Zarażenia pasożytami są bardzo zróżnicowane w zależności od rodzaju patogenu, nasilenia inwazji, odporności organizmu żywiciela. Podstawą osiągnięcia sukcesu w rozpoznaniu parazytozy jest wybór odpowiedniej metody diagnostycznej. W parazytologicznych badaniach krwi poszukiwane są zarówno dojrzałe formy pasożytów, ich formy pośrednie, materiał genetyczny jak i swoiste antygeny oraz przeciwciała wytwarzane w odpowiedzi na zarażenie. Pośrednim dowodem na istnienie parazytozy są zmiany w morfologii krwi.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> kiedy podejrzewać zarażenie organizmu pasożytami i czym różni się ono od zakażenia, >> jakie materiały pobierane są do badań parazytologicznych, >> czego poszukuje się we krwi w badaniu parazytologicznym, >> jaki wpływ na morfologię krwi ma inwazja pasożytnicza, >> dlaczego badania krwi nie zawsze wykryją patogen, mimo istnienia zarażenia. |
Spis treści:
- Pasożyty u człowieka – kiedy podejrzewać zarażenie?
- Jak sprawdzić, czy mam pasożyty? Podstawowe metody diagnostyczne
- Badanie na pasożyty z krwi – na czym polega?
- Kiedy należy wykonać badania krwi w kierunku pasożytów?
- Jakie zarażenia można wykrywać w badaniu krwi w kierunku pasożytów?
- Jak interpretować wyniki badań w kierunku pasożytów?
- Morfologia a pasożyty – co w morfologii może wskazywać na zarażenie?
- Zakończenie
- Badania krwi w kierunku chorób pasożytniczych– sekcja FAQ
Pasożyty u człowieka – kiedy podejrzewać zarażenie?
Pasożyty są organizmami wykorzystującymi inne żywe organizmy jako źródło pokarmu i środowisko życia. Wniknięcie pasożyta do organizmu określa się mianem zarażenia lub inwazji. W odróżnieniu do zakażenia, które dotyczy bakterii i wirusów, za zarażenia pasożytnicze człowieka odpowiadają pierwotniaki, robaki i ektopasożyty (pasożyty zewnętrzne).
Objawy chorobowe w przebiegu parazytoz nie są na tyle specyficzne, by móc je jednoznacznie odróżnić od innych infekcji. Inwazja pasożytów może prowadzić do zaburzeń układu pokarmowego, oddechowego, zmian skórnych lub dawać objawy neurologiczne. Nasz niepokój i podejrzenie zarażenia powinny wzbudzić:
- przewlekłe problemy żołądkowo-jelitowe,
- osłabienie,
- zaburzenia snu,
- spadek masy ciała,
- świąd w okolicy odbytu,
- wzmożony apetyt na słodycze,
- alergie,
- zgrzytanie zębami.
W porównaniu do chorób wywołanych przez bakterie i wirusy, kliniczne symptomy inwazji pasożytniczej mogą utrzymywać się bardzo długo – przez kilka miesięcy, a nawet lat.
Jak sprawdzić, czy mam pasożyty? Podstawowe metody diagnostyczne
Różnorodność objawów, jakie mogą wystąpić w wyniku zarażenia pasożytami, powoduje, że diagnostyka parazytologiczna bywa dużym problemem. Na powodzenie badania w kierunku pasożytów wpływ mają:
- dobór właściwego materiału,
- wybór odpowiedniej metody,
- kwalifikacje diagnosty.
W badaniach laboratoryjnych poszukuje się zarówno dojrzałych formy pasożytów, ich form pośrednich, materiału genetycznego jak i swoistych antygenów oraz swoistych przeciwciał wytwarzanych w odpowiedzi na inwazję. Pośrednim dowodem na zarażenie mogą być również zmiany w morfologii krwi. Materiałami do badań laboratoryjnych są:
- kał,
- odciski/ wymazy okołoodbytnicze,
- krew,
- wydzielina z dróg moczowo-płciowych,
- plwocina,
- bioptaty,
- zeskrobiny skórne.
| Warto wiedzieć: W inwazjach przewodu pokarmowego lub krwi podstawą rozpoznania jest zazwyczaj bezpośrednie stwierdzenie obecności pasożyta w próbce pobranej od pacjenta. W inwazjach tkankowych najczęściej stosowane są metody pośrednie np. serologiczne lub radiologiczne. |
Podstawowe metody w diagnostyce laboratoryjnej parazytoz:
- makroskopowe badanie kału na obecność krwi, postaci dorosłych lub fragmentów pasożytów,
- mikroskopowe badanie kału na obecność cyst, jaj i postaci dorosłych pasożytów,
- wymazy/odciski z okolic odbytu w kierunku owsików,
- badania serologiczne krwi w kierunku swoistych przeciwciał przeciwko pasożytom,
- badania rozmazów krwi dla wykrycia pasożytów,
- diagnostyka molekularna (PCR) na obecność materiału genetycznego patogenów,
- morfologia krwi dla oceny parametrów krwi.
>> Może Cię zainteresować: Badanie kału w kierunku pasożytów. Jak się przygotować, ile trwa, co wykrywa? Fakty i mity
Badanie na pasożyty z krwi – na czym polega?
W badaniu krwi na pasożyty krwi wykorzystuje się metody immunologiczne (dominują metody immunoenzymatyczne), rozmazy krwi oraz metody molekularne (PCR – reakcja łańcuchowa polimerazy).
W badaniach serologicznych poszukiwane są swoiste przeciwciała różnych klas (IgM, IgG, IgA, IgE) skierowane przeciwko konkretnym patogenom. Testy obejmują również określenie poziomu przeciwciał. Przeciwciała klasy IgA i IgM pojawiają się w krwi jako pierwsze i mogą świadczyć o świeżym zakażeniu. Przeciwciała IgG mogą utrzymywać się latami i świadczyć o przebytej lub przewlekłej parazytozie. Przeciwciała klasy IgE są jednym z kluczowych markerów zarażenia pasożytami, w trakcie którego nie tylko pojawiają się przeciwciała przeciwko konkretnemu patogenowi, ale wzrasta również całkowite stężenie IgE. To jest nieswoiście stymulowane przez pasożyty. Do badań serologicznych pobiera się od pacjenta 3-4 ml krwi.
Do badań służących wykrywaniu w krwi antygenów pasożytów krew pobierana jest na EDTA w objętości 0,5-1 ml. Badania wykonywane są za pomocą testów komercyjnych.
Krew włośniczkową lub żylną do badania mikroskopowego należy pobrać przed rozpoczęciem leczenia. Liczba pobrań materiału zależy od rodzaju podejrzewanej inwazji pasożytniczej. Jeżeli preparat nie jest wykonywany bezpośrednio po pobraniu, należy pobierać krew na EDTA. Z pobranej krwi wykonywane są rozmazy bezpośrednie w soli fizjologicznej oraz preparaty barwione – cienki rozmaz i tzw. gruba kropla. Ocena preparatu wymaga dokładnego przejrzenia wielu pól widzenia przez doświadczonego diagnostę. Wynik badania powinien informować o gatunku pasożyta, jego postaci rozwojowej oraz poziomie parazytemii.
Badania molekularne z krwi służą wykrywaniu materiału genetycznego pasożytów. Krew pobierana jest w objętości ok. 2 ml na EDTA. Najczęściej stosowaną metodą molekularną jest reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR). Metody genetyczne charakteryzują się bardzo wysoką czułością i specyficznością.
Kiedy należy wykonać badania krwi w kierunku pasożytów?
Badania serologiczne należy wykonać przy:
- podejrzeniu parazytozy, zwłaszcza pozajelitowej,
- gdy pobranie materiału do badań bezpośrednich jest inwazyjne,
- niemożności wykonania badania mikroskopowego,
- jako uzupełnienie diagnostyki mikroskopowej z ujemnym wynikiem,
- dla potwierdzenia parazytozy po pobycie w krajach tropikalnych.
>> Warto przeczytać: Choroby tropikalne cz.1 – malaria
Badania mikroskopowe rozmazów krwi wykonywane są najczęściej u osób powracających z krajów endemicznego występowania pasożytów krwi.
Badania molekularne są przydatne w:
- diagnostyce pasożytów pozajelitowych,
- gdy badania serologiczne są niewystarczające lub niemożliwe do wykonania,
- przy trudnościach w diagnostyce mikroskopowej,
- przy niskiej intensywności inwazji.
Jakie zarażenia można wykrywać w badaniu krwi w kierunku pasożytów?
Badania serologiczne są przydatne w diagnozowaniu:
- toksoplazmozy,
- toksokarozy,
- wągrzycy,
- bąblowicy,
- włośnicy,
- fascjolozy,
- malarii,
- amebozy inwazyjnej,
- leiszmaniozy trzewnej,
- filarioz,
- schistosomozy,
- paragonimozy.
| To ważne: Badania molekularne z krwi są przydatne w przypadku trudności diagnostycznych w malarii, babeszjozie, leiszmaniozie trzewnej. Mikroskopowe badanie krwi znajduje zastosowanie w diagnostyce malarii, babeszjozy, trypanosomozy i filarioz. |
Jak interpretować wyniki badań w kierunku pasożytów?
Pewnym potwierdzeniem parazytozy jest wykrycie w krwi obecności pasożyta lub jego materiału genetycznego. Badania immunologiczne należą do pośrednich metod diagnostycznych, a do ich interpretacji należy podejść z ostrożnością. Wyniki tych badań mogą być fałszywie dodatnie lub fałszywie ujemne.
Wady metod immunologicznych w diagnostyce parazytoz wynikają z uwagi na to, że:
- pojawianie się przeciwciał jest opóźnione (zazwyczaj po wystąpieniu objawów chorobowych),
- wykryte przeciwciała nie muszą być dowodem na aktualnie trwające zarażenie,
- wykrycie przeciwciał i ich poziom jest zależny od stanu immunologicznego osoby zarażonej. U osób z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami immunologicznymi, mimo objawów, przeciwciała mogą być nieobecne. U osób immunokompetentnych przeciwciała mogą być wykrywalne mimo braku objawów zarażenia,
- pasożyty mogą ulokować się w specyficznych obszarach ciała bez wywoływania odpowiedzi immunologicznej (np. w gałce ocznej, ośrodkowym układzie nerwowym),
- poziom przeciwciał nie jest wskaźnikiem skuteczności terapii.
Morfologia a pasożyty – co w morfologii może wskazywać na zarażenie?
Morfologia krwi obwodowej, oceniająca ilościowo i jakościowo składniki krwi, może być wstępnym badaniem sugerującym możliwość parazytozy. W zarażeniach pasożytami obserwuje się:
- eozynofilię – podwyższony poziom eozynofilii, poziom jest najwyższy w trakcie inwazji tkanek (ostra faza zarażenia), a najniższy w fazie przewlekłej, gdy pasożyt zaprzestaje wędrówki lub doszło do skutecznego wyleczenia,
- leukocytozę – zwiększenie liczby leukocytów w odpowiedzi na stan zapalny powodowany przez pasożyty,
- spadek poziomu hemoglobiny (HGB), hematokrytu (HCT) i obniżenie liczby erytrocytów (RBC).
>> Przeczytaj też: Podstawowe badania krwi – jak często wykonywać?
Zakończenie
Badanie krwi, mimo swoich ograniczeń, jest skuteczną i powszechnie stosowaną metodą w diagnostyce parazytoz. Jest ono szczególnie przydatne przy wykrywaniu pasożytów pozajelitowych i w przypadku, gdy inne metody zawodzą np. ze względu na niejednorodność materiału (kał), niski poziom inwazji, brak wykwalifikowanej kadry do oceny preparatów mikroskopowych. Wykrycie w krwi pasożyta lub jego materiału genetycznego jest pewnym potwierdzeniem zarażenia. Obecność lub brak w krwi swoistych przeciwciał przeciwko pasożytom musi być interpretowana przez lekarza w zestawieniu z innymi przesłankami wskazującymi na prawdopodobieństwo parazytozy.
Badania krwi w kierunku chorób pasożytniczych– sekcja FAQ
Objawy parazytozy są zróżnicowane i zależą od gatunku pasożyta, poziomu inwazji oraz odporności organizmu żywiciela (osoby zarażonej). W przebiegu zarażenia mogą pojawiać się problemy żołądkowo-jelitowe, osłabienie, zaburzenia snu, spadek masy ciała, świąd w okolicy odbytu, wzmożony apetyt na słodycze, alergie, zgrzytanie zębami. Symptomy choroby pasożytniczej mogą utrzymywać się bardzo długo – przez kilka miesięcy, a nawet lat.
Obecność w badanej krwi pasożytów, ich fragmentów, bądź materiału genetycznego jest potwierdzeniem parazytozy. Obecność w krwi swoistych przeciwciał przeciwko pasożytom wskazuje na zetknięcie się organizmu z patogenem, nie jest jednak pewnym potwierdzeniem aktywnej parazytozy – dodatni wynik może świadczyć również o zetknięciu z pasożytem w przeszłości.
Badanie PCR (reakcjałańcuchowa polimerazy) jest czułym, wysoce specyficznym badaniem laboratoryjnym wykrywającym materiał genetyczny różnych gatunków pasożytów. Badanie jest szczególnie przydatne w diagnostyce parazytoz pozajelitowych i gdy inne metody badawcze zawodzą.
W badaniu krwi w kierunku pasożytów stosuje się metody mikroskopowe, serologiczne i molekularne. Dobór właściwej metody do wykrywania patogenu ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności diagnozowania parazytozy.
Nie, nie każde badanie krwi w kierunku parazytozy kończy się sukcesem diagnostycznym. Ujemny wynik może być spowodowany m.in. niskim poziomem inwazji, złym wyborem metody diagnostycznej, zaburzeniami odporności immunologicznej zarażonego, zbyt wczesnym momentem wykonania badania, brakiem doświadczenia diagnosty w interpretacji preparatu mikroskopowego.
Bibliografia
- P.Myjak, C.Głowniak, E.Gołąb, i inni „Standardy w zakresie laboratoryjnych czynności w parazytologii medycznej, oceny ich jakości i wartości, diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyników badań (propozycje)” Journal of Laboratory Diagnostics 2011 vol. 47 nr 3, 341-351
- Waldemar Biaduń „Wybrane zagadnienia z serodiagnostyki inwazji pasożytniczych” materiały z kursu specjalistycznego
- Zbigniew Anusz „Mikrobiologia i parazytologia lekarska”; PZWL 1990
- Elwira Zawidzka „Infekcje pasożytnicze u dorosłych” https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/infekcje-pasozytnicze-u-doroslych/ (dostęp: 24.03.2026 r.)
