Zapalenie tkanki łącznej (ang. cellulitis) to bakteryjna infekcja skóry i tkanki podskórnej, która może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie w przypadku opóźnionego rozpoczęcia leczenia. W artykule wyjaśniamy, jaka jest patogeneza choroby, jakie objawy mogą jej towarzyszyć, jak przebiega diagnostyka i na czym polega leczenie. Odpowiadamy również na najczęstsze pytania dotyczące zapalenia tkanki łącznej.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> zapalenie tkanki łącznej to ostre zakażenie bakteryjne skóry właściwej i tkanki podskórnej; >> do zakażenia najczęściej dochodzi przez uszkodzoną barierę skórną, a wśród czynników ryzyka wymienia się m.in. rany, grzybicę stóp, obrzęk limfatyczny, niewydolność żylną, cukrzycę i otyłość; >> najbardziej charakterystyczne objawy to zaczerwienienie, obrzęk, ból i wzmożone ucieplenie zajętej okolicy; >> zapalenie tkanki łącznej może wystąpić praktycznie w każdej okolicy ciała, ale najczęściej dotyczy kończyn dolnych; >> rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim i badaniu przedmiotowym, a dodatkowe badania wykonuje się w określonych sytuacjach; >> podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, a jej dobór zależy m.in. od obrazu klinicznego i ciężkości zakażenia. |
Spis treści:
- Czym jest zapalenie tkanki łącznej?
- Zapalenie tkanki łącznej – przyczyny
- Zapalenie tkanki łącznej – objawy
- Diagnostyka zapalenia tkanki łącznej – jakie badania wykonać?
- Zapalenie tkanki łącznej – leczenie
- Podsumowanie
- FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest zapalenie tkanki łącznej?
Zapalenie tkanki łącznej jest ostrym zakażeniem bakteryjnym obejmującym skórę właściwą oraz tkankę podskórną. Proces zapalny rozwija się wskutek wniknięcia chorobotwórczych drobnoustrojów przez uszkodzoną barierę skórną i ich namnażania w tkankach.
Najczęściej ma charakter miejscowy, jednak w ciężkich przypadkach może prowadzić do uogólnionej reakcji zapalnej i rozwoju sepsy.
| UWAGA nr 1 Warto odróżnić zapalenie tkanki łącznej od róży, czyli zakażenia obejmującego przede wszystkim bardziej powierzchowne warstwy skóry i naczynia chłonne. Róża zwykle powoduje wyraźniej odgraniczone, intensywnie czerwone zmiany skórne, natomiast w cellulitis granice obszaru zapalnego bywają mniej wyraźne. W praktyce klinicznej rozróżnienie obu jednostek nie zawsze jest możliwe. |
>> Przeczytaj też: Róża (choroba skóry) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Zapalenie tkanki łącznej – przyczyny
Bezpośrednią przyczyną zapalenia tkanki łącznej jest zakażenie bakteryjne. Najczęściej odpowiadają za nie paciorkowce (w tym Streptococcus pyogenes). Drugim ważnym patogenem jest Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), szczególnie w zakażeniach związanych z ranami, ropniami lub obecnością wydzieliny ropnej.
Do zakażenia najczęściej dochodzi w miejscu uszkodzenia ciągłości skóry. Niekiedy są to mikroskopijne pęknięcia, których pacjent nawet nie zauważa.
Najważniejsze czynniki ryzyka zapalenia tkanki łącznej obejmują:
- skaleczenia, otarcia, rany,
- grzybicę stóp,
- przewlekły obrzęk limfatyczny,
- niewydolność żylną,
- cukrzycę,
- otyłość,
- przewlekłe choroby skóry,
- zaburzenia odporności,
- wcześniejsze epizody zapalenia tkanki łącznej.
Zapalenie tkanki łącznej – objawy
Objawy zapalenia tkanki łącznej zazwyczaj rozwijają się stosunkowo szybko, w ciągu kilkunastu godzin lub kilku dni. Ich nasilenie zależy między innymi od rozległości zakażenia, rodzaju drobnoustroju oraz stanu ogólnego pacjenta. Najbardziej charakterystyczne są:
- zaczerwienienie skóry,
- obrzęk,
- ból,
- wzmożone ucieplenie zajętej okolicy.
Zmiana zwykle stopniowo powiększa swoją powierzchnię; skóra może być napięta, tkliwa podczas dotyku. W cięższych przypadkach mogą pojawiać się pęcherze, zmiany krwotoczne lub ogniska martwicy. Niektórzy pacjenci zgłaszają również objawy ogólnoustrojowe, takie jak:
- gorączka,
- ogólne osłabienie i złe samopoczucie,
- bóle mięśniowe,
- przyspieszenie czynności serca,
- powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.
| UWAGA nr 2 Objawy alarmowe to bardzo silny ból nieproporcjonalny do wyglądu zmiany, gwałtowne szerzenie się zaczerwienienia, zaburzenia świadomości, spadek ciśnienia tętniczego oraz pojawienie się martwicy skóry; mogą wskazywać na ciężkie zakażenie i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej! |
Gdzie może wystąpić zapalenie tkanki łącznej?
Zapalenie tkanki łącznej może rozwinąć się praktycznie w każdej okolicy ciała, jednak najczęściej występuje na kończynach dolnych, zwłaszcza podudziach. Zakażenie może dotyczyć również kończyn górnych, szczególnie po urazach, ukąszeniach lub zabiegach chirurgicznych.
Diagnostyka zapalenia tkanki łącznej – jakie badania wykonać?
Rozpoznanie zapalenia tkanki łącznej opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim i badaniu przedmiotowym. W typowych, niepowikłanych przypadkach nie ma konieczności wykonywania rozbudowanej diagnostyki laboratoryjnej. Lekarz ocenia lokalizację i rozległość zaczerwienienia, temperaturę skóry, obecność obrzęku oraz bolesność tkanek.

Badania laboratoryjne, które mogą być przydatne w określonych sytuacjach, obejmują:
- morfologię krwi obwodowej z rozmazem – może wykazywać leukocytozę i neutrofilię,
- stężenie CRP i prokalcytoniny – pomagają ocenić ryzyko zakażenia ogólnoustrojowego,
- glikemię,
- kreatyninę i elektrolity,
- posiewy krwi – wskazane w wybranych ciężkich zakażeniach oraz u pacjentów z istotnymi czynnikami ryzyka bakteriemii,
- badania mikrobiologiczne materiału z rany lub ropnia mogą pomóc w identyfikacji patogenu.

| UWAGA nr 3 Rutynowe pobieranie wymazów z nieuszkodzonej skóry nie ma natomiast wartości diagnostycznej. |
>> Przeczytaj też: Badanie mikrobiologiczne – czym jest i dlaczego warto je wykonać?
Zapalenie tkanki łącznej – leczenie
Podstawą leczenia zapalenia tkanki łącznej jest antybiotykoterapia skierowana przeciwko bakteriom odpowiedzialnym za zakażenie. Wybór leku zależy od obrazu klinicznego, ciężkości infekcji, chorób współistniejących oraz okoliczności, w których doszło do zakażenia.
W niepowikłanym, nieropnym zapaleniu tkanki łącznej leczenie empiryczne powinno obejmować przede wszystkim paciorkowce. Stosuje się m.in. antybiotyki beta-laktamowe, takie jak penicyliny lub cefalosporyny pierwszej generacji. Konieczność rozszerzenia leczenia o bakterie Staphylococcus aureus, w tym MRSA, ocenia się indywidualnie.
U pacjentów w dobrym stanie ogólnym zazwyczaj wystarczająca jest antybiotykoterapia doustna. Typowy czas leczenia wynosi około 5 dni, jednak może wymagać wydłużenia do 7-10 dni, jeśli poprawa kliniczna jest niezadowalająca.
Podsumowanie
Zapalenie tkanki łącznej jest zakażeniem bakteryjnym, którego nie należy lekceważyć. Szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniej antybiotykoterapii zwykle pozwalają skutecznie opanować chorobę oraz uniknąć powikłań. Jeśli zauważysz szybko narastające zaczerwienienie, obrzęk i bolesność skóry, zgłoś się do lekarza, który oceni potrzebę leczenia i wykonania dodatkowych badań. Pamiętaj, że w przypadku ciężkich objawów ogólnych konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Tak. Cellulitis to angielska nazwa bakteryjnego zapalenia skóry właściwej i tkanki podskórnej.
Tak. Ryzyko nawrotu jest szczególnie duże u pacjentów z przewlekłym obrzękiem limfatycznym, niewydolnością żylną, otyłością i przewlekłymi uszkodzeniami skóry.
Nie zawsze można całkowicie wyeliminować ryzyko zachorowania, ale można je istotnie ograniczyć. Podstawowe znaczenie ma prawidłowa higiena i pielęgnacja skóry.
Źródła
- Sartelli M, Coccolini F, Kluger Y, Agastra E, Abu-Zidan FM, Abbas AES, Ansaloni L, Adesunkanmi AK, Augustin G, Bala M, Baraket O, Biffl WL, Ceresoli M, Cerutti E, Chiara O, Cicuttin E, Chiarugi M, Coimbra R, Corsi D, Cortese F, Cui Y, Damaskos D, de’Angelis N, Delibegovic S, Demetrashvili Z, De Simone B, de Jonge SW, Di Bella S, Di Saverio S, Duane TM, Fugazzola P, Galante JM, Ghnnam W, Gkiokas G, Gomes CA, Griffiths EA, Hardcastle TC, Hecker A, Herzog T, Karamarkovic A, Khokha V, Kim PK, Kim JI, Kirkpatrick AW, Kong V, Koshy RM, Inaba K, Isik A, Ivatury R, Labricciosa FM, Lee YY, Leppäniemi A, Litvin A, Luppi D, Maier RV, Marinis A, Marwah S, Mesina C, Moore EE, Moore FA, Negoi I, Olaoye I, Ordoñez CA, Ouadii M, Peitzman AB, Perrone G, Pintar T, Pipitone G, Podda M, Raşa K, Ribeiro J, Rodrigues G, Rubio-Perez I, Sall I, Sato N, Sawyer RG, Shelat VG, Sugrue M, Tarasconi A, Tolonen M, Viaggi B, Celotti A, Casella C, Pagani L, Dhingra S, Baiocchi GL, Catena F. WSES/GAIS/WSIS/SIS-E/AAST global clinical pathways for patients with skin and soft tissue infections. World J Emerg Surg. 2022 Jan 15;17(1):3. doi: 10.1186/s13017-022-00406-2. PMID: 35033131; PMCID: PMC8761341.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8761341/ - Sullivan T, de Barra E. Diagnosis and management of cellulitis. Clin Med (Lond). 2018 Mar;18(2):160-163. doi: 10.7861/clinmedicine.18-2-160. PMID: 29626022; PMCID: PMC6303460.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6303460/ - Ong BS, Dotel R, Ngian VJJ. Recurrent Cellulitis: Who is at Risk and How Effective is Antibiotic Prophylaxis? Int J Gen Med. 2022 Aug 10;15:6561-6572. doi: 10.2147/IJGM.S326459. PMID: 35983462; PMCID: PMC9379124.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9379124/


