Choroba Alzheimera rozwija się stopniowo, a charakterystyczne dla niej zmiany w mózgu mogą pojawiać się jeszcze przed wystąpieniem zaburzeń pamięci. Jednym z najlepiej przebadanych obecnie biomarkerów krwi jest białko p-tau217, czyli fosforylowane białko tau w pozycji 217. Jego stężenie we krwi jest silnie związane z obecnością patologii typowej dla choroby Alzheimera. Jego oznaczenie nie zastępuje jednak dotychczasowej diagnostyki i nie powinno być interpretowane bez uwzględnienia objawów oraz innych badań.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> zmiany w mózgu charakterystyczne dla choroby Alzheimera mogą rozpoczynać się jeszcze przed pojawieniem się zaburzeń pamięci czy innych funkcji poznawczych, >> białko p-tau217 jest obecnie jednym z najlepiej przebadanych biomarkerów krwi związanych z chorobą Alzheimera, >> p-tau217 pozwala z dużą dokładnością ocenić obecność zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera, związanych z beta-amyloidem i białkiem tau, >> p-tau217 i p-tau181 są biomarkerami fosforylowanego białka tau, jednak p-tau217 w badaniach wykazuje wyższą dokładność diagnostyczną, >> badanie p-tau217 może wspierać proces diagnostyczny, ale jego wynik nie powinien być interpretowany jako samodzielne rozpoznanie choroby Alzheimera. |
Spis treści:
- Czym są biomarkery choroby Alzheimera?
- Czy chorobą Alzheimera można wykryć, zanim pojawią się objawy?
- Badanie z krwi w kierunku choroby Alzheimera – które biomarkery należy zbadać i czym się różnią?
- Kiedy należy rozważyć badanie p-tau217?
- Czym różni się p-tau217 od p-tau181?
- Jak interpretować wynik?
- Podsumowanie
Czym są biomarkery choroby Alzheimera?
Biomarkery to mierzalne wskaźniki procesów biologicznych zachodzących w organizmie. W chorobie Alzheimera szczególne znaczenie mają biomarkery związane z odkładaniem beta-amyloidu, zmianami w białku tau oraz uszkodzeniem komórek nerwowych. Do ich oceny wykorzystuje się m.in. badania PET, badania płynu mózgowo-rdzeniowego oraz coraz częściej badania krwi.
Do biomarkerów oznaczanych we krwi należą, m.in. p-tau217 i p-tau181.
Czy chorobą Alzheimera można wykryć, zanim pojawią się objawy?
Zmiany w organizmie związane z chorobą Alzheimera mogą pojawiać się na wiele lat przed wystąpieniem zauważalnych zaburzeń poznawczych. Przykładowo podwyższone stężenie we krwi białka p-tau217 może wskazywać na obecność zmian amyloidowych także u osób, które nie mają jeszcze objawów.
Należy jednak podkreślić, że badanie nie pozwala przewidzieć, czy ani kiedy u danej osoby rozwiną się objawy choroby. Dlatego obecnie badanie p-tau217 nie jest zalecane jako rutynowe badanie przesiewowe u osób bez objawów.
Badanie z krwi w kierunku choroby Alzheimera – które biomarkery należy zbadać i czym się różnią?
Szczególnie obiecującym biomarkerem fosforylowanego tau jest obecnie p-tau217. W dużej metaanalizie obejmującej 113 badań i ponad 29 tys. osób miał on najwyższą dokładność w identyfikowaniu choroby Alzheimera spośród analizowanych form tego białka.
W zależności od sytuacji klinicznej diagnostykę można uzupełniać o p-tau181, markery beta-amyloidu, neurofliamentów lekkich (NfL), badania obrazowe lub badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Dobór badań powinien zależeć przede wszystkim od objawów i decyzji lekarza.
Kiedy należy rozważyć badanie p-tau217?
Badanie p-tau217 można rozważyć u osób, które zauważają pogorszenie pamięci, koncentracji lub innych funkcji poznawczych, szczególnie gdy istnieje podejrzenie choroby Alzheimera. Jest ono przeznaczone przede wszystkim dla osób w wieku 55 lat i starszych.
>>> Przeczytaj też: Choroba Alzheimera – wczesne sygnały ostrzegawcze dla pacjenta
Czym różni się p-tau217 od p-tau181?
Zarówno ptau217 jak i ptau181 są formami fosforylowanego białka tau i mogą być wykorzystywane w diagnostyce choroby Alzheimera. Badania porównawcze wskazują jednak, że p-tau217 zwykle wykazuje większą dokładność w identyfikowaniu zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera.
W dużej metaanalizie autorstwa Therriault i wsp. czułość p-tau217 wynosiła ok. 88%, a swoistość ok. 89%. Dla p-tau181 wartości te wynosiły odpowiednio ok. 81% i 76%. Należy jednak podkreślić, że przytoczone wartości mogą różnić się w zależności od zastosowanego testu oraz badanej populacji.
Jak interpretować wynik?
Wynik badania p-tau217 należy interpretować zgodnie z wartościami granicznymi właściwymi dla zastosowanej metody laboratoryjnej.
W przypadku wykonania badania w Punkcie Pobrań ALAB laboratoria interpretacja wyniku przedstawia się następująco:
- ≤0,223 pg/ml oznacza niskie prawdopodobieństwo patologii amyloidowej,
- 0,223 do ≤0,378 pg/ml to wynik pośredni, który może wymagać dalszej diagnostyki,
- 0,378 pg/ml wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo obecności patologii amyloidowej.
Należy jednak podkreślić, że wynik przekraczający 0,378 pg/ml nie jest równoznaczny z rozpoznaniem choroby Alzheimera. Tak samo wynik poniżej 0,223 pg/ml nie powinien być jedyną podstawą do zakończenia diagnostyki, jeśli występują postępujące zaburzenia poznawcze.
Podsumowanie
Oznaczenie stężenia we krwi białka p-tau217 jest obecnie jednym z najlepszych biomarkerów krwi związanych z chorobą Alzheimera. Umożliwia ocenę prawdopodobieństwa obecności charakterystycznych zmian biologicznych i ułatwia podjęcie decyzji o dalszej diagnostyce. Badanie ma największe zastosowanie u osób powyżej 55 roku życia z zaburzeniami poznawczymi lub z podejrzeniem choroby Alzheimera. Otrzymany wynik badania zawsze powinien być analizowany w kontekście całego obrazu klinicznego.
>>> Przeczytaj też: Choroba Alzheimera – badania genetyczne
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Białko p-tau217 to forma białka tau, w której doszło do fosforylacji w pozycji treoniny 217. Podwyższone stężenie tego biomarkera we krwi jest silnie związane ze zmianami biologicznymi charakterystycznymi dla choroby Alzheimera.
Badanie p-tau217 wykonuje się z próbki krwi. Nie ma konieczności bycia na czczo. Na pół godziny przed pobraniem należy wypić szklankę wody oraz odpocząć przez około 15 minut.
Oba badania oceniają fosforylowane białko tau, jednak p-tau217 wykazuje obecnie wyższą dokładność w identyfikowaniu zmian biologicznych związanych z chorobą Alzheimera.
Nie. Niskie stężenie p-tau217 we krwi oznacza mniejsze prawdopodobieństwo obecności patologii amyloidowej, ale nie powinien być jedyną podstawą do wykluczenia choroby, szczególnie u osoby z postępującymi zaburzeniami poznawczymi.
Białko p-tau217 jest biomarkerem oceniającym prawdopodobieństwo obecności biologicznych zmian typowych dla choroby Alzheimera. Wynik może pomóc lekarzowi zdecydować o dalszej diagnostyce, np. badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego lub badaniach obrazowych.
Piśmiennictwo:
- Jack C.R. Jr., Andrews J.S., Beach T.G. i in. Revised criteria for diagnosis and staging of Alzheimer’s disease: Alzheimer’s Association Workgroup. Alzheimers Dement, 2024, 20(8), 5143-5169,
- Dubois B., Villain N., Schneider L. i in. Alzheimer Disease as a Clinical-Biological Construct-An International Working Group Recommendation. JAMA Neurol, 2024, 81(12), 1304-1311,
- Mendes A.J., Ribaldi F., Lathuiliere A. i in. Head-to-head study of diagnostic accuracy of plasma and cerebrospinal fluid p-tau217 versus p-tau181 and p-tau231 in a memory clinic cohort. J Neurol, 2024, 271(4), 2053-2066,
- Palmqvist S., Warmenhoven N., Anastasi F. i in. Plasma phospho-tau217 for Alzheimer’s disease diagnosis in primary and secondary care using a fully automated platform. Nat Med, 2025, 31(6), 2036-2043,
- Therriault J., Brum W.S., Trudel L. i in. Blood phosphorylated tau for the diagnosis of Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis. Lancet Neurol, 2025, 24(9), 740-752,
- Salvadó G., Janelidze S., Bali D. i in. Plasma Phosphorylated Tau 217 to Identify Preclinical Alzheimer Disease. JAMA Neurol, 2025, 82(11), 1122-1134,
- Yang H.S., Anzai J.A.U., Yau W.Y.W. i in. Plasma phosphorylated tau 217 and longitudinal trajectories of Aβ, tau, and cognition in cognitively unimpaired older adults. Nat Commun, 2026, 17(1), 3188.
