Tlen jest niezbędny do życia każdej komórki organizmu. Czasem jednak krąży go we krwi mniej, niż potrzeba do prawidłowego funkcjonowania narządów – i nie zawsze daje to od razu jednoznaczne objawy. Dowiedz się więcej o hipoksemii – co to za zaburzenie i co może do niej prowadzić?
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest hipoksemia i jakie wartości uznaje się za prawidłowe, >> czym różni się hipoksemia a hipoksja, >> jakie są najczęstsze przyczyny niedotlenienia krwi, >> jakie objawy może dawać hipoksemia, >> jak wygląda jej diagnostyka, >> na czym polega leczenie, >> jakie mogą być skutki nieleczonego niedotlenienia, >> kto jest szczególnie narażony na rozwój zaburzeń utlenowania krwi. |
Spis treści:
- Hipoksemia: co to jest?
- Przyczyny hipoksemicznej niewydolności oddechowej
- Hipoksemia: objawy „niedotlenienia krwi”
- Jak sprawdzić, czy ma się „niedotlenioną krew”?
- Skutki hipoksemii
- Leczenie hipoksemii: jak zwiększyć ilość tlenu w organizmie?
- Czy można zapobiec hipoksemii?
- Hipoksemia: FAQ
Hipoksemia: co to jest?
Hipoksemia to stan, w którym we krwi tętniczej znajduje się zbyt mało tlenu. Objawia się spadkiem zarówno ciśnienia parcjalnego tlenu (PaO₂), jak i saturacji tlenem (SpO₂). U zdrowych osób na poziomie morza SpO₂ najczęściej wynosi ok. 95-100%, a PaO₂ zwykle ok. 75-100 mm Hg (u osób starszych fizjologicznie może być niższe). Za klinicznie istotną hipoksemię często przyjmuje się PaO₂ < 60 mm Hg (co zwykle odpowiada SpO₂ około <90%). W hipoksemii wartości te ulegają obniżeniu, co ogranicza ilość tlenu dostępnego dla narządów i komórek.
| Warto wiedzieć: Jakie są różnice między hipoksemią a hipoksją?Hipoksemia to stan obniżonego poziomu tlenu we krwi tętniczej. Hipoksja oznacza niedotlenienie tkanek, czyli sytuację, w której komórki nie otrzymują odpowiedniej ilości tlenu do prawidłowego funkcjonowania. |
Przyczyny hipoksemicznej niewydolności oddechowej
Poziom tlenu we krwi zależy przede wszystkim od sprawności wymiany gazowej w płucach. Gdy rozwija się niewydolność hipoksemiczna, przyczyny najczęściej wynikają z zaburzeń wentylacji pęcherzyków płucnych lub nieprawidłowego przepływu krwi przez naczynia płucne. Może być też spowodowana utrudnionym przenikaniem tlenu do krwi – jak to się dzieje w zwłóknieniu płuc.
Do schorzeń najczęściej prowadzących do niedotlenienia krwi należą:
- ARDS (zespół ostrej niewydolności oddechowej),
- astma oskrzelowa,
- POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc),
- zapalenie płuc,
- odma opłucnowa,
- obrzęk płuc,
- zatorowość płucna,
- zwłóknienie płuc,
- obturacyjny bezdech senny.
W przypadku niedotlenienia krwi przyczyny mogą leżeć również we wrodzonych lub nabytych wadach serca. Poza tym wysycenie krwi tlenem zmniejsza się również podczas przebywania na dużych wysokościach.
Hipoksemia u kobiet w ciąży
Zmiany w oddychaniu są fizjologicznym elementem ciąży i zwykle nie stanowią zagrożenia. Jednocześnie ciąża sprzyja rozwojowi zakrzepicy żylnej, która może prowadzić do zatorowości płucnej. Zwiększa również ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego.
Hipoksemia u noworodków i niemowląt
Hipoksemia u noworodków i niemowląt najczęściej wiąże się z niedojrzałością układu oddechowego oraz zaburzeniami adaptacji do życia poza organizmem matki. Częściej występuje u wcześniaków, m.in. w przebiegu zespołu zaburzeń oddychania. Ze względu na znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka, wczesne wykrycie hipoksemii stanowi standard opieki okołoporodowej.
Hipoksemia u osób starszych
U osób starszych hipoksemia często wiąże się z chorobami przewlekłymi układu oddechowego, przede wszystkim przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). Wraz z wiekiem dochodzi także do fizjologicznego spadku wydolności płuc oraz zmniejszenia rezerw oddechowych. Dodatkowym istotnym czynnikiem ryzyka są zakażenia dolnych dróg oddechowych, w tym zapalenie płuc.
Hipoksemia: objawy „niedotlenienia krwi”
Objawy hipoksemii zależą od stopnia niedotlenienia krwi oraz jej przyczyny. Kiedy pojawia się niedotlenienie krwi, objawy mogą obejmować:
- duszność i uczucie braku powietrza,
- przyspieszony oddech,
- kołatanie serca lub przyspieszona akcja serca,
- kaszel lub świszczący oddech,
- ból głowy,
- uczucie splątania, dezorientacji, trudności z koncentracją,
- sinica – niebieskawe zabarwienie skóry, ust lub paznokci.
Ostra hipoksemia może pojawić się nagle, np. w przebiegu zapalenia płuc lub zatorowości płucnej. W innych przypadkach hipoksemia rozwija się stopniowo.
| To ciekawe: Choć tlen jest niezbędny do życia, jego nadmiar również może być niekorzystny. Jakie są różnice między hipoksemią a hiperoksemią? Hipoksemia oznacza zbyt niski poziom tlenu we krwi tętniczej, natomiast hiperoksemia to stan przeciwny – nadmiernie wysokie stężenie tlenu, zwykle związane z podawaniem tlenu w wysokich stężeniach. |
Jak sprawdzić, czy ma się „niedotlenioną krew”?
Podstawowym i najszybszym sposobem oceny hipoksemii jest pomiar saturacji (SpO₂) za pomocą pulsoksymetru. To nieinwazyjne badanie pozwala określić poziom wysycenia krwi tlenem. W przypadku podejrzenia niedotlenienia krwi lekarz może następnie zlecić gazometrię krwi tętniczej, która umożliwia dokładną ocenę parametrów oddechowych oraz równowagi kwasowo-zasadowej.
Warto pamiętać, że pulsoksymetr ma ograniczenia (np. przy słabym ukrwieniu palców, artefaktach ruchowych, zatruciu tlenkiem węgla czy methemoglobinemii), dlatego w razie wątpliwości kluczowa jest gazometria.
Badania laboratoryjne w hipoksemii
W diagnostyce hipoksemii wykonuje się badania laboratoryjne pomagające ustalić jej przyczynę. Do podstawowych należą:
- morfologia krwi z rozmazem (ocena niedokrwistości i infekcji)
- panel biochemiczny z oznaczeniem elektrolitów (w tym magnezu i fosforu).
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić także m.in. prokalcytoninę, kreatyninę, troponiny czy TSH. Przy podejrzeniu infekcji dróg oddechowych wykonuje się dodatkowo posiewy i testy w kierunku patogenów.
Skutki hipoksemii
Nasilona lub długotrwała hipoksemia prowadzi do niedotlenienia tkanek, co zmusza komórki do przejścia na metabolizm beztlenowy. W jego następstwie dochodzi do gromadzenia kwasu mlekowego i rozwoju kwasicy mleczanowej. Początkowo organizm uruchamia mechanizmy kompensacyjne (takie jak przyspieszenie akcji serca). Jednak przy długotrwałym lub ciężkim przebiegu hipoksemia prowadzi do niewydolności narządowej.
Leczenie hipoksemii: jak zwiększyć ilość tlenu w organizmie?
Leczenie hipoksemii polega na poprawie utlenowania krwi oraz usunięciu przyczyny, która doprowadziła do obniżenia poziomu tlenu. Najczęściej stosuje się tlenoterapię. W zależności od nasilenia objawów tlen podaje się przez kaniule nosowe, maskę twarzową lub system wysokoprzepływowy. Jeśli to nie wystarcza, konieczne może być zastosowanie zaawansowanej wentylacji. Równolegle wdraża się leczenie choroby podstawowej, np. zapalenia płuc, zaostrzenia POChP czy zatorowości płucnej.
Czy można zapobiec hipoksemii?
Nie zawsze możliwe jest całkowite zapobieganie hipoksemii, jednak w wielu sytuacjach da się ograniczyć ryzyko. Duże znaczenie ma właściwe leczenie chorób układu oddechowego i krążenia, unikanie palenia tytoniu, szczepienia ochronne oraz szybkie leczenie infekcji.
Hipoksemia: FAQ
Leczenie polega zazwyczaj na usunięciu przyczyny niedotlenienia oraz wsparciu oddychania tlenoterapią.
Hipoksemię mogą nasilać m.in. opioidy, leki uspokajające, niektóre środki nasenne oraz leki hamujące ośrodek oddechowy.
Ostra hipoksemia rozwija się nagle i wymaga pilnej interwencji, natomiast przewlekła narasta stopniowo i często towarzyszy chorobom przewlekłym.
Dieta powinna wspierać ogólną kondycję organizmu i leczenie choroby podstawowej.
Do wczesnych objawów należą duszność, przyspieszony oddech, kołatanie serca oraz uczucie osłabienia.
Najczęściej są to choroby płuc, zaburzenia wentylacji lub przepływu krwi w płucach, wady serca oraz niska zawartość tlenu w środowisku (wspinaczka górska).
Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha
Bibliografia
- Szczeklik A. Choroby wewnętrzne. Tom I. Kraków:; 2005.
- Medycyna Praktyczna. Hipoksemia i zaburzenia utlenowania krwi. Dostępne online: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.IV.24.20. (dostęp: 12.02.2026).
- Gruca-Stryjak K, Cofta S, Bręborowicz GH. Zaburzenia oddychania podczas snu u kobiet w ciąży. Kosmos. 2014;63(2). Opublikowano: 09-12-2017.
- Mirabile VS, Shebl E, Sankari A, et al. Respiratory Failure in Adults. [Updated 2023 Jun 11]. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. Dostępne: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526127/ (dostęp: 12.02.2026).
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Breathing and Lung Health. Dostępne: https://www.nhlbi.nih.gov/health/lungs/breathing-benefits (dostęp: 12.02.2026).
- ClinicalTrials.eu. Hypoxia – clinical studies database. Dostępne: https://clinicaltrials.eu/disease/hypoxia/ (dostęp: 12.02.2026).
