Hantawirus – jak się objawia i czy jest niebezpieczny?

Śmierć trzech spośród jedenastu pasażerów, którzy zostali  zakażeni hantawirusami w kwietniu 2026 roku w trakcie rejsu statkiem wycieczkowym MV Hondius, spowodowała istotny wzrost zainteresowania tą grupą wirusów. Przyczyną infekcji był hantawirus Andes – jedyny znany jak do tej pory gatunek hantawirusa o potwierdzonej zdolności przenoszenia się z człowieka na człowieka. Opóźnienia w działaniach związanych z ograniczeniem następstw powstałego na statku ogniska epidemicznego spowodowały, że wirus pierwotnie pochodzący z Argentyny wraz z zainfekowanymi pacjentami pojawił się w Afryce i Europie. Czy mamy powody, by obawiać się dalszego rozprzestrzeniania wirusa poza obszary, na których występuje endemicznie?

Z tego artykułu dowiesz się, że: >> hantawirusy są grupą wirusów mogących wywoływać u ludzi poważne choroby o różnym przebiegu, >> do zakażenia hantawirusami dochodzi w określonych okolicznościach, a znajomość dróg przenoszenia pomaga lepiej chronić się przed infekcją, >> niektóre osoby ze względu na wykonywaną pracę, miejsce zamieszkania lub styl życia są bardziej narażone na kontakt z hantawirusami, >> zakażenie hantawirusem może powodować charakterystyczne objawy, których nasilenie zależy od rodzaju infekcji i stanu zdrowia pacjenta, >> rozpoznanie zakażenia hantawirusami opiera się na odpowiedniej diagnostyce laboratoryjnej oraz ocenie objawów klinicznych, >> choć nie istnieje uniwersalne leczenie przyczynowe wszystkich zakażeń hantawirusowych, dostępne metody terapii mogą wspierać organizm i poprawiać rokowanie, >> przestrzeganie zasad profilaktyki oraz unikanie sytuacji sprzyjających ekspozycji na wirusa może znacząco ograniczyć ryzyko zakażenia hantawirusami.

Spis treści:

1. Hantawirus – co to jest i gdzie występuje?
2. Jak można zakazić się hantawirusem?
3. Kto jest najbardziej narażony na zakażenie hantawirusem?
4. Hantawirus – objawy zakażenia
   • Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym
   • Hantawirusowy zespół płucny
5. Czy hantawirus jest niebezpieczny? Możliwe powikłania
6. Diagnostyka hantawirusa – jakie badania wykonać?
7. Hantawirus – leczenie i postępowanie po zakażeniu
8. Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia hantawirusem?
9. Zakończenie

Hantawirus – co to jest i gdzie występuje?

Hantawirusy należą do rozpowszechnionych na całym świecie wirusów odzwierzęcych. Ich naturalnym rezerwuarem są gryzonie, takie jak szczury, myszy, nornice, rzadziej zwierzęta owadożerne (np. krety) i nietoperze. Dla zwierząt wirusy nie są szkodliwe i nie wywołują u nich objawów klinicznych. Sporadycznie hantawirusy są przenoszone na człowieka, u którego mogą powodować choroby o ciężkim przebiegu.

Ciekawostka: Po raz pierwszy hantawirusy opisano w 1978 r. Obecnie znanych jest ok. 20 gatunków hantawirusów, których nazwy nawiązują do miejsc, gdzie zostały wykryte. W Europie i Azji dominują gatunki Hantan, Dobrava, Puumala, wAmeryce Pn. jest to Sin Nombre, w Ameryce Pd. dominuje Andes. Hantawirus Andes jest obecnie jedynym gatunkiem zdolnym do rozprzestrzeniania z człowieka na człowieka. Naturalny rezerwuar hantawirusa Andes, mysz colilarga nie występuje w Europie.

Zakażenia hantawirusami są stosunkowo rzadkie. Szacuje się, że w skali globalnej jest to ok. 10 tys.-100 tys rocznie. W 2025 r. odnotowano w Polsce 19 przypadków zakażeń, a w 2026 r. (do 15 maja) potwierdzono 10 przypadków choroby.

W Polsce dominują zakażenia gatunkami o małej śmiertelności Puumala i Dobrava, przenoszonymi przez mysz polną i nornicę zwyczajną.

Jak można zakazić się hantawirusem?

Hantawirusy są wirusami odzwierzęcymi. Do zakażenia człowieka dochodzi prawie wyłącznie na skutek kontaktu z gryzoniami, które są ich naturalnym rezerwuarem. Wirus przenosi się głównie drogą wziewną, poprzez wdychanie wyschniętych, skażonych odchodów i wydzielin zwierząt:

• kału,
• moczu,
• śliny.

Do narażenie dochodzi np. w trakcie sprzątania pomieszczeń, w których pojawiają się gryzonie, zwłaszcza, jeżeli czyszczenie odbywa się „na sucho”. Sporadycznie może dojść do zakażenia drogą pokarmową, przez spożywania skażonego pokarmu lub drogą kontaktową na skutek ugryzienia, czy zanieczyszczenia rany.

Przenoszenie hantawirusów z człowieka na człowieka jest niezwykle rzadkie, a udokumentowane przypadki potwierdzają taką możliwość jedynie dla gatunku Anders (ANDV). Występowanie tego gatunku ogranicza się praktycznie prawie wyłącznie do Ameryki Pd.(Argentyna, Chile). Opisywane przypadki szerzenia wirusa między ludźmi wskazują na prawdopodobieństwo transmisji przez bliski i długotrwały kontakt.

Sytuacja jaka miała miejsce w kwietniu 2026 r. na statku wycieczkowymMV Hondius , związana z powstaniem ogniska epidemicznego wywołanego hantawirusem, spowodowana była wejściem na pokład statku w Argentynie pasażera zakażonego wirusem Andes. Dochodzenie epidemiologiczne wskazało, że był on pierwotnym źródłem zakażenia następnych osób. Formalnie ognisko epidemiczne zgłoszono dopiero 3 tygodnie po pierwszym zgonie, co spowodowało, że część zakażonych pasażerów zdołała już wcześniej opuścić pokład. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje jednak, że ryzyko globalnego rozprzestrzenienia wirusa powiązanego ze zdarzeniem na statku jest małe, chociaż wymaga dalszego monitorowania sytuacji.

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie hantawirusem?

Na zakażenia hantawirusami najbardziej narażone są osoby przebywające w miejscach bytowania gryzoni. Ryzyko infekcji może dotyczyć zarówno grup zawodowych (rolników, leśników, myśliwych, budowlańców, deratyzatorów), jak i miłośników turystyki, majsterkowiczów i osób żyjących w warunkach substandardowych.

Do infekcji może dojść w trakcie:

• sprzątania piwnic, domków letniskowych, szop, stodół,
• wykonywania prac polowych,
• pracy w lesie,
• odgruzowywania,
• deratyzacji,
• przebywania w starych schroniskach i na polach campingowych,
• hodowania gryzoni pochodzących z niewiadomego źródła.

Zakażeniom hantawirusami Andes od drugiego człowieka sprzyja długotrwały kontakt z osobą zainfekowaną i przebywanie w miejscach zatłoczonych np. na masowych imprezach.

Hantawirus – objawy zakażenia

Hantawirusy atakują komórki ludzkiego śródbłonka, głównie nerek i płuc. Przebieg zakażenia i rokowanie w dużym stopniu zależą od gatunku wirusa. Symptomy choroby mogą być łagodne lub zakażenie może prowadzić do rozwoju ciężkiej infekcji obarczonej wysokim prawdopodobieństwem zgonu. Okres wylęgania choroby trwa zazwyczaj ok. 2-ch tygodni, ale może skrócić się do tygodnia lub wydłużyć nawet do 6 tygodni. Głównymi postaciami infekcji wywoływanej przez hantawirusy są :

Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (hemorrhagic fever with renal syndrome – HFRS)

To postać choroby występująca endemicznie w Europie i Azji. Za rozwój choroby odpowiedzialne są głównie wirusy Puumala, Dobrava, Hantaan i Seoul. Łagodniejszą postacią choroby, która dominuje w Europie (w tym w Polsce) jestnefropatia epidemiczna wywoływana przez wirusa Puumala.

Pierwotnie chorobę opisano po masowych zachorowaniach wśród żołnierzy przebywających w dorzeczu rzeki Hantaan w Korei w latach 50 ubiegłego stulecia. Gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym charakteryzuje ostry początek z wysoką temperaturą, szybkie objawy wstrząsowe i uszkodzenie nerek. Infekcja przebiega w 5 fazach:

• faza gorączkowa – trwa 3-4 dni, temperatura ciała dochodzi do ponad 40°C, pojawiają się przekrwienia i wybroczyny na skórze,
• faza niedociśnienia – trwa od kilku do 48 h, często występuje wstrząs, dochodzi do zastoju krwi w nerkach i martwicy cewek nerkowych,
• faza skąpomoczu – trwa 3-10 dni, występują wewnętrzne krwawienia,
• faza diuretyczna (wielomocz),
• faza zdrowienia.

W Polsce gorączka z zespołem nerkowym wymagająca leczenia szpitalnego praktycznie nie występuje. Łagodne zakażenie może objawiać się gorączką, zaburzeniami trawiennymi i przejściowym skąpomoczem przechodzącym w wielomocz.

>> Warto przeczytać też: Częstomocz, wielomocz i oddawanie moczu w nocy – jakie są przyczyny?

Hantawirusowy zespół płucny (hantavirus cardiopulmonary syndrome – HCPS)

To postać choroby występująca endemicznie w obu Amerykach. We wstępnej fazie choroby występuje:

• gorączka,
• ból głowy,
• bóle mięśni,
• zaburzenia ze strony układu pokarmowego w postaci bólu brzucha, nudności, wymiotów.

Po 4-10 dniach pojawia się kaszel, duszności, płyn w płucach. W szybkim tempie może dojść do wstrząsu i zgonu pacjenta.

Czy hantawirus jest niebezpieczny? Możliwe powikłania

Mimo że zakażenia hantawirusami są stosunkowo rzadkie, to infekcje z nimi związane mogą być przyczyną ciężkiego przebiegu choroby z groźnymi powikłaniami i wysokim odsetkiem śmiertelności. Zgony z powodu zakażeń hantawirusami w Europie i Azji szacowane są na 1-15%, a w obu Amerykach nawet na 50%. Najwyższą śmiertelność obserwuje się w przypadkach hantawirusowego zespołu płucnego. Śmiertelność z powodu najczęstszych w Europie zakażeń wirusem Puumala nie przekracza 1%.

Najgroźniejszymi powikłaniami zakażenia hantawirusami są uszkodzenie nerek, wstrząs, obrzęk płuc, krwawienia wewnątrzczaszkowe.

Diagnostyka hantawirusa – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie zakażenia hantawirusami opiera się na ocenie obrazu klinicznego, wywiadzie epidemiologicznym i na badaniach laboratoryjnych. Objawy kliniczne, szczególnie w pierwszym okresie choroby, mogą być jednak niejednoznaczne i mogą przypominać inne infekcje. Wywiad epidemiologiczny powinien obejmować pytania dotyczące prawdopodobieństwa zetknięcia się z gryzoniami, ich odchodami lub z osobą zakażoną.

Ostatecznym potwierdzeniem zakażenia są wyniki badań wykonanych w laboratorium. Ukierunkowana diagnostyka laboratoryjna obejmuje badania serologiczne w kierunku przeciwciał w klasach IgG i IgM skierowanych przeciwko hantawirusom (testy ELISA) i wykrywanie materiału genetycznego wirusów testami PCR. Obecność przeciwciał w klasie IgM wskazuje na świeże zakażenie, wykrycie przeciwciał IgG świadczy o infekcji przebytej w przeszłości. Testy molekularne są szczególnie przydatne we wstępnej fazie choroby, ponieważ wykrywają materiał genetyczny wirusa zanim organizm wytworzy przeciwciała.

Badaniami pomocniczymi w diagnozowaniu infekcji hantawirusami są:

• morfologia krwi,
• ocena aktywności aminotransferaz,
• poziom kreatyniny i mocznika.

Przydatne są również badania histopatologiczne i radiologiczne.

Hantawirus – leczenie i postępowanie po zakażeniu

Obecnie nie ma przyczynowego leczenia zakażeń wywołanych przez hantawirusy. Leczenie objawowe dostosowane jest do postaci choroby. W trakcie terapii konieczne jest wyrównywanie zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, leczenie niewydolności nerek, postępowanie przeciwwstrząsowe, a w przypadku ostrej niewydolności płuc – tlenoterapia lub wspomaganiu wentylacji płuc.

Całkowite wyleczenie choroby wywołanej przez hantawirusy jest możliwe, chociaż w przypadku hantawirusowego zespołu płucnego skutki infekcji mogą być odczuwalne przez wiele lat. Po przechorowaniu zakażenia wywołanego hantawirusem nabywa się trwałą, dożywotnią odpornośćna dany typ wirusa.

Po przejściu infekcji zalecane jest oszczędzanie organizmu do momentu odzyskania dobrego samopoczucia, czyli:

• unikanie przeciążeń,
• przestrzeganie lekkiej diety,
• dbanie o higienę snu.

W przypadku wystąpienia powikłań konieczna jest dłuższa rekonwalescencja i przestrzeganie diety stosowanej w chorobach nerek.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia hantawirusem?

Nie istnieje swoista profilaktyka przeciwko zakażeniom hantawirusowym w postaci szczepionki. Podstawowym zabezpieczeniem przed infekcją jest unikanie kontaktu z gryzoniami i ich odchodami.

Profilaktyce zakażeń hantawirusowych sprzyja:

• utrzymywanie porządku w pomieszczeniach mieszkalnych,
• zabezpieczanie pomieszczeń przed możliwością wtargnięcia do nich gryzoni,
• usuwanie i zabezpieczanie resztek żywności, do których mogłyby mieć dostęp gryzonie,
• bezpieczna praca w miejscach skażonych odchodami zwierząt (stosowanie maseczek, rękawic ochronnych),
• sprzątanie „na mokro”.

Zakończenie

Hantawirusy występują powszechnie na całym świecie. Infekcje z nimi związane wynikają głównie z kontaktów z gryzoniami i ich odchodami. Zakażenia człowieka od człowieka są sporadyczne i wywoływane wyłącznie przez hantawirusa Andes, który endemicznie występuje na terenie Ameryki Pd. Mimo że zakażenia hantawirusami są rzadkie, to groźne dla zdrowia następstwa, jakie może nieść za sobą choroba powodują, że przy najmniejszym podejrzeniu infekcji należy szybko reagować. Diagnostyka laboratoryjna umożliwia rozpoznanie zakażenia i podjęcie właściwych działań związanych z terapią pacjenta i zabezpieczeniem osób z jego najbliższego otoczenia.

---

Bibliografia

1. dr hab. n. med. Ernest Kuchar „Hantawirusy – gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym i hantawirusowy zespół płucny” https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/158156,hantawirusy-goraczka-krwotoczna-z-zespolem-nerkowym-i-hantawirusowy-zespol-plucny (dostęp 31.05.2026 r.)
2. „Przekazanie hantawirusa z człowieka na człowieka bardzo rzadkie” – wywiad PAP z dr hab. T. Dzieciątkowskim https://www.mp.pl/medycynapodrozy/aktualnosci/404710,przekazanie-hantawirusa-z-czlowieka-na-czlowieka-bardzo-rzadkie (dostęp 30.05.2026 r.)
3. Attila J. Hertelendy & others „The MV Hondius Hantavirus Outbreak—Lessons for Pandemic Preparedness” https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2849730 (dostęp 30.05.2026 r.)