Pojęcia takie jak prebiotyk, probiotyk czy postbiotyk brzmią podobnie jednak odnoszą się do zupełnie innych preparatów. Jakie są między nimi różnice, jak działają, kiedy ich stosowanie może przynieść korzyści?
| Z artykułu dowiesz się: >> probiotyki to mikroorganizmy żywe, które uzupełniają poziom dobrych bakterii w przewodzie pokarmowym człowieka, >> prebiotyki stymulują mikrobiotę do wzrostu pożytecznych grup drobnoustrojów, >> suplementacja tymi preparatami bez wskazań nie przynosi żadnych korzyści, >> optymalnym modelem stosowania tych preparatów jest probiotykoterapia celowana. |
Spis treści:
- Prebiotyk a probiotyk i postbiotyk
- Co to jest prebiotyk?
- Co to jest probiotyk?
- Co to jest postbiotyk?
- Jak działają prebiotyki, probiotyki i postbiotyki?
- Probiotykoterapia – kiedy stosować?
- Zakończenie
Prebiotyk a probiotyk i postbiotyk
Nazwy probiotyk, prebiotyk i postbiotyk są często mylone, dlatego na początku artykułu wyjaśniamy jakie są między nimi podstawowe różnice.
Probiotyki to mikroorganizmy żywe (bakterie lub drożdże), które wprowadzamy do organizmu w celu zasiedlenia jelit gospodarza pożytecznymi drobnoustrojami.
Prebiotyki natomiast to substancje stanowiące pożywkę dla mikrobioty gospodarza, stymulują wzrost i aktywność wybranych bakterii jelitowych.
Postbiotyki to – podobnie jak prebiotyki – mikroorganizmy wprowadzane do organizmu gospodarza. W przeciwieństwie jednak do prebiotyków są inaktywowane (np. pod wpływem temperatury) i dlatego uważa się je za bezpieczniejsze w stosowaniu.
| Składnik | Czym jest? |
| Prebiotyk | Pożywka dla bakterii jelitowych |
| Probiotyk | Zawiera żywe mikroorganizmy – bakterie lub grzyby |
| Postbiotyk | Zawiera nieożywione mikroorganizmy nieożywione lub ich metabolity |
>> Może Cię zainteresować: Postaw na zdrowe jelita!
Co to jest prebiotyk?
Prebiotyk to oporny na trawienie składnik pożywienia, który po spożyciu dociera do jelita grubego w niemal niezmienionej formie. Nie jest on trawiony ani wchłaniany przez enzymy w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Dopiero w jelicie grubym ulega procesowi fermentacji, stymulując selektywnie wzrost oraz aktywność pożytecznych bakterii jelitowych, takich jak Bifidobacterium czy Lactobacillus.
Z chemicznego punktu widzenia większość prebiotyków to specyficzne frakcje błonnika pokarmowego, takie jak:
- fruktany – inulina, fruktooligosacharydy (FOS),
- galaktooligosacharydy (GOS),
- skrobia oporna.
Ich fermentacja przez bakterie jelitowe prowadzi do wytwarzania prozdrowotnych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), np. kwasu masłowego, octowego i propionowego, które odżywiają nabłonek jelit.
| WAŻNE: Prebiotyk stymuluje mikrobiotę jelit do rozwoju, „karmiąc” drobnoustroje pożyteczne dla gospodarze. |
Gdzie znajdują się naturalne prebiotyki – przykłady produktów
Naturalne prebiotyki znajdziemy w wielu powszechnie dostępnych, roślinnych produktach spożywczych. Należą do nich przede wszystkim:
- korzeń cykorii i topinambur (bardzo bogate źródła inuliny),
- czosnek, cebula, por,
- pomidory,
- banany (zwłaszcza te lekko niedojrzałe, zielone),
- produkty pełnoziarniste – owies, jęczmień, pszenica,
- szparagi.
Co to jest probiotyk?
Probiotyki to żywe, niepatogenne (niechorobotwórcze) mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny efekt zdrowotny na organizm gospodarza. Najczęściej należą one do określonych szczepów bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus, Bifidobacterium), ale mogą to być również inne bakterie (np. Streptococcus, Bacillus) lub dobroczynne drożdże (np. Saccharomyces boulardii).
Zadaniem probiotyków jest konkurowanie ze szkodliwymi patogenami o miejsce i pożywienie w jelitach, modulowanie odpowiedzi układu odpornościowego, uszczelnianie bariery jelitowej oraz wspieranie procesów trawiennych.
>> Warto przeczytać też: Enzymy trawienne – co to jest, jakie są rodzaje i ich funkcje. Objawy niedoboru i diagnostyka
Gdzie występują probiotyki – przykłady produktów
Dieta bogata w naturalne probiotyki opiera się na produktach poddanych procesom fermentacji. Przykłady naturalnych źródeł probiotyków to:
- kiszonki (kiszona kapusta, kiszone ogórki – ważne, by nie były pasteryzowane),
- fermentowane produkty mleczne – kefir, maślanka, jogurt naturalny,
- tradycyjne potrawy fermentowane z innych kuchni świata – kimchi, kombucha (sfermentowana herbata), miso (pasta ze sfermentowanej soi), tempeh.
Co to jest postbiotyk?
Postbiotyki to najnowsza rodzina preparatów wspierających miokrobiotę. Definiuje się je jako produkty zawierające nieożywione (martwe) mikroorganizmy oraz/lub ich komponenty komórkowe i metabolity, które przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi. W przeciwieństwie do probiotyków, postbiotyki nie zawierają żywych bakterii.
Grupą tą obejmuje się m.in. fragmenty ścian komórkowych bakterii, enzymy, białka czy wspomniane wcześniej krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) wytworzone przez bakterie podczas ich normalnej aktywności metabolicznej. Zaletą postbiotyków jest ich wysoka stabilność oraz większe bezpieczeństwo stosowania u osób ze skrajnie obniżoną odpornością, u których podawanie żywych bakterii mogłoby stwarzać ryzyko.
>> Przeczytaj również: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?
Jak działają prebiotyki, probiotyki i postbiotyki?
Wszystkie trzy grupy preparatów działają w inny sposób, warto wiedzieć jakie są te różnice.
| Składnik | Jak działa? |
| Prebiotyk | Stanowi pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych. Jest fermentowany w jelicie, wspiera wzrost m.in. Bifidobacterium i Lactobacillus oraz sprzyja wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). |
| Probiotyk | Dostarcza żywe mikroorganizmy, które wspierają równowagę mikrobioty, konkurują z patogenami, wzmacniają barierę jelitową i modulują odpowiedź immunologiczną. |
| Postbiotyk | Dostarcza nieożywione mikroorganizmy lub ich metabolity, które mogą wspierać integralność bariery jelitowej, działać przeciwzapalnie i korzystnie wpływać na metabolizm gospodarza. |
Probiotykoterapia – kiedy stosować?
Probiotykoterapia stała się bardzo modna, przez wiele osób traktowana jest jak panaceum na wiele dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Tymczasem probiotyki mają określone wskazania, do których należą:
- osłona przy antybiotykoterapii – skuteczne okazały się m.in. Saccharomyces boulardii i Lactocaseibacillus rhamnosus GG
- biegunki infekcyjne, np. rotawirusowe u dzieci lub tzw. biegunka podróżnych. Istnieją przekonujące dowody, że niektóre szczepy, zwłaszcza *Saccharomyces boulardii*, mogą być bezpieczne i skuteczne w zapobieganiu i leczeniu biegunki zakaźnej, w tym biegunki podróżnych.
Pomocniczo są stosowane w:
- zespole jelita drażliwego (IBS) w celu łagodzenia objawów takich jak bóle brzucha, wzdęcia czy zaburzenia rytmu wypróżnień,
- zaburzeniach odporności i nawracających infekcjach,
- zaburzeniach metabolicznych.
Warto zdawać sobie sprawę, że stosowanie probiotyków w takich schorzeniach jak IBS czy zaburzenia odporności powinno być poprzedzone badaniem mikrobioty, np. FloraGEN, ponieważ nie zawsze towarzyszy im dysbioza.
Ważne jest również to, iż najlepszym sposobem wspierania mikrobioty człowieka jest odpowiednia dieta. Stosowanie probiotyków to rozwiązanie czasowe. Jeśli nie towarzyszy mu zmiana nawyków żywieniowych, po ich odstawieniu problemy powrócą.
Czym jest probiotykoterapia celowana
Probiotykoterapia celowana opiera się na zasadzie, że nie istnieje jeden uniwersalny probiotyk „na wszystko”. Aby terapia była skuteczna, należy dobrać konkretny rodzaj, gatunek i szczep bakterii (oznaczony unikalnym ciągiem liter i cyfr, np. Lactiplantibacillus plantarum 299v) do dolegliwości pacjenta. Inny szczep zastosujemy przy zaparciach, inny udowodniono klinicznie w walce z IBS, a jeszcze inny pomoże w zapobieganiu alergii czy infekcjom ubytkowym układu moczowo-płciowego. Probiotykoterapia celowana powinna być poprzedzona badaniem mikrobioty, potwierdzeniem istnienia dysbiozy oraz tego, jakie funkcje mikrobioty są upośledzone.
Synbiotyk – kiedy stosować?
Synbiotyk to preparat, który łączy w sobie probiotyk (żywe mikroorganizmy) i prebiotyk (pożywka dla mikroorganizmów), wywierając synergiczny efekt zdrowotny.
Prebiotyk ma za zadanie poprawić przeżywalność i aktywność podawanego probiotyku w przewodzie pokarmowym.
Synbiotyki mogą być stosowane w następujących sytuacjach:
- zaparcia u dzieci – synbiotyk zawierający m.in. szczepy L. casei, L. rhamnosus, L. plantarum, B. lactis oraz mieszankę błonnika (FOS, GOS) znacząco poprawia częstotliwość wypróżnień i objawy zaparć u dzieci,
- zespół jelita drażliwego (IBS) – wiele badań nad synbiotykami w IBS wykazało znaczącą poprawę co najmniej jednego wskaźnika, od wzdęć i bólu brzucha po poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA),
- przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO) – dodanie synbiotyku (zawierającego Bacillus coagulans i FOS) do antybiotykoterapii przyniosło znaczną poprawę w zakresie bólu brzucha i innych objawów żołądkowo-jelitowych, takich jak wzdęcia, odbijanie i biegunka,
- nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD) – w jednym z badań synbiotyk zawierający psyllium (prebiotyk) i Bifidobacterium longum (probiotyk) poprawił markery stanu zapalnego (CRP) i jakość życia u pacjentów,
- wsparcie w kontroli masy ciała – u młodzieży z nadwagą lub otyłością stosowanie synbiotyków w połączeniu ze zmianą stylu życia prowadziło do statystycznie istotnej redukcji masy ciała, BMI, obwodu talii oraz poprawy profilu lipidowego.
>> Zobacz: Puste odbijanie – jakie mogą być przyczyny?
Zakończenie
Stosowanie probiotyków to bardzo modny trend. Należy jednak zdawać sobie sprawę, iż – jeśli nie ma wskazań do ich stosowania – nie przynosi żadnych korzyści. Najlepszym sposobem wspierania mikrobioty jest odpowiednia dieta, np. dieta śródziemnomorska.
Bibliografia
- Rau S, Gregg A, Yaceczko S, Limketkai B. Prebiotics and Probiotics for Gastrointestinal Disorders. Nutrients. 2024;16(6):778. Published 2024 Mar 9. doi:10.3390/nu16060778
- Luzzi A, Briata IM, Di Napoli I, et al. Prebiotics, probiotics, synbiotics and postbiotics to adolescents in metabolic syndrome. Clin Nutr. 2024;43(6):1433-1446. doi:10.1016/j.clnu.2024.04.032
.
