Łysienie bliznowaciejące to szeroka grupa schorzeń, których leczeniem zajmują się lekarze dermatolodzy. Choroby te mogą wiązać się z istotnym defektem natury estetycznej, który jest nieodwracalny, co sprawia, że istotne jest wczesne podjęcie diagnostyki i odpowiedniego leczenia.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> jakie są rodzaje łysienia bliznowaciejącego, >> jak objawia się łysienie bliznowaciejące i czy utrata włosów w jego przebiegu jest odwracalna, >> który rodzaj łysienia bliznowaciejącego jest najczęstszy, >> na czym polega diagnostyka łysienia bliznowaciejącego, >> jakie są skuteczne metody leczenia łysienia bliznowaciejącego. |
Spis treści:
- Czym jest łysienie bliznowaciejące?
- Łysienie bliznowaciejące: przyczyny choroby
- Łysienie bliznowaciejące: objawy i symptomy towarzyszące
- Jak diagnozuje się łysienie bliznowaciejące?
- Łysienie bliznowaciejące – jak leczyć?
- Łysienie bliznowaciejące: najczęstsze pytania (FAQ)
- Łysienie bliznowaciejące – podsumowanie
Czym jest łysienie bliznowaciejące?
Łysienie bliznowaciejące to choroba, która związana jest z trwałą i nieodwracalną utratą włosów. W klasyfikacji ICD-10 ten rodzaj łysienia oznaczany jest kodem L66.1. W przebiegu łysienia bliznowaciejącego dochodzi do zaniku mieszków włosowych i zastąpienia ich tkanką łączną, co prowadzi do uniemożliwienia odrostu włosów.
W dermatologii wyróżnia się ponad 500 klinicznych rodzajów łysienia. Łysienie bliznowaciejące jest niejednorodną grupą zaburzeń. Najczęstsze odmiany łysienia bliznowaciejącego to:
- liszaj płaski mieszkowy – mieszki włosowe uszkadzane są w tym przypadku przez limfocyty T (a więc komórki układu odpornościowego),
- łysienie czołowe bliznowaciejące – uważane jest za schorzenie wpisujące się w spektrum liszaja płaskiego mieszkowego,
- toczeń ogniskowy skóry owłosionej (DLE) – może być odrębną jednostką chorobową lub wpisywać się w obraz kliniczny tocznia rumieniowatego układowego (SLE),
- mucynoza mieszkowa – może być związana z chłoniakami, w tym chłoniakiem skórnym T-komórkowym,
- wyłysiające zapalenie mieszków włosowych – jest związane z okołomieszkowym naciekiem neutrofilowym,
- rozwarstwiające zapalenie mieszków włosowych – podobnie jak wyłysiające zapalenie mieszków włosowych, jest związane z naciekiem złożonym z neutrofilów, a co więcej może współistnieć z ciężkimi postaciami trądziku, w tym z trądzikiem skupionym,
- nadżerkowe krostkowe zapalenie skóry głowy – ten rodzaj łysienia może być wywoływany przez urazy, oparzenia, ale również przeszczep włosów czy stosowanie niektórych substancji leczniczych, w tym imikwimodu,
- łysienie rzekomoplackowate – uważane jest przez niektórych badaczy za niezapalną formę liszaja płaskiego mieszkowego.
>> Zobacz: Liszaj płaski – objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie
Epidemiologia łysienia bliznowatego
Najczęstszą przyczyną łysienia bliznowaciejącego jest liszaj płaski mieszkowy. Schorzenie to istotnie częściej dotyczy kobiet w wieku pomiędzy 40. a 60. rokiem życia. Z kolei rozwarstwiające i wyłysiające zapalenie mieszków włosowych występuje zdecydowanie częściej u młodych mężczyzn. Łysienie czołowe bliznowaciejące dotyczy zazwyczaj kobiet po okresie menopauzy. Natomiast, nadżerkowe krostkowe zapalenie skóry głowy występuje najczęściej u pacjentów powyżej 70. roku życia.
Łysienie bliznowaciejące: przyczyny choroby
Ogromna większość schorzeń związanych z łysieniem bliznowaciejącym ma podłoże immunologiczne. W przypadku mucynozy mieszkowej obserwuje się odpowiedź limfocytów T, które skierowane są przeciwko mieszkom włosowym. W patogenezie wyłysiającego zapalenia mieszków włosowych podnosi się temat odpowiedzi zapalnej skierowanej przeciwko antygenom gronkowca złocistego.
Nie ma jednej konkretnej przyczyny odpowiedzialnej za łysienie bliznowaciejące. W patogenezie tego schorzenia biorą udział nie tylko czynniki immunologiczne, ale i genetyczne czy środowiskowe.
>> Sprawdź: Łysienie plackowate – co je powoduje? Objawy, przyczyny i leczenie
Łysienie bliznowaciejące: objawy i symptomy towarzyszące
Łysienie bliznowaciejące ma zróżnicowany obraz kliniczny. Najważniejsze cechy poszczególnych rodzajów łysienia bliznowaciejącego to w przypadku:
- liszaja płaskiego mieszkowego – obecność ognisk łysienia w obrębie szczytu głowy, którym towarzyszy silny świąd i pieczenie, ogniska z czasem się powiększają i mogą zajmować całą powierzchnię skóry owłosionej głowy,
- łysienia czołowego bliznowaciejącego – obserwuje się stopniowe przesuwanie się linii czołowo-skroniowej do tyłu, może wystąpić utrata brwi i pojawienie się grudek okołomieszkowych w obrębie twarzy,
- tocznia ogniskowego – obserwuje się obecność zmian rumieniowo-naciekowych z towarzyszącym złuszczaniem, którym towarzyszy przeczulica i świąd,
- mucynowy mieszkowej – pojawia się świąd i zmiany rumieniowo-naciekowe,
- wyłysiającego zapalenia mieszków włosowych – obserwuje się obecność charakterystycznych kępek włosowych, złożonych z kilku włosów, poza tym występują zmiany o typie nadżerek i krwotocznych strupów,
- rozwarstwiającego zapalenia mieszków włosowych – obserwuje się guzki, krosty, a także cysty, wypełnione niekiedy treścią ropną, zmianom mogą towarzyszyć dolegliwości bólowe,
- nadżerkowego krostkowego zapalenia skóry głowy – na owłosionej skórze głowy obserwuje się niegojące się nadżerki, a także strupy i treść ropną,
- łysienia rzekomoplackowatego – obserwuje się atroficzne ogniska łysienia, które układają się w sposób podobny do śladów stóp na śniegu.
>> Przeczytaj: Zapalenie mieszków włosowych: przyczyny, objawy i leczenie
Jak diagnozuje się łysienie bliznowaciejące?
W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu chorobowego oraz badania dermatologicznego. Niezwykle pomocne jest badanie owłosionej skóry głowy w powiększeniu z wykorzystaniem dermatoskopu. Takie badanie określane jest mianem trichoskopii. W części przypadków procedura ta pozwala na rozpoznanie konkretnego rodzaju łysienia bliznowaciejącego.
W niektórych sytuacjach klinicznych konieczne jest pobranie biopsji skóry i wykonanie badania histopatologicznego. W diagnostyce tocznia rumieniowatego ogniskowego podstawą rozpoznania jest natomiast badanie immunopatologiczne (również pobiera się w tym celu biopsję skóry).
Badania laboratoryjne w diagnostyce łysienia bliznowaciejącego
W diagnostyce łysienia bliznowaciejącego badania laboratoryjne pełną pomocniczą, ale nadal istotną rolę. Lekarz może zlecić takie oznaczenia laboratoryjne jak na przykład:
- morfologia krwi obwodowej,
- parametry zapalne – stężenie białka CRP, oznaczenie OB,
- stężenie glukozy na czczo,
- przeciwciała przeciwjądrowe (ANA) – w przypadku podejrzenia chorób tkanki łącznej,
- odczyny kiłowe VDRL/TPHA – jest to badanie w kierunku kiły, a więc schorzenia wenerycznego, które może objawiać się łysieniem, imitującym niekiedy choroby włosów opisywane w tym artykule,
- panel tarczycowy (stężenie TSH, fT3, fT4), stężenie ferrytyny – w przypadku podejrzenia schorzeń metabolicznych.
Łysienie bliznowaciejące – jak leczyć?
Terapia łysienia bliznowaciejącego zależy od konkretnego rodzaju łysienia. Celem prowadzonego leczenia jest zahamowanie progresji choroby. Substancje wykorzystywane w terapii tych schorzeń to przede wszystkim:
- zewnętrzne preparaty glikokortykosteroidowe – o silnej mocy działania,
- substancje o działaniu immunosupresyjnym – na przykład metotreksat czy cyklosporyna,
- leki antymalaryczne – w tym chlorochina, hydroksychlorochina,
- retinoidy doustne – izotretynoinę, acytretyna,
- antybiotyki, w tym klindamycyna, ryfampicyna, kotrimoksazol – mają zastosowanie w leczenie wyłysiającego zapalenia mieszków włosowych,
- dapson,
- inhibitory TNF-alfa.
W przypadku mucynozy mieszkowej konieczne może być leczenie schorzenia podstawowego, np. chłoniaków.
Czy można zapobiec łysieniu bliznowaciejącemu u kobiet i mężczyzn?
Nie ma prostej recepty na zapobieganie zachorowaniu na łysienie bliznowaciejące. W patogenezie schorzeń tych pewną rolę odgrywają infekcje, urazy skóry, a także schorzenia przewlekłe dotykające skóry owłosionej głowy. Z tego powodu warto dbać o prawidłową odporność i kontrolować przewlekłe choroby skóry pod opieką lekarza dermatologa.
Łysienie bliznowaciejące: najczęstsze pytania (FAQ)
Łysienie bliznowaciejące budzi wśród pacjentów wiele obaw i wątpliwości, co wynika przede wszystkim z jego nieodwracalnego charakteru. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące łysienia bliznowaciejącego.
Zatrzymanie bliznowaciejącej utraty włosów jest podstawowym i najważniejszym celem leczenia tego schorzenia. Odpowiednio dobrana terapia daje szansę na zatrzymanie procesu chorobowego.
Czynniki genetyczne odgrywają pewną rolę w etiopatogenezie łysienia bliznowaciejącego, jednak nie jest znany jeden, konkretny gen odpowiedzialny za pojawienie się tego schorzenia.
To zależy od danego rodzaju łysienia bliznowaciejącego. Czynniki autoimmunologiczne odgrywają istotną rolę między innymi w przebiegu liszaja płaskiego mieszkowego, tocznia ogniskowego skóry owłosionej, a także łysienia czołowego bliznowaciejącego.
Sam niedobór witamin i minerałów nie jest przyczyną bliznowacenia. Może jednak predysponować do pojawienia się łysienia telogenowego, które jest odwracalne i niebliznowaciejące. Niedobory utrudniają jednak leczenie wszystkich rodzajów łysień.
W celu identyfikacji łysienia bliznowaciejącego niezbędne jest badanie dermatologiczne, w tym trichoskopia, a w niektórych przypadkach wykonanie badania histopatologicznego i immunopatologicznego.
Łysienie bliznowaciejące – podsumowanie
- Łysienie bliznowaciejące to szeroka grupa schorzeń, której istotą jest trwała utrata włosów i zanik mieszków włosowych.
- Najczęstszą postacią łysienia bliznowaciejącego jest liszaj płaski mieszkowy, w przebiegu którego obserwuje się uszkodzenie mieszków włosowych przez limfocyty T.
- Objawy łysienia bliznowaciejącego są nieco inne w każdej odmianie tego schorzenia.
- W diagnostyce łysienia bliznowaciejącego najważniejszą rolę odgrywa trichoskopia, a w wybranych przypadkach badanie histopatologiczne i immunopatologiczne.
- W leczeniu łysienia bliznowaciejącego wykorzystuje się zarówno terapie zewnętrzne, ogólne (m. in. doustne czy też mięśniowe), jak i procedury zabiegowe.
Bibliografia
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
- A. C. Katoulis i inni, Choroby włosów – rozpoznanie i leczenie, Wydawnictwo Edra Urban & Partner Wrocław 2022,
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659.
