Malformacje naczyniowe – czym są, co mogą oznaczać, jak się je leczy?

Malformacja naczyniowa to nieprawidłowość rozwojowa naczyń krwionośnych lub limfatycznych, która zwykle powstaje już w okresie życia płodowego. Może być widoczna na skórze, ale niektóre zmiany znajdują się głębiej i przez długi czas nie powodują żadnych objawów. Ich wygląd i znaczenie zależą przede wszystkim od rodzaju, lokalizacji oraz przepływu krwi. Sprawdź, jakie są rodzaje malformacji naczyniowych, kiedy wymagają leczenia i jak wygląda ich diagnostyka.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym są malformacje naczyniowe?
2. Jakie są rodzaje malformacji naczyniowych?
   • Malformacja żylna
   • Malformacja tętniczo-żylna
   • Malformacja limfatyczna i kapilarna
3. Jak wyglądają i jakie objawy mogą dawać malformacje naczyniowe?
4. Malformacja naczyniowa w mózgu – co może oznaczać?
5. Malformacje naczyniowe u dzieci
6. Jak rozpoznaje się malformacje naczyniowe?
7. Jak leczy się malformacje naczyniowe?
8. Czy malformacje naczyniowe mogą powodować powikłania?

Czym są malformacje naczyniowe?

Malformacje naczyniowe powstają w wyniku nieprawidłowego rozwoju naczyń i najczęściej są obecne od urodzenia, choć nie zawsze są wtedy zauważalne. Mogą ujawnić się dopiero później, np. wraz ze wzrostem dziecka, zmianami hormonalnymi, urazem lub innymi czynnikami. Współczesna klasyfikacja ISSVA (International Society for the Study of Vascular Anomalies) dzieli je, m.in. ze względu na rodzaj zajętych naczyń oraz przepływ krwi.

Warto odróżnić malformacje od guzów naczyniowych, takich jak np. naczyniak niemowlęcy. Są to różne grupy zmian, które mają odmienne mechanizmy powstawania i wymagają innego postępowania.

>> Przeczytaj także: Naczyniak jamisty – objawy, diagnostyka, leczenie

Jakie są rodzaje malformacji naczyniowych?

Do podstawowych typów należą malformacje tętniczo-żylne, żylne, kapilarne oraz limfatyczne. Możliwe są również zmiany mieszane, obejmujące więcej niż jeden rodzaj naczyń.

Malformacja żylna

Malformacja żylna jest nieprawidłowością naczyń żylnych, w której przepływ krwi jest zwykle wolny. Zmiana może mieć postać miękkiego, łatwo uciskalnego obszaru o sinawym lub fioletowym zabarwieniu. Może powiększać się pod wpływem pozycji ciała lub zwiększonego ciśnienia żylnego. U części pacjentów pojawiają się ból, obrzęk lub miejscowe zakrzepy.

Malformacja tętniczo-żylna

Malformacja tętniczo-żylna jest rzadko występującą zmianą o wysokim przepływie, w której krew przepływa bezpośrednio między tętnicami i żyłami, z pominięciem prawidłowej sieci naczyń włosowatych. Może stopniowo się powiększać i powodować ból, pulsowanie, ucieplenie skóry, krwawienie lub zaburzenie funkcji zajętej okolicy. Ze względu na ryzyko wystąpienia obfitych krwawień ten rodzaj anomalii może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.

Malformacja limfatyczna i kapilarna

Malformacje limfatyczne dotyczą nieprawidłowo rozwiniętych naczyń limfatycznych. Mogą obejmować, np. wrodzone defekty naczyń i węzłów chłonnych skutkujące obrzękiem limfatycznym, torbielowate zmiany masowe i zaburzenia centralnego przewodzenia limfy. W zależności od lokalizacji mogą powodować obrzęk, ucisk sąsiednich struktur, ból czy nawracające krwawienia do zmiany.

Malformacje kapilarne obejmują kilka rodzajów zmian powierzchownych, zwykle widocznych jako płaskie różowe, czerwone lub fioletowe plamy. Ich przebieg zależy od typu. Malformacja kapilarna typu plamy winnej zazwyczaj utrzymuje się przez całe życie, a z wiekiem może ciemnieć i pogrubieć. Z kolei znamię proste (nevus simplex) zwykle stopniowo blednie we wczesnym dzieciństwie.

Jak wyglądają i jakie objawy mogą dawać malformacje naczyniowe?

Objawy zależą przede wszystkim od rodzaju i umiejscowienia zmiany. Zmiany głębokie mogą przez długi czas nie być widoczne z zewnątrz. Niektóre malformacje są wyłącznie problemem kosmetycznym, a inne mogą powodować dolegliwości lub zaburzać funkcjonowanie sąsiednich tkanek. Możliwe są objawy, takie jak:

• zmiana koloru skóry,
• widoczne naczynia,
• guz lub obrzęk,
• ból,
• ograniczenie ruchomości,
• krwawienie,
• nawracające miejscowe stany zapalne.

Szczególną uwagę powinny zwrócić symptomy, takie jak:

• wyczuwalny pod skórą guzek lub zgrubienie, które wyraźnie pulsuje,
• silne zaczerwienienie lub zwiększona ciepłota skóry w miejscu zmiany,
• pulsacyjne szmery naczyniowe słyszalne podczas badania stetoskopem.

Malformacja naczyniowa w mózgu – co może oznaczać?

Określenie „malformacja naczyniowa mózgu” obejmuje różne zmiany, m.in. malformacje tętniczo-żylne, malformacje jamiste (kawernomy) oraz rozwojowe anomalie żylne. Różnią się one naturalnym przebiegiem, ryzykiem krwawienia i sposobem diagnostyki. Malformacje tętniczo-żylne mogą długo nie powodować objawów, ale bywają przyczyną krwawienia śródczaszkowego, napadów padaczkowych, bólów głowy lub ogniskowych objawów neurologicznych. Malformacje jamiste również mogą krwawić lub wywoływać napady padaczkowe.

Dobór badań zależy od rodzaju podejrzewanej zmiany i sytuacji klinicznej. W przypadku podejrzenia ostrego krwawienia pierwszym badaniem jest zwykle tomografia komputerowa głowy. W diagnostyce malformacji jamistych podstawowe znaczenie ma rezonans magnetyczny. Przy podejrzeniu malformacji tętniczo-żylnej wykorzystuje się rezonans lub tomografię z oceną naczyń, natomiast inwazyjna cyfrowa angiografia subtrakcyjna pozwala najdokładniej ocenić jej angioarchitekturę i zaplanować leczenie.

Malformacje naczyniowe u dzieci

Malformacje naczyniowe u dzieci mogą być widoczne od urodzenia albo ujawnić się później. Objawy zależą od rodzaju i lokalizacji zmiany. Szczególnej uwagi wymagają szybko powiększające się zmiany, bolesność, krwawienia, objawy neurologiczne oraz zmiany powodujące problemy z oddychaniem, połykaniem lub funkcjonowaniem narządów.

W przypadku dzieci istotna jest ocena w ośrodku mającym doświadczenie w leczeniu anomalii naczyniowych. Często potrzebna jest współpraca kilku specjalistów.

Jak rozpoznaje się malformacje naczyniowe?

Rozpoznanie malformacji naczyniowej rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania klinicznego. Lekarz ocenia m.in. wygląd zmiany, jej lokalizację, wielkość, podatność na ucisk oraz obecność bólu, obrzęku czy pulsowania. W przypadku typowych, powierzchownych zmian – zwłaszcza kapilarnych – badanie kliniczne może być wystarczające. Badania obrazowe są potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy zmiana jest głęboka lub rozległa, budzi wątpliwości diagnostyczne, powoduje objawy albo planowane jest leczenie zabiegowe. Pozwalają określić jej rodzaj, przepływ i zasięg.

Najczęściej wykorzystywane są:

• USG Doppler – często jest pierwszym badaniem w przypadku zmian znajdujących się w skórze i tkankach podskórnych. Pozwala ocenić ich budowę oraz przepływ krwi i na tej podstawie odróżnić zmiany wolnoprzepływowe, np. malformacje żylne i limfatyczne, od malformacji tętniczo-żylnych o wysokim przepływie;
• rezonans magnetyczny – umożliwia dokładne określenie wielkości i zasięgu malformacji oraz jej relacji z otaczającymi tkankami. Badanie z zastosowaniem odpowiednich sekwencji, w tym angio-MR, może również dostarczyć informacji o charakterze przepływu krwi. Jest szczególnie przydatne przy zmianach głębokich i rozległych;
• tomografia komputerowa lub angio-TK – może być stosowana w wybranych przypadkach, szczególnie gdy potrzebna jest szybka ocena naczyń, zajęcia struktur kostnych lub dokładnej anatomii zmiany;
• cyfrowa angiografia subtrakcyjna – jest badaniem inwazyjnym stosowanym przede wszystkim przy malformacjach o wysokim przepływie. Pozwala bardzo dokładnie zobrazować naczynia doprowadzające, odpływowe i miejsca nieprawidłowego połączenia tętniczo-żylnego. Może być również wykonywana jako część przygotowania do leczenia zabiegowego.
• W przypadku rozległych lub bolesnych malformacji żylnych, a także przed planowanym zabiegiem, lekarz może zlecić morfologię krwiz oceną liczby płytek, D-dimer, fibrynogen oraz – zależnie od sytuacji – PT/INR i APTT. Badania te pomagają wykryć zaburzenia krzepnięcia i ocenić ryzyko związane z planowanym leczeniem.

Jak leczy się malformacje naczyniowe?

Nie każda malformacja wymaga leczenia. Jeśli nie powoduje objawów ani istotnego ryzyka powikłań, możliwa jest regularna obserwacja i monitorowanie ewentualnego postępu zmian. Gdy leczenie jest potrzebne, jego rodzaj zależy od typu, wielkości i lokalizacji zmiany.

Najczęściej stosowane metody obejmują:

• skleroterapię – polega na podaniu do malformacji specjalnego środka, który powoduje zamknięcie nieprawidłowych naczyń i stopniowe zmniejszanie zmiany. Jest często stosowana w przypadku malformacji żylnych i innych zmian o niskim przepływie;
• embolizację – wykorzystywaną przede wszystkim w malformacjach tętniczo-żylnych. Do nieprawidłowych naczyń wprowadza się materiał, który ogranicza lub zamyka przepływ krwi przez zmianę. Zabieg może być również łączony z operacją chirurgiczną;
• leczenie chirurgiczne – polegające na częściowym lub całkowitym usunięciu malformacji. Można je rozważyć, m.in. wtedy, gdy zmiana jest dobrze odgraniczona, powoduje istotne objawy albo inne metody nie przyniosły oczekiwanego efektu. W niektórych przypadkach operacja jest łączona z embolizacją lub skleroterapią;
• fotokoagulację laserową – stosowaną w leczeniu malformacji kapilarnych. Zabieg wykorzystuje energię lasera do zamknięcia nieprawidłowo poszerzonych naczyń krwionośnych. Dzięki precyzyjnemu działaniu wiązki laserowej możliwe jest znaczne zmniejszenie widoczności zmiany lub jej całkowite usunięcie, przy jednoczesnym ograniczeniu uszkodzenia zdrowej skóry znajdującej się wokół;
• leczenie farmakologiczne – może być rozważane u wybranych pacjentów z rozległymi, złożonymi lub opornymi na leczenie zabiegowe malformacjami. W wyspecjalizowanych ośrodkach stosuje się m.in. sirolimus, a w niektórych przypadkach leki ukierunkowane molekularnie, dobierane na podstawie rozpoznania i profilu molekularnego zmiany.

W przypadku malformacji naczyniowych często konieczne jest leczenie opierające się na modelu wielodyscyplinarnym. Oznacza to, że pacjent może wymagać opieki, m.in. radiologa interwencyjnego, chirurga, dermatologa, neurologa lub innych specjalistów, zależnie od lokalizacji i charakteru zmiany. Takie podejście pozwala połączyć różne metody i lepiej dopasować terapię do konkretnego przypadku.

Warto pamiętać, że leczenie malformacji naczyniowych nie zawsze oznacza całkowite usunięcie zmiany. Celem może być również zmniejszenie bólu, obrzęku lub krwawienia, ograniczenie jej wzrostu oraz poprawa funkcjonowania i jakości życia. W przypadku niektórych malformacji, szczególnie tętniczo-żylnych, choroba może mieć charakter nawrotowy, dlatego nawet po leczeniu konieczne bywają dalsze kontrole.

Czy malformacje naczyniowe mogą powodować powikłania?

Większość malformacji nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, ale niektóre mogą powodować istotne problemy zdrowotne. Należą do nich:

• przewlekły ból,
• krwawienia,
• zakrzepy,
• zakażenia,
• ucisk na sąsiednie struktury czy
• zaburzenia funkcji zajętego narządu.

Ryzyko zależy od rodzaju malformacji i jej lokalizacji. Z tego powodu nawet zmiana, która początkowo nie powoduje dolegliwości, może wymagać okresowej kontroli specjalisty.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

1. Wyrzykowski D., Bukowski M., Jaśkiewicz J., Guzy naczyniowe i wrodzone malformacje naczyniowe, Cancer Surg, 2005, 1(1), 1-25.
2. Cox J.A., Bartlett E., Lee E.I., Vascular malformations: a review, Seminars in plastic surgery, Thieme Medical Publishers, 2014, 28, 2, 58-63.
3. Nocini R., Muneretto C., Arsie A.E., Arietti V., Lorenzon B., Cinotti A., Colletti G., Safety Profile of Sclerosing Agents in the Management of Low‐Flow Vascular Malformations of the Head and Neck – A Systematic Review, Head & Neck, 2026, 48, 8, 2290-2305.
4. Seront E., Hermans C., Boon L.M., Vikkula M., Targeted treatments for vascular malformations: current state of the art., Journal of Thrombosis and Haemostasis, 2024, 22(11), 2961-2975.
5. International Society for the Study of Vascular Anomalies, ISSVA Classification & Glossary for Vascular Anomalies 2025, https://www.issva.org/classification [dostęp: 17.09.2026].