CA 125 (marker nowotworowy)

CA 125 (marker nowotworowy) - więcej informacji o badaniu

Antygen nowotworowy 125 (CA-125) jest białkiem, które w warunkach prawidłowych wytwarzane jest w niewielkich ilościach przez komórki wyściełające niektóre narządy i struktury ciała - w tym otrzewną (błonę wyściełającą jamę brzuszną), opłucną (błonę otaczającą płuca), osierdzie (błonę otaczającą serce), błonę śluzową macicy (endometrium), śluzówkę szyjki macicy oraz jajowody.

W zdrowym jajniku CA-125 występuje zwykle w bardzo małej ilości. Jego produkcja może jednak znacznie wzrosnąć w komórkach raka jajnika, szczególnie w najczęstszym typie - raku surowiczym. Trzeba jednocześnie pamiętać, że nie wszystkie nowotwory jajnika powodują wzrost CA-125. Na przykład nowotwory zarodkowe jajnika zazwyczaj nie wytwarzają tego markera.

Podwyższone wartości oznaczeń CA 125 obserwuje się u około 1-2% osób zdrowych oraz u osób chorych na choroby nienowotworowe, takie jak marskość wątroby, wirusowe zapalenie wątroby, endometrioza, u kobiet w pierwszym trymestrze ciąży, w przypadkach torbieli jajników, a także w stanach zapalnych narządów miednicy. Wykazano także podwyższenie wartości CA 125 w trakcie cyklu miesiączkowego. Do innych niż rak jajnika nowotworów złośliwych, w przebiegu których obserwuje się wartości oznaczeń CA 125, należą: rak szyjki macicy, rak wątroby, rak trzustki, rak płuca, rak jelita grubego, rak żołądka, rak dróg żółciowych, rak trzonu macicy, rak jajowodu, rak sutka oraz rak endometrium.

Biologiczny półokres zaniku CA-125 wynosi 2-6 dni, co ma znaczenie w przypadku monitorowania leczenia i obserwacji wznowy. Dynamika spadku stężenia markera po leczeniu odzwierciedla jego skuteczność, natomiast ponowny wzrost może wyprzedzać kliniczne i radiologiczne objawy wznowy.

CA 125 (marker nowotworowy) - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie dotyczy przede wszystkim kobiet, u których istnieje podejrzenie lub rozpoznanie nowotworu jajnika, bądź które pozostają pod kontrolą po leczeniu onkologicznym.

Wskazania do badania obejmują diagnostykę i monitorowanie leczenia raka jajnika.

Diagnostyka zmian w obrębie jajników jest rekomendowana przy:

• wykryciu guza lub torbieli jajnika w badaniu ultrasonograficznym,
• podejrzeniu raka jajnika na podstawie objawów klinicznych, takich jak powiększenie obwodu brzucha, wzdęcia, ból w miednicy mniejszej, uczucie pełności, zaburzenia miesiączkowania, utrata masy ciała,
• ocenie charakteru zmiany w jajniku przed planowanym zabiegiem operacyjnym.

Monitorowanie przebiegu choroby nowotworowej obejmuje:

• kontrolę po leczeniu chirurgicznym raka jajnika - spadek stężenia CA-125 po operacji odzwierciedla redukcję masy guza,
• monitorowanie chemioterapii I rzutu - utrzymujące się stężenie powyżej 100 U/ml wiąże się z istotnie niższym prawdopodobieństwem 5-letniego przeżycia,
• kwalifikację do zabiegu wywiadowczego (second look),
• wczesne wykrywanie wznowy lub odległych przerzutów - wzrost stężenia markera w kolejnych badaniach kontrolnych może wyprzedzać pojawienie się objawów klinicznych i radiologicznych.

Badanie CA125 służy również diagnostyce różnicowej w przypadku innych nowotworów, gdy obraz kliniczny sugeruje możliwe zajęcie jajników lub otrzewnej.

CA125 nie jest przydatne w diagnostyce przesiewowej u kobiet bez objawów. Badaniem wskazanym w ocenie ryzyka wystąpienia raka jajnika jest TEST ROMA.

CA 125 (marker nowotworowy) - normy i interpretacja wyników

Zakresy referencyjne mogą różnić się między laboratoriami. Wynik należy zawsze odnosić do norm podanych na wyniku badania.

U kobiet przed menopauzą wartość odcinająca (prawidłowa) wynosi do 35 U/ml.

U kobiet po menopauzie - ze względu na niższą wartość CA125-– za wartość odcinającą uważa się wynik do 30 U/ml.

Wynik CA-125 nie stanowi samodzielnej podstawy do rozpoznania ani wykluczenia choroby nowotworowej.

Interpretacja wyników CA 125:

• wynik w zakresie normy zmniejsza prawdopodobieństwo raka jajnika, ale go nie wyklucza. Prawidłowe stężenie CA-125 może występować we wczesnych stadiach choroby, w raku śluzowym jajnika oraz w nowotworach zarodkowych, które zasadniczo nie wytwarzają tego antygenu;
• umiarkowane podwyższenie (35–65 U/ml) wymaga rozważenia zarówno przyczyn nowotworowych, jak i nienowotworowych. U kobiet przed menopauzą umiarkowane podwyższenie jest częściej związane ze stanami łagodnymi
• stężenie powyżej 65 U/ml u kobiet po menopauzie jest niekorzystnym czynnikiem prognostycznym, wiążącym się z około 6-krotnie wyższym ryzykiem krótszego przeżycia całkowitego chorych na raka jajnika;
• stężenie powyżej 100 U/ml utrzymujące się w trakcie chemioterapii I rzutu łączy się z istotnie niższym prawdopodobieństwem 5-letniego przeżycia;
• stężenie 200–300 U/ml i wyższe jest częściej obserwowane w zaawansowanym raku jajnika, ale może również występować w I trymestrze ciąży, w chorobach autoimmunologicznych oraz w stanach zapalnych wątroby i otrzewnej.

W raku jajnika stężenia wyższe od wartości odcinającej obserwuje się u 40–95% chorych, w zależności od zaawansowania procesu chorobowego.

W monitorowaniu leczenia:

• spadek stężenia CA-125 po operacji odzwierciedla redukcję masy guza,
• wzrost stężenia w kolejnych badaniach kontrolnych po zakończeniu leczenia sugeruje wznowę lub przerzuty i zazwyczaj wyprzedza objawy kliniczne oraz radiologiczne,
• utrzymywanie się stężenia na zbliżonym poziomie po operacji świadczy o radykalności zabiegu.

CA 125 (marker nowotworowy) - możliwe przyczyny odchyleń od normy

Podwyższone stężenie CA-125 nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nowotworu. Istnieje wiele stanów klinicznych, w których marker ten może być podwyższony.

Przyczyny nowotworowe podwyższonego CA-125:

• rak jajnika, szczególnie surowiczy, endometrioidalny, jasnokomórkowy i niezróżnicowany,
• rak endometrium,
• gruczolakorak płuc,
• rak piersi,
• rak trzustki,
• rak wątroby,
• inne nowotwory z rozsiewem do otrzewnej.

Przyczyny nienowotworowe podwyższonego CA-125:

• I trymestr ciąży,
• menstruacja,
• endometrioza,
• mięśniaki macicy,
• stany zapalne narządów miednicy mniejszej,
• choroby autoimmunologiczne,
• zapalenie wątroby, marskość wątroby,
• zapalenie otrzewnej,
• wysięk opłucnowy lub osierdziowy,
• przydatki - torbiele jajnika łagodne,
• po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej.

CA 125 (marker nowotworowy) - co może wpływać na wyniki? Przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Marker jest stabilny. Nie jest wymagane bycie na czczo, na wynik nie wpływa również pora dnia.