
6. Jak leczyć nietrzymanie stolca?
   • Dieta przy nietrzymaniu stolca
   • Ćwiczenia, fizjoterapia i inne metody leczenia zachowawczego
   • Kiedy stosuje się leczenie zabiegowe?
7. Nietrzymanie stolca podczas stosunku – z czego może wynikać?
8. Czy istnieją naturalne sposoby leczenia nietrzymania stolca?

Czym jest nietrzymanie stolca i jakie daje objawy?

Nietrzymanie stolca, nazywane również inkontynencją kałową, oznacza nawracającą, niezależną od woli utratę płynnego lub uformowanego stolca. Problem nie zawsze oznacza całkowitą utratę kontroli nad wypróżnieniem. Może mieć różne nasilenie, a jego obraz zależy m.in. od sprawności zwieraczy, czucia w odbytnicy oraz konsystencji stolca. Do charakterystycznych objawów należą:

• nagłe, trudne do opanowania parcie na stolec – potrzeba wypróżnienia pojawia się gwałtownie, a pacjent nie jest w stanie powstrzymać jej wystarczająco długo, aby dotrzeć do toalety. Jest to tzw. nietrzymanie stolca z parciem;
• nieświadome wyciekanie stolca – w przypadku biernego nietrzymania pacjent może nie odczuwać parcia ani wypełnienia odbytnicy. O wycieku dowiaduje się dopiero po zauważeniu zabrudzenia bielizny;
• brudzenie bielizny – niewielkie ilości płynnej lub półpłynnej treści kałowej mogą wydostawać się poza odbyt bez pełnego wypróżnienia. Niekiedy jest to jeden z pierwszych zauważalnych objawów;
• nietrzymanie gazów – należy do szerszego pojęcia nietrzymania analnego. Może współistnieć z nietrzymaniem stolca i wskazywać na zaburzenie mechanizmów odpowiadających za szczelność kanału odbytu;
• nietrzymanie płynnego lub uformowanego stolca – luźny stolec jest trudniejszy do zatrzymania, dlatego u części pacjentów epizody pojawiają się przede wszystkim podczas biegunki. Utrata kontroli nad uformowanym stolcem może świadczyć o bardziej nasilonej dysfunkcji mechanizmu trzymania stolca.

Nawracające epizody mogą prowadzić również do podrażnienia skóry wokół odbytu, świądu i bólu. Dolegliwość ma też istotny wymiar psychiczny – obawa przed nagłym wypróżnieniem może powodować unikanie podróży, spotkań czy aktywności seksualnej.

>> Sprawdź także: Bulgotanie (przelewanie) w brzuchu i wodnista biegunka – przyczyny i zapobieganie

Nietrzymanie stolca – najczęstsze przyczyny

Utrzymanie stolca wymaga prawidłowej współpracy zwieraczy odbytu, mięśni dna miednicy, odbytnicy oraz układu nerwowego. Zaburzenie jednego lub kilku z tych mechanizmów może doprowadzić do inkontynencji. Do najczęstszych przyczyn należą:

• uszkodzenie mięśni zwieraczy odbytu – może być następstwem urazu, operacji proktologicznej lub porodu, szczególnie jeśli doszło do uszkodzenia krocza. Osłabiony zwieracz może nie wytwarzać wystarczającego napięcia potrzebnego do zatrzymania stolca;
• zaburzenia unerwienia – uszkodzenie nerwów odpowiedzialnych za czucie w odbytnicy i kontrolowanie zwieraczy może występować m.in. w przebiegu neuropatii, stwardnienia rozsianego czy urazów rdzenia kręgowego;
• przewlekła biegunka – płynny stolec szybciej przemieszcza się przez jelito i jest trudniejszy do utrzymania. Dlatego nawracające biegunki mogą ujawnić lub nasilić istniejącą niewydolność zwieraczy;
• przewlekłe zaparcia – zalegające masy kałowe mogą prowadzić do rozciągnięcia odbytnicy i pogorszenia jej czucia. Płynniejsza treść jelitowa może wówczas przeciekać wokół zalegającego stolca, powodując tzw. nietrzymanie z przepełnienia;
• choroby jelita grubego i odbytnicy – stany zapalne, niektóre choroby proktologiczne czy zmiany w obrębie odbytnicy mogą wpływać na częstotliwość wypróżnień, konsystencję stolca i mechanizmy jego utrzymywania;
• zaburzenia funkcji dna miednicy – osłabienie lub nieprawidłowa koordynacja mięśni uczestniczących w defekacji może utrudniać świadome kontrolowanie wypróżnienia.

Przyczyny mogą się na siebie nakładać. Przykładowo u osoby z osłabionymi zwieraczami objawy mogą być niewielkie przy prawidłowo uformowanym stolcu, a wyraźnie nasilać się podczas biegunki. Dlatego diagnostyka nie ogranicza się do stwierdzenia samego nietrzymania stolca – jej celem jest ustalenie mechanizmu odpowiedzialnego za utratę kontroli nad wypróżnieniem.

>> Przeczytaj również: Biegunka – przyczyny, diagnostyka, leczenie

Nietrzymanie stolca a kręgosłup i choroby neurologiczne

Kontrola zwieraczy zależy od prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych. Dlatego uszkodzenie rdzenia kręgowego, neuropatie, stwardnienie rozsiane czy niektóre choroby odcinka lędźwiowo-krzyżowego mogą zaburzać odczuwanie wypełnienia odbytnicy oraz zdolność świadomego kontrolowania wypróżnienia.

Nagłe pojawienie się nietrzymania stolca, zwłaszcza w połączeniu z silnym bólem odcinka lędźwiowo-krzyżowego lub bólem promieniującym do kończyn, zaburzeniami czucia w okolicy krocza, trudnością w rozpoczęciu oddawania moczu, zatrzymaniem moczu albo narastającym osłabieniem obu kończyn dolnych, może wskazywać na zespół ogona końskiego. Jest to stan nagły, wymagający natychmiastowej oceny w szpitalnym oddziale ratunkowym.

Nietrzymanie stolca u seniora – skąd się bierze?

U osób starszych problem często ma charakter wieloczynnikowy. Z wiekiem może zmniejszać się sprawność zwieraczy i czucie w odbytnicy, a dodatkowo częściej występują choroby neurologiczne, cukrzyca, przewlekłe zaparcia czy zaburzenia poznawcze. Znaczenie mogą mieć także przyjmowane leki, szczególnie te wywołujące biegunkę lub nadmiernie rozluźniające stolec.

Czy nerwica i stres mogą mieć związek z nietrzymaniem stolca?

Silne emocje mogą wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, nasilać parcie na stolec oraz sprzyjać biegunce, przez co u części osób trudniej zachować kontrolę nad wypróżnieniem. Nie oznacza to jednak, że każde popuszczanie stolca można tłumaczyć stresem lub przypisywać mu wyłącznie podłoże psychiczne – najpierw należy wykluczyć inne przyczyny nietrzymanie stolca. Nerwica i przewlekły stres mogą natomiast nasilać już istniejące zaburzenia jelitowe i pogłębiać lęk związany z możliwością wystąpienia incydentu poza domem.

>> Zobacz też: Przewlekła biegunka u dorosłych i dzieci. Możliwe przyczyny i diagnostyka

Jakie badania wykonuje się przy nietrzymaniu stolca?

Podstawowym elementem diagnostyki jest badanie fizykalne, w tym ocena okolicy odbytu oraz badanie per rectum. Pozwala ono wstępnie ocenić napięcie zwieraczy, ich zdolność do świadomego skurczu oraz wykryć niektóre nieprawidłowości w obrębie odbytnicy. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może następnie zlecić:

• manometrię anorektalną – pozwala zmierzyć ciśnienie w kanale odbytu i odbytnicy, a tym samym ocenić pracę zwieraczy, czucie w odbytnicy oraz koordynację mechanizmów uczestniczących w defekacji;
• USG przezodbytnicze – umożliwia dokładną ocenę budowy zwieraczy i wykrycie ich uszkodzeń, np. powstałych w następstwie porodu, urazu lub zabiegu chirurgicznego;
• rektoskopię lub kolonoskopię – badania endoskopowe mogą być potrzebne, gdy istnieje podejrzenie choroby jelita grubego lub odbytnicy, np. zmian zapalnych, polipów czy nowotworu. Nie służą jednak do bezpośredniej oceny sprawności zwieraczy;
• defekografię – umożliwia obserwację zmian zachodzących w obrębie odbytnicy i dna miednicy podczas wypróżnienia. Może pomóc w rozpoznaniu zaburzeń anatomicznych i czynnościowych mechanizmu defekacji;
• badania neurologiczne – jeżeli objawy sugerują zaburzenia unerwienia, diagnostyka może zostać rozszerzona m.in. o ocenę neurologiczną oraz wybrane badania funkcji nerwów i mięśni;
• USG przezodbytnicze – służy do oceny budowy zwieraczy i wykrywania ich uszkodzeń, szczególnie gdy rozważa się zabieg naprawczy.

Badania laboratoryjne nie rozpoznają samego nietrzymania stolca, ale mogą pomóc znaleźć chorobę lub zaburzenie, które przyczynia się do występowania objawów. Ich zakres dobiera się do wywiadu i innych dolegliwości pacjenta.Przy przewlekłej biegunce mogą obejmować m.in. morfologię krwi, CRP, jonogram, TSH orazdiagnostykę celiakii – oznaczenie przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA wraz z całkowitym stężeniem IgA. Z badań kału można dobrać m.in. kalprotektynę, gdy podejrzewa się nieswoistą chorobę zapalną jelit, oraz badania mikrobiologiczne przy podejrzeniu zakażenia. Badanie na krew utajoną ma odrębne wskazania i nie zastępuje konsultacji ani endoskopii u osoby z jawnym krwawieniem, niedokrwistością, niezamierzoną utratą masy ciała lub nową zmianą rytmu wypróżnień.

Nietrzymanie stolca – do jakiego lekarza się zgłosić?

Pierwszym krokiem może być konsultacja z lekarzem rodzinnym, który przeprowadzi podstawową ocenę i skieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty. Diagnostyką nietrzymania stolca zajmują się przede wszystkim proktolodzy i gastroenterolodzy. Jeżeli podejrzewane jest podłoże neurologiczne, konieczna może być konsultacja neurologa, a przy zaburzeniach mięśni dna miednicy – także fizjoterapeuty specjalizującego się w tej okolicy.

Jak leczyć nietrzymanie stolca?

Leczenie nietrzymania stolca zależy od jego przyczyny, nasilenia objawów oraz konsystencji stolca. Jeśli problem jest związany np. z przewlekłą biegunką, zaparciami lub inną chorobą przewodu pokarmowego, ważnym elementem postępowania jest leczenie zaburzenia, które przyczynia się do utraty kontroli nad wypróżnieniem. Warto również przeanalizować przyjmowane leki, ponieważ niektóre z nich mogą nasilać biegunkę lub zaparcia. W pierwszej kolejności zazwyczaj stosuje się leczenie zachowawcze, które może obejmować:

• uregulowanie konsystencji i rytmu wypróżnień – za pomocą odpowiednio dobranej diety, nawodnienia i regularnych wizyt w toalecie;
• farmakoterapię – w zależności od przyczyny lekarz może zalecić np. leki ograniczające biegunkę lub preparaty stosowane przy zaparciach;
• fizjoterapię i trening mięśni dna miednicy – mające poprawić kontrolę nad mięśniami uczestniczącymi w utrzymywaniu stolca;
• biofeedback – pomagający w nauce prawidłowego napinania mięśni oraz lepszego reagowania na parcie;
• leczenie nietrzymania z przepełnienia – polega na usunięciu zalegających mas kałowych oraz dalszym leczeniu zaparcia, aby zapobiegać ponownemu zaleganiu stolca.

Dieta przy nietrzymaniu stolca

Dieta przy nietrzymaniu stolca powinna być dostosowana przede wszystkim do konsystencji stolca i przyczyny problemu. Innego postępowania wymaga osoba z nawracającą biegunką, a innego pacjent z przewlekłymi zaparciami i nietrzymaniem z przepełnienia. Celem zmian żywieniowych jest przede wszystkim uregulowanie wypróżnień i uzyskanie stolca o konsystencji, którą łatwiej kontrolować. Pomocne może być:

• odpowiednie spożycie błonnika – szczególnie błonnik rozpuszczalny może wiązać wodę i wpływać na konsystencję stolca. Jego ilość należy jednak zwiększać stopniowo, ponieważ nadmiar może u niektórych osób powodować wzdęcia, gazy lub nasilać dolegliwości;
• regularne spożywanie posiłków – pomaga uporządkować rytm pracy przewodu pokarmowego i sprawia, że wypróżnienia mogą stać się bardziej przewidywalne;
• dbanie o odpowiednie nawodnienie – ma szczególne znaczenie przy tendencji do zaparć oraz zwiększaniu ilości błonnika w diecie;
• obserwowanie reakcji na poszczególne produkty – jeśli określone pokarmy nasilają biegunkę, wzdęcia lub naglące parcie, warto omówić ich ograniczenie z lekarzem lub dietetykiem. U części osób problem mogą nasilać np. duże ilości kofeiny, alkoholu, tłustych potraw czy niektórych substancji słodzących.

Nie należy natomiast profilaktycznie eliminować wielu grup produktów. Dieta powinna być dopasowana do dominującego zaburzenia wypróżnień i jednocześnie pozostawać pełnowartościowa.

Ćwiczenia, fizjoterapia i inne metody leczenia zachowawczego

Jeżeli nietrzymanie stolca wiąże się z osłabieniem lub zaburzoną koordynacją mięśni odpowiedzialnych za kontrolę wypróżnienia, ważnym elementem terapii może być odpowiednio prowadzona fizjoterapia. Nie chodzi wyłącznie o wykonywanie popularnych „ćwiczeń Kegla” – przed rozpoczęciem treningu warto ocenić funkcję całego dna miednicy i dobrać ćwiczenia do konkretnego problemu. W leczeniu zachowawczym wykorzystuje się m.in.:

• trening mięśni dna miednicy – odpowiednio dobrane ćwiczenia mają na celu poprawę siły, wytrzymałości i świadomej kontroli mięśni uczestniczących w utrzymywaniu stolca;
• biofeedback – podczas treningu pacjent otrzymuje informację o pracy określonych mięśni, dzięki czemu może nauczyć się skuteczniej je napinać i rozluźniać oraz lepiej reagować na uczucie parcia;
• trening wypróżnień – polega na wypracowaniu regularnego rytmu korzystania z toalety. Pomocne może być planowanie wypróżnienia po posiłku, kiedy naturalnie nasila się motoryka jelita grubego;
• regulację konsystencji stolca – w zależności od przyczyny lekarz może zalecić środki zwiększające objętość stolca, preparaty stosowane przy zaparciach albo leki ograniczające biegunkę;
• wybrane metody neuromodulacji lub elektrostymulacji – mogą być rozważane u określonych pacjentów, szczególnie gdy podstawowe postępowanie zachowawcze nie zapewnia wystarczającej kontroli objawów.

Kiedy stosuje się leczenie zabiegowe?

Leczenie zabiegowe rozważa się, gdy prawidłowo prowadzone metody zachowawcze nie zapewniają akceptowalnej kontroli objawów. Jedną z głównych możliwości jest neuromodulacja nerwów krzyżowych, którą można stosować zarówno u pacjentów z uszkodzeniem zwieraczy, jak i bez takiego uszkodzenia. Rekonstrukcję zwieracza odbytu można rozważyć przy wyraźnym ubytku zwieracza zewnętrznego, np. po urazie okołoporodowym, jednak jej skuteczność często zmniejsza się z upływem czasu. U wybranych pacjentów, u których inne metody zawiodły lub nie mogą być zastosowane, rozwiązaniem może być wytworzenie stomii.

Nietrzymanie stolca podczas stosunku – z czego może wynikać?

Nietrzymanie stolca może ujawnić się również podczas aktywności seksualnej u osoby, u której już wcześniej doszło do osłabienia mechanizmów odpowiadających za kontrolę wypróżnień. Możliwe przyczyny są takie same jak w innych sytuacjach i obejmują m.in. uszkodzenie zwieraczy, zaburzenia czucia lub unerwienia, wypadanie odbytnicy oraz inne dysfunkcje dna miednicy. Sam moment wystąpienia epizodu nie pozwala jednak ustalić jego przyczyny. Powtarzające się incydenty wymagają standardowej diagnostyki nietrzymania stolca.

Czy istnieją naturalne sposoby leczenia nietrzymania stolca?

Nie ma uniwersalnego „domowego” sposobu, który usuwałby wszystkie przyczyny inkontynencji. Elementem leczenia mogą być jednak:

• odpowiednio dobrana dieta;
• regulacja rytmu wypróżnień;
• właściwe nawodnienie;
• ćwiczenia mięśni dna miednicy;
• trening korzystania z toalety o określonych porach.

W niektórych sytuacjach pomocne bywają preparaty błonnikowe, jednak ich stosowanie również warto skonsultować ze specjalistą. Najważniejsze jest ustalenie, dlaczego doszło do nietrzymania stolca. Dopiero poznanie mechanizmu problemu pozwala dobrać postępowanie, które nie tylko ogranicza objawy, ale również odpowiada na ich rzeczywistą przyczynę.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

1. https://badaniakliniczne.pl/choroba/nietrzymanie-stolca/nietrzymanie-stolca-diagnostyka/ [dostęp: 12.09.2026]
2. https://www.czytelniamedyczna.pl/7088,diagnostyka-i-leczenie-nietrzymania-stolca-aktualny-stan-wiedzy-przeglad-pismie.html [dostęp: 12.09.2026]
3. „Fizjologia człowieka, tom 5. Układ trawienny i wydzielanie wewnętrzne” Stanisław Konturek, wyd. 2016 r.