Lipemia to zmętnienie pobranej próbki krwi spowodowane obecnością nadmiaru lipidów. Często wynika z niewłaściwego przygotowania do badania, ale może też towarzyszyć niektórym chorobom. Dowiedz się więcej o lipemii – co to jest i co wpływa na jej powstawanie.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> co to jest lipemia i dlaczego pojawia się w surowicy krwi. >> jakie są najczęstsze przyczyny lipemii – od lipemii poposiłkowej po zaburzenia metaboliczne. >> czy lipemia daje objawy i kiedy może mieć znaczenie kliniczne. >> jak wygląda diagnostyka oraz leczenie utrzymującej się lipemii. >> jak prawidłowo przygotować się do badania, by uniknąć lipemii w próbce krwi. |
Spis treści:
- Lipemia – co to jest?
- Lipemia: przyczyny podwyższonego poziomu lipidów
- Objawy lipemii
- Lipemia: diagnostyka źródła podwyższonych lipidów
- Leczenie lipemii
- Lipemia: FAQ
Lipemia – co to jest?
Lipemia to stan, w którym w osoczu znajduje się nadmierna ilość lipidów. W diagnostyce laboratoryjnej jest zjawiskiem niepożądanym, ponieważ może wpływać na wiarygodność wyników badań i należy do najczęstszych przyczyn ich zafałszowania (obok hemolizy).
Lipemia w próbce krwi powoduje jej zmętnienie, co utrudnia prawidłową analizę. Odpowiadają za to głównie chylomikrony – największe lipoproteiny transportujące trójglicerydy. Gdy ich stężenie rośnie, osocze traci przejrzystość, co może prowadzić do nieprawidłowych wyników analiz.
Rodzaje lipemii
Lipemia nie zawsze ma to samo podłoże i może mieć różny charakter w zależności od czasu trwania oraz przyczyny jej wystąpienia.
- Lipemia poposiłkowa to najczęstszy fizjologiczny typ lipemii, pojawiający się po spożyciu posiłku bogatego w tłuszcze. Występuje, gdy krew do badania została pobrana zbyt wcześnie, bez zachowania wymaganego postu (nie na czczo).
- Nasilona/przedłużona lipemia – związana z utrzymującym się, nadmiernym poziomem lipidów we krwi. Może być efektem zaburzeń metabolicznych czy wrodzonych dysfunkcji. Wymaga diagnostyki i leczenia przyczyny podstawowej.
Lipemia nie jest jednostką chorobową samą w sobie, ale jej obecność powinna skłonić do sprawdzenia, czy nie wiąże się z chorobą podstawową.
Lipemia: przyczyny podwyższonego poziomu lipidów
Gdy w próbce krwi widoczna jest lipemia, przyczyną najczęściej okazuje się niezachowanie zalecanego postu przed badaniem.Standardowo zaleca się pozostanie na czczo przez co najmniej 8-12 godzin przed badaniem laboratoryjnym.
Lipemia o nasilonym lub przedłużonym charakterze (czyli inne niż typowa lipemia poposiłkowa) może być objawem istotnych zaburzeń metabolicznych. W takich przypadkach zmętnienie próbki nie wynika wyłącznie z fizjologicznego wzrostu lipidów po posiłku, lecz z utrzymującej się hipertriglicerydemii, często z obecnością chylomikronów lub dużych cząstek VLDL (lipoprotein o bardzo niskiej gęstości).
Do przyczyn pierwotnych należą rzadkie zaburzenia metaboliczne, takie jak niedobór lipazy lipoproteinowej (LPL), niedobór apolipoproteiny C2 lub A5, a także deficyt białka GPIHBP1, które odgrywa istotną rolę w metabolizmie triglicerydów. W tej grupie wymienia się również rodzinne postacie zaburzeń lipidowych, m.in. hipercholesterolemię rodzinną.
- nadmierne spożycie alkoholu,
- cukrzyca (szczególnie niekontrolowana),
- zespół metaboliczny,
- zespół nerczycowy,
- toczeń rumieniowaty układowy (SLE),
- dysproteinemie,
- żywienie pozajelitowe (TPN),
- przewlekła choroba nerek,
- niedoczynność tarczycy,
- zespół Glińskiego-Simmondsa.
Poza chorobami niektóre leki mogą sprzyjać rozwojowi lipemii. Są to zwłaszcza glikokortykosteroidy stosowane ogólnie, retinoidy (np. izotretynoina, acytretyna), estrogeny oraz wybrane leki przeciwpsychotyczne, takie jak np. olanzapina.
Objawy lipemii
Lipemię najczęściej rozpoznaje się w próbce krwi. Osocze lub surowica mają wtedy charakterystyczne mlecznobiałe zabarwienie. Sama lipemia zwykle nie powoduje objawów klinicznych. Jednak może współistnieć z hiperlipidemią, która zwiększa ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Typowe objawy takich schorzeń to ból w klatce piersiowej podczas wysiłku, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej lub zawroty głowy. Dlatego tak istotne jest, by przedłużona lipemia, objawy współistniejące oraz profil lipidowy były oceniane kompleksowo.
Lipemia: diagnostyka źródła podwyższonych lipidów
Obecność lipemii w próbce krwi nie zawsze oznacza chorobę, jednak w przypadku nasilonej lub utrzymującej się lipemii warto przeanalizować jej przyczynę. Aby ustalić podłoże lipemii, lekarz może zlecić badania takie jak:
- lipidogram (panel lipidowy),
- glukoza na czczo i/lub hemoglobina glikowana (HbA1c),
- TSH i FT4,
- kreatynina i eGFR: do oceny funkcji nerek,
- próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP, ALP): przy podejrzeniu chorób wątroby,
- białko całkowite, elektroforeza białek: w przypadku podejrzenia paraproteinemii,
- badania genetyczne: w uzasadnionych przypadkach, np. przy podejrzeniu hipertriglicerydemii rodzinnej.
>> Przeczytaj: Lipoproteiny – klucz do zrozumienia lipidogramu
Leczenie lipemii
Postępowanie w przypadku lipemii zależy od jej przyczyny. Jeśli mamy do czynienia z fizjologiczną lipemią poposiłkową, zwykle wystarczy powtórzenie badania po upływie odpowiedniego czasu od ostatniego posiłku (najczęściej 8-12 godzin na czczo).
W przypadku nasilonej lub utrzymującej się lipemii leczenie powinno być ukierunkowane na przyczynę zaburzeń lipidowych. Podstawą postępowania jest modyfikacja stylu życia, w tym zmiana diety – ograniczenie tłuszczów nasyconych, cukrów prostych oraz alkoholu – a także redukcja masy ciała, jeśli występuje nadwaga lub otyłość.
W niektórych sytuacjach konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego, np. fibratów, statyn lub kwasów omega-3. W innych, podstawą będzie leczenie chorób podstawowych, takich jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy schorzenia wątroby.
Lipemia: FAQ
Lipemia to stan, w którym we krwi obecne są nadmierne ilości lipidów; najczęściej ma charakter przejściowy, ale może też wskazywać na zaburzenia metaboliczne.
Lipemia poposiłkowa to fizjologiczne zjawisko, w którym po tłustym posiłku dochodzi do przemijającego wzrostu lipidów w surowicy – objawia się zmętnieniem próbki.
Choć sama lipemia w surowicy nie musi oznaczać choroby, jej utrzymywanie się może wskazywać na zaburzenia gospodarki tłuszczowej i wymagać dalszej diagnostyki.
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Banaszczyk
Bibliografia
- Walker PL, Crook MA. Lipaemia: Causes, consequences and solutions. Clin Chim Acta. 2013;418:30–32.
- Nikolac N. Lipemia: causes, interference mechanisms, detection and management. Biochem Med (Zagreb). 2014;24(1):57–67. doi:10.11613/BM.2014.008
- de Oliveira M, Antunes M, Amil M. Plasma lipemia: When the blood donor becomes a patient. Transfus Apher Sci. 2022;61(1):103294. doi:10.1016/j.transci.2021.103294
- Jacome-Sosa M, Parks EJ, Bruno RS, Tasali E, Lewis GF, Schneeman BO, et al. Postprandial metabolism of macronutrients and cardiometabolic risk: Recent developments, emerging concepts, and future directions. Adv Nutr. 2016;7(2):364–374.
- StatPearls Publishing. Lipemia. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.
