Aorta jest największym i najważniejszym naczyniem tętniczym całego ludzkiego organizmu. Połączona jest z lewą komorą serca dzięki łącznotkankowej zastawce. W fizjologicznych warunkach zastawka aortalna zbudowana jest z 3 ruchomych płatków i pierścienia, które umożliwiają swobodny przepływ krwi z serca do aorty a dalej, do wszystkich narządów. Co się dzieje, gdy ujście zastawki aortalnej ulegnie zwężeniu z różnych przyczyn? Jakie to niesie konsekwencje dla człowieka i czy są one odwracalne?
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Zwężenie zastawki aortalnej (stenoza aortalna) jest najczęstszą nabytą wadą serca, a także jedną z najczęstszych chorób układu krążenia. >> Przez wiele lat wada nie daje żadnych dolegliwości u chorych. >> Istnieją 3 stopnie zwężenia zastawki aortalnej: łagodne, umiarkowane, ciężkie. Podstawą leczenia poza unormowaniem współistniejących schorzeń jest leczenie zabiegowe. >> Czas przeżycia chorych szacuje się na 2-5 lat bez podjętego w odpowiednim czasie leczenia. |
Spis treści:
- Stenoza aortalna – co to jest?
- Stenoza aortalna – przyczyny
- Zwężenie zastawki aortalnej – objawy
- Stenoza aortalna – jakie badania wykonać?
- Stenoza aortalna – leczenie
- Stenoza aortalna – podsumowanie informacji
- FAQ: najczęstsze pytania o stenozę aortalną
Stenoza aortalna – co to jest?
W warunkach zdrowia zastawka aortalna, dzięki elastycznym łącznotkankowym elementom budowy: 3 płatkom i pierścieniowi zastawki , umożliwia w trakcie pracy serca swobodne otwieranie i zamykanie płatków i tłoczenie krwi z lewej komory serca do aorty i na obwód ludzkiego ciała do narządów klatki piersiowej, jamy brzusznej, miednicy czy ośrodkowego układu nerwowego. Fizjologicznie ujście zastawki aortalnej ma powierzchnię od 3 do 4cm².
Stenoza aortalna jest wadą zastawki aorty polegającą na zwężeniu powierzchni ujścia naczynia, co powoduje ograniczenie wypływu krwi z lewej komory serca bezpośrednio do aorty, a tym samym mniejsze ukrwienie ważnych dla funkcjonowania ludzkiego organizmu, narządów i układów.
Zwężenie zastawki aortalnej zalicza się do najczęstszych nabytych wad serca i jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób układu krążenia, obok nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca czy miażdżycy.
Z uwagi na różne przyczyny powstania wady, w nomenklaturze ICD-10 stenoza aortalna funkcjonuje jako kody:
- I06.0 reumatyczne zwężenie zastawki aortalnej;
- I35.0 niereumatyczne zwężenie zastawki aortalnej;
- I39.1 zwężenie zastawki aortalnej w przebiegu innych chorób;
- Q23.0 wrodzone zwężenie zastawki aortalnej.
>> Przeczytaj także: Serce człowieka — budowa, położenie i funkcje w organizmie
Stenoza aortalna – przyczyny
Do głównych przyczyn powstania stenozy zastawki aortalnej zaliczamy:
- procesy zwyrodnieniowe i degeneracyjne zastawki pojawiające się wraz z wiekiem chorego;
- wrodzone wady zastawki (zastawka dwupłatkowa);
- chorobę reumatyczną.
Inne czynniki wpływające na możliwy rozwój uszkodzenia płatków zastawki aortalnej to także:
- przewlekła choroba nerek;
- cukrzyca;
- otyłość, nadwaga;
- zaburzenia gospodarki lipidowej;
- nadczynność przytarczyc;
- hiperkalcemia;
- choroba Pageta;
- wiek powyżej 65. roku życia;
- płeć męska.
Zwężenie zastawki aortalnej – objawy
Choroba ta przez długi okres czasu potrafi nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. W chwili, gdy wada postępuje, mogą pojawić się różne dolegliwości zgłaszane przez chorych.
Do najbardziej charakterystycznych objawów związanych z wadą zastawki aortalnej zaliczamy:
- pogorszenie tolerancji wysiłku;
- duszność, początkowo po wysiłku, a później także obecna w spoczynku;
- stany przedomdleniowe i omdlenia;
- zawroty głowy;
- bóle w okolicy przedsercowej.
W trakcie badania fizykalnego zwraca uwagę charakterystyczny szmer skurczowy słyszalny nad podstawą serca i nad tętnicami szyjnymi.
Objawy stenozy aortalnej w zależności od stopnia zaawansowania
Zwężenie zastawki aortalnej w początkowych stadiach wady jest trudne do rozpoznania z uwagi na brak jakichkolwiek charakterystycznych objawów. W zależności od stopnia zwężenia powierzchni ujścia aorty, stenozę możemy podzielić na:
- łagodną (powierzchnia zwężenia> 1,5 cm²)
Chorzy z łagodną postacią stenozy aortalnej często nie doświadczają żadnego dyskomfortu, a jedynie podczas badania lekarskiego można usłyszeć przygodny szmer nad sercem;
- umiarkowaną (powierzchnia zwężenia 1-1,5 cm²)
W tej grupie chorzy często zgłaszają problemy ze swobodnym wejściem po schodach, bieganiem. Każda większa aktywność nasila duszność. Pojawia się większa męczliwość, zawroty głowy;
- ciężką/ciasną (powierzchnia zwężenia ujścia zastawki poniżej 1cm²).
Na tym etapie wady chorzy zgłaszają obrzęki, uczucie duszności przy nawet niewielkim wysiłku, w spoczynku, a także w pozycji leżącej podczas snu. Chorobie mogą towarzyszyć zawroty głowy, stany przedomdleniowe i omdlenia, głównie poprzedzone większą aktywnością. Bóle w okolicy przedsercowej są bardzo podobne do tych pojawiających się w chorobie wieńcowej. Ww. objawy stanowią wskazanie do podjęcia pilnej konsultacji kardiologicznej i kwalifikacji chorego do dalszego leczenia zabiegowego.
Stenoza aortalna – jakie badania wykonać?
Podstawowym narzędziem wykorzystywanym w diagnostyce wady jest badanie echokardiograficzne.
Do badań pomocniczo wykorzystywanych w rozpoznaniu zalicza się m. in.:
- EKG spoczynkowe;
- RTG klatki piersiowej;
- cewnikowanie serca (wykorzystywane przede wszystkim przed kwalifikacją do zabiegu operacyjnego);
- TK klatki piersiowej- badanie wykorzystuje się przede wszystkim w celu wykluczenia choroby wieńcowej, a także w ocenie stopnia uwapnienia zastawki.
Stenoza aortalna – leczenie
W przypadku zwężenia zastawki aortalnej w stopniu łagodnym lub umiarkowanym podstawą jest zastosowanie leczenia zachowawczego (leczenia niewydolności serca i nadciśnienia tętniczego) w połączeniu z metodami zabiegowymi jak:
- operacja wymiany zastawki aortalnej
U prawie połowy chorych współistnieją zmiany w tętnicach wieńcowych stąd często zabieg odbywa się w połączeniu z CABG (Coronary artery bypass grafting). Operacje zastawki wykonuje się przede wszystkim u osób z ciasną stenozą, małym ryzykiem operacyjnym i towarzyszącymi objawami, jak omdlenie, niewydolność serca czy choroba wieńcowa, a także u chorych bezobjawowych, ale z niską frakcją wyrzutową serca- EF <50% i nieprawidłowym wynikiem próby wysiłkowej;
- przezcewnikowe wszczepienie zastawki aortalnej – TAVI (Transcatheter Aortic Valve Implantation)
Ta metoda jest preferowana u chorych pośredniego ryzyka operacyjnego.
- przezskórna walwulotomia balonowa
Jest to metoda traktowana jako pomostowa przed podjęciem decyzji o operacji lub TAVI. Ryzyko nawrotu objawów choroby po zabiegu pojawia się po 6-12 miesiącach od jego wykonania.
Stenoza aortalna – podsumowanie informacji
Zwężenie zastawki aortalnej jest najczęstszą nabytą wadą serca i jedną z najczęstszych chorób układu krążenia.
FAQ: najczęstsze pytania o stenozę aortalną
Stenoza aorty jest chorobą, która przez wiele lat może nie dawać żadnych dolegliwości. Jakie konsekwencje niesie za sobą to rozpoznanie?
Wada zastawki aortalnej może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia chorego. Brak włączonego leczenia może istotnie przyczynić się do niewydolności serca i nagłego zgonu z przyczyn sercowo- naczyniowych.
Od chwili pojawienia się pierwszych objawów jak omdlenia czy bóle dławicowe, rokowanie szacowane jest na 2-5 lat przeżycia bez wdrożenia odpowiedniego leczenia.
Działania profilaktyczne w związku z rozpoznaniem choroby polegają przede wszystkim na:
– stabilizacji ciśnienia tętniczego krwi;
– stabilizacji poziomu glikemii przy zaburzeniach węglowodanowych (stan przedcukrzycowy, cukrzyca);
– zapobieganiu miażdżycy;
– utrzymaniu prawidłowej masy ciała;
– zdrowej i zbilansowanej diecie;
– ograniczeniu palenia papierosów;
– regularnej aktywności fizycznej;
– zmniejszeniu ryzyka zapaleń zastawek dzięki profilaktyce chorób wsierdzia (częste kontrole stomatologiczne, profilaktyka antybiotykowa w trakcie planowanych zabiegów z zakresu chirurgii i stomatologii).
Istnieją dwie metody leczenia stenozy aortalnej. Pierwszą z nich jest klasyczna operacja kardiochirurgiczna polegająca na wymianie zastawki. Zabieg ten wykonywany jest przede wszystkim w ciasnej postaci stenozy aortalnej, często w połączeniu z zabiegiem CABG (coronary artery bypass grafting), czyli z pomostowaniem tętnic wieńcowych.
Drugą metodą jest przezcewnikowe wszczepienie zastawki aorty (TAVI). Metoda ta często jest wybierana u chorych ze zwiększonym ryzykiem okołooperacyjnym.
Zabiegiem pomostowym pomiędzy operacją a TAVI jest przezskórna walwulotomia balonowa.
Powrót do zdrowia po przebytej operacji zastawki aortalnej dużo zależy od wieku pacjenta, jego stanu ogólnego, współwystępowania innych schorzeń przewlekłych. Minimalny czas rekonwalescencji trwa od 4 do 8 tygodni. Po operacji pacjent wymaga stałej wieloletniej opieki specjalistycznej, przyjmowania leków przeciwkrzepliwych i okresowych kontroli. Po wykonanym zabiegu jeszcze w szpitalu prowadzony jest wstępny etap usprawniania z fizjoterapeutą, natomiast planowa rehabilitacja kardiologiczna dotyczy każdego chorego po operacji wymiany zastawki w okresie 2-3 miesięcy od momentu wypisania z oddziału.
Bibliografia
- A. Witkowski; “Zwężenie zastawki aortalnej i nowoczesne metody jej leczenia”; Nauka 2/2020; 51-60
- Interna Szczeklika 2024/2025
- Wytyczne ESC/EACTS dotyczące leczenia zastawkowych wad serca w 2017 roku; Kardiologia Polska 2018; 76; 1: 1-62
