Neopteryna

Neopteryna - więcej informacji o badaniu

Neopteryna (NPT) to nieswoisty marker stanów zapalnych o niskiej masie cząsteczkowej, który pełni funkcję mediatora w komórkowej odpowiedzi immunologicznej. Głównym zadaniem tego związku jest modulowanie procesów związanych ze stresem oksydacyjnym w organizmie.

W diagnostyce laboratoryjnej NPT służy jako wskaźnik infekcji o podłożu wirusowym, podczas gdy przy zakażeniach bakteryjnych jej poziom w organizmie może pozostawać całkowicie prawidłowy.

Oznaczanie stężenia neopteryny wykazuje dużą wartość kliniczną w onkologii - gdzie jej poziom odzwierciedla wielkość guza oraz ogólną kondycję pacjenta - a także w reumatologii, do kontrolowania aktywności chorób autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów.

Dodatkowo monitorowanie ilości tego parametru stosuje się u pacjentów po transplantacjach narządów w celu szybkiego wykrycia potencjalnego ryzyka odrzucenia przeszczepu lub rozwoju infekcji towarzyszących.

Neopteryna - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

• Pacjenci z podejrzeniem lub w trakcie leczenia infekcji - w diagnostyce różnicowej ostrych stanów gorączkowych, gdy zachodzi potrzeba szybkiego odróżnienia infekcji wirusowej (gdzie neopteryna mocno wzrasta) od klasycznej infekcji bakteryjnej. Zwłaszcza przy podejrzeniu zakażenia specyficznymi bakteriami wewnątrzkomórkowymi (np. prątkami gruźlicy) lub pasożytami.
• Osoby cierpiące na choroby autoimmunologiczne - u pacjentów z diagnozą m.in. reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) czy tocznia układowego w celu oceny stopnia zaostrzenia (rzutu) choroby oraz do monitorowania skuteczności stosowanej terapii.
• Pacjenci po transplantacjach narządów lub szpiku - w okresie pooperacyjnym w celu wczesnego wykrywania powikłań immunologicznych. Podwyższenie stężenia neopteryny pozwala zidentyfikować ryzyko odrzucania przeszczepu przez organizm biorcy jeszcze przed wystąpieniem pełnych objawów klinicznych.
• Pacjenci z chorobami nowotworowymi - w onkologii i hematologii jako dodatkowy wskaźnik prognostyczny. Badanie wykonuje się w celu oceny dynamiki rozwoju guza, ogólnego stanu odpornościowego pacjenta oraz monitorowania odpowiedzi na zastosowaną chemioterapię lub radioterapię
• Kandydaci na dawców krwi i tkanek - w centrach krwiodawstwa i bankach tkanek podczas kwalifikacji dawców, aby wykryć ewentualne, ukryte fazy zakażeń wirusowych (np. HIV, zapalenie wątroby), zanim w ich krwi pojawią się standardowe przeciwciała.

Neopteryna - normy i przyczyny odchyleń od normy

U zdrowych osób dorosłych stężenie neopteryny w surowicy powinno wynosić poniżej 10 nmol/l.

Główne przyczyny podwyższonego stężenia neopteryny we krwi:

• Ostre i przewlekłe infekcje wirusowe - układ odpornościowy reaguje na wirusy silną produkcją interferonu, co przekłada się na gwałtowny skok neopteryny. Odchylenia obserwuje się w przebiegu grypy, rotawirusów, mononukleozy (EBV), cytomegalii (CMV), a także w infekcjach przewlekłych, takich jak HIV, HBV i HCV.
• Zakażenia specyficznymi bakteriami i pasożytami - podwyższenie parametru wywołują przede wszystkim patogeny bytujące wewnątrzkomórkowo, np. prątki gruźlicy, chlamydie oraz zarodźce malarii.
• Choroby autoimmunologiczne - odchylenia od normy są bezpośrednim wskaźnikiem zaostrzenia (rzutu) chorób z autoagresji. Wysokie wartości towarzyszą aktywnym fazom reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia układowego (SLE), twardziny układowej czy stwardnienia rozsianego (SM).
• Choroby nowotworowe - wzrost poziomu neopteryny występuje zarówno w nowotworach układu krwiotwórczego (białaczki, chłoniaki), jak i w przypadku guzów litych. Poziom tego markera w surowicy często koreluje z masą i wielkością guza oraz stopniem zaawansowania choroby.
• Reakcje po przeszczepach narządów - u pacjentów po transplantacjach nagłe podwyższenie stężenia neopteryny we krwi jest jednym z najwcześniejszych sygnałów immunologicznych świadczących o rozpoczynającym się procesie odrzucania przeszczepu przez organizm biorcy.
• Uszkodzenia naczyń i stany kardiologiczne - podwyższone stężenie neopteryny obserwuje się w chorobie niedokrwiennej serca oraz po zawałach, gdzie marker ten wskazuje na zapalną aktywację monocytów i uszkodzenie śródbłonka naczyń krwionośnych.

Wartości poniżej normy laboratoryjnej nie mają znaczenia diagnostycznego - wskazują jedynie na prawidłowy, wyciszony stan układu immunologicznego.

Neopteryna - przygotowanie do badania

Na badanie należy się zgłosić w godzinach porannych, na czczo, czyli minimum 8-12 godzin po ostatnim posiłku, po całonocnym wypoczynku.

Co może wpłynąć na wyniki?

• zaawansowany wiek pacjenta - poziom neopteryny w surowicy i płynach ustrojowych fizjologicznie rośnie wraz z wiekiem (jest to związane z tzw. procesem inflammagingu, czyli naturalnym, starczym mikrozapaleniem organizmu). U seniorów wyniki mogą przekraczać standardowe normy laboratoryjne pomimo braki stanów chorobowych;
• intensywny wysiłek fizyczny wywołuje silny, ogólnoustrojowy stres i naturalną reakcję naprawczą makrofagów, co skutkuje wzrostem stężenia neopteryny. Na 24 godziny przed badaniem nie należy podejmować intensywnej aktywności fizycznej:
• incydenty sercowo-naczyniowe - po zawale serca badanie w celu diagnostyki innych chorób (np. wirusowych lub autoimmunologicznych) najlepiej wykonać dopiero po upływie 10 do 14 dni.