Berberyna – działanie i zastosowanie

Berberyna to bardzo modny suplement, promowany przez wielu producentów, którzy obiecują bardzo wiele korzyści z jej stosowania. Jak rzeczywiście działa berberyna, kiedy ją zastosować i na co uważać?

Spis treści:

1. Berberyna – co to jest i gdzie występuje?
2. Berberyna – działanie i właściwości
   • Berberyna na odchudzanie – czy działa?
3. Berberyna a mikrobiota jelit i SIBO
4. Na co pomaga berberyna – wskazania i zastosowanie
   • Berberyna a meformina – czy można je łączyć?
   • Berberyna a statyny – czy można je łączyć?
   • Czy berberyna to naturalny Ozempic?
5. Jak stosować berberynę?
   • Berberyna – rano czy wieczorem?
6. Berberyna – skutki uboczne
   • Czy berberyna może powodować żółty stolec?
7. Berberyna – przeciwwskazania
   • Berberyna i jej działanie na wątrobę – dlaczego trzeba uważać?
   • Berberyna a alkohol
8. Zakończenie
9. Berberyna – sekcja FAQ

Berberyna – co to jest i gdzie występuje?

Berberyna to alkaloid występujący naturalnie w bardzo wielu roślinach leczniczych.
Zawiera ją m.in.:

• berberys zwyczajny (Berberis vulgaris) – roślina o czerwonych i kwaśnych owocach, chociaż najwięcej berberyny zawierają kora i korzenie. Występuje powszechnie w Europie Środkowej i Południowej,
• gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis),
• mahonia pospolita (Mahonia aquifolium),
• cynowód chiński (Coptis chinensis).

Z chemicznego punktu widzenia berberyna należy do dużej i złożonej grupy związków, będących alkaloidami izochinolinowymi, do których zaliczamy również papawerynę, kodeinę i morfinę. W medycynie tradycyjnej berberyna znana jest od wieków, wykorzystuje ją m.in. ajurweda czy medycyna chińska.

Berberyna – działanie i właściwości

Berberyna wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne.

• Wspomaga utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi poprzez hamowanie aktywności enzymu odpowiedzialnego za trawienie węglowodanów. Dzięki temu berberyna spowalnia wchłanianie cukrów z przewodu pokarmowego, pomaga kontrolować poziom glukozy po posiłkach i obniżać stężenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
• Zmniejszanie insulinooporności – co wyraża się m.in. w obniżaniu wskaźnika HOMA-IR.
• Przyczynia się do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi.
• Wykazuje działanie antyoksydacyjne – neutralizuje wolne rodniki oraz obniża poziom tlenku azotu, który w nadmiarze może uszkadzać układ odpornościowy i sprzyjać rozwojowi chorób, w tym nowotworów. Jednocześnie aktywuje enzymy antyoksydacyjne – dysmutazę ponadtlenkową (SOD) i peroksydazę glutationową – co sprzyja prawidłowemu funkcjonowaniu najważniejszego systemu antyoksydacyjnego ludzkiego organizmu, czyli glutationu.
• Wspomaga wytwarzanie żółci oraz prawidłowe funkcjonowanie wątroby, wykazując potencjał w zakresie pozytywnego wpływu na enzymy wątrobowe oraz poziom stłuszczenia wątroby.
• Wykazuje działanie neuroprotekcyjne – związane z hamowaniem acetylocholinesterazy (AChE) – enzymu rozkładającego acetylocholinę w ośrodkowym układzie nerwowym. Niedobór acetylocholiny jest jednym z głównych mechanizmów patogenezy choroby Alzheimera, a inhibitory AChE stanowią podstawę jej leczenia farmakologicznego.

Berberyna wykazuje także działanie: przeciwdrobnoustrojowe, przeciwgorączkowe i przeciwbiegunkowe.

Berberyna na odchudzanie – czy działa?

Badania wskazują, że berberyna może wspierać redukcję masy ciała. W badaniu klinicznym przeprowadzonym na pacjentach z zespołem metabolicznym, po 12 tygodniach stosowania berberyny w dawce 300 mg trzy razy dziennie zaobserwowano:

• spadek BMI – z 31,5 do 27,4 kg/m²,
• redukcję obwodu talii – z 97,3 cm do 92,1 cm.

Efekty „odchudzające” berberyny wynikają z:

• poprawy metabolizmu glukozy i lipidów,
• hamowania rozwoju adipocytów, czyli komórek tłuszczowych, co minimalizuje możliwość powiększania się tkanki tłuszczowej,
• działania na profil hormonów wpływających na apetyt i metabolizm – adipokin – spadku poziomu leptyny i poprawie stosunku leptyna/adiponektyna.

Fizjologicznie leptyna – produkowana przez tkankę tłuszczową – jest hormonem sytości. Przy odpowiednio wysokim poziomie tego hormonu mózg otrzymuje sygnał, że organizm jest syty i można zakończyć posiłek. Paradoksem jest jednak, że u osób z otyłością obserwuje się zbyt wysoki poziom leptyny, co wynika to z faktu, że nadmierna rozbudowana tkanka tłuszczowa wytwarza znaczne jej ilości. Wskutek tego tkanki docelowe stają się oporne na leptynę, organizm nie odczuwa sytości, apetyt ciągle się nasila, spożywane są coraz większe porcje pokarmu.

Berberyna a mikrobiota jelit i SIBO

Badania sugerują, że berberyna – dzięki modulowaniu mikrobioty – może korzystnie wpływać na pracę jelit.
Pod wpływem berberyny:

• zwiększa się poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych – maślanu (kwasu masłowego),
• zwiększa się poziom glutaminy – aminokwasu będącego źródłem energii dla enterocytów, czyli komórek nabłonka jelitowego,
• poprawia się profil mikrobioty jelit – rośnie udział korzystnych dla błony śluzowej jelit bakterii, w tym Lactobacillus, Akkermansia, Bifodobacterium. Zmniejsza się ilość bakterii potencjalnie szkodliwych Escherichia/Shigella.

Berberyna ma potencjał zmniejszający stan zapalny w jelitach. Korzyści z berberyny odczuwają także pacjenci z niepowikłanym SIBO.

Na co pomaga berberyna – wskazania i zastosowanie

Główne wskazania do zastosowania berberyny to:

• zaburzenia gospodarki węglowodanowej i cukrzyca typu 2 – berberyna obniża poziom glukozy na czczo oraz hemoglobiny glikowanej (HbA1c),
• insulinooporność – poprawa wrażliwości na insulinę,
• zaburzenia lipidowe – wspomaganie redukcji cholesterolu całkowitego, LDL oraz trójglicerydów,
• wspomaganie pracy wątroby i wydzielania żółci.

>> Sprawdź: Cholesterol LDL – co to jest? Przyczyny podwyższonego cholesterolu, badania i redukcja

Berberyna a meformina – czy można je łączyć?

Berberyna jest często uważana za tzw. „naturalną” alternatywę dla metforminy i badania rzeczywiście pokazują, iż efekt hipoglikemiczny samej berberyny może być korzystny, a mechanizm działania obydwu substancji aktywnych jest podobny.
Metformina, która jest lekiem, jest jednak substancją dobrze przebadaną, o ustalonym profilu bezpieczeństwa, dawkowania i przewidywanych korzyściach. Berberyna, stanowiąca suplement diety, nie ma ustalonego profilu długofalowego działania – badania z berberyną obejmują zazwyczaj kilka miesięcy i nie obejmują jej żadne rekomendacje. Dlatego nie może być podstawą terapii lub zamiennikiem metforminy u chorych na cukrzycę.
Berberyna może jednak być uzupełnieniem terapii metforminą, ponieważ wykazuje dobrą skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu cukrzycy typu 2. Łączenie obydwu substancji powinno się odbywać pod kontrolą lekarza, ponieważ może wymagać modyfikacji dawkowania metforminy, aby nie wywoływać nadmiernego obniżenia poziomu glukozy, czyli hipoglikemii.

Berberyna a statyny – czy można je łączyć?

W jednym z badań z udziałem 63 pacjentów wykazano, że berberyna w dawce 500 mg dwa razy dziennie obniżyła poziom LDL średnio o 23,8%, a połączenie symwastatyny w dawce 20 mg dziennie i berberyny obniżyło poziom LDL średnio o 31,8%.
Ze względu na swój profil działania berberyna może być uzupełnieniem terapii statynami, jednak na dziś nie może ich zastąpić, ponieważ – podobnie jak w przypadku cukrzycy – nie znamy długofalowych korzyści i profilu bezpieczeństwa berberyny u pacjentów z dyslipidemią.
Należy zdawać sobie sprawę z faktu, iż celem terapii statynami jest nie tylko obniżenie poziomu cholesterolu, ale zalecane są także ze względu na ich potwierdzoną skuteczność w zapobieganiu chorobom układu krążenia oraz w zmniejszaniu ryzyka zgonu w ich przebiegu. Dlatego berberyna może stanowić alternatywę dla pacjentów nietolerujących statyn, a także dla pacjentów niskiego ryzyka, u których nie zaleca się terapii statynami.

Czy berberyna to naturalny Ozempic?

W ostatnim czasie obserwuje się trend, który nazywa berberynę „naturalny Ozempic” i pokazując, iż może być dla niego alternatywą. Jak opisano wyżej, berberyna wykazuje potencjał w obniżaniu masy ciała, jednak nie jest ona naturalnym zamiennikiem leków z grupy analogów GLP-1. Efekty stosowania obydwu substancji są zupełnie inne, podobnie jak ich status prawny.
Ozempic i leki z tej grupy mają udowodnioną skuteczność w leczeniu cukrzycy i otyłości, można również mówić o długofalowych korzyściach z ich stosowania. Berberyna, która ma status suplementu diety, nie wykazują takich efektów w leczeniu otyłości, brakuje jej również odpowiednich badań klinicznych.

Jak stosować berberynę?

Berberyna jest bardzo słabo wchłaniana w swojej naturalnej postaci, tylko około 1-5% całkowitej dawki trafia do krążenia i aktywnie działa. Z tego powodu preparaty berberyny zawierają duże dawki substancji aktywnej, zazwyczaj jedna tabletka chlorowodorku berberyny zawiera 500 mg związku, co przekłada się na 400 mg czystej berberyny.
Drugi problem z tą substancją dotyczy krótkiego okresu utrzymywania się w organizmie – eliminowana jest po ok. 4-5 godzinach. Z tego powodu należy ją przyjmować co najmniej dwa razy dziennie, a w wielu badaniach, z potwierdzoną skutecznością, pacjenci zażywali ją trzy razy dziennie.
Zalecane dawki to 900 – 1500 mg dziennie, w badaniach klinicznych najczęściej stosowano je przez okres 12 tygodni.
Berberynę należy przyjmować z posiłkami, co zwiększa jej biodostępność.

Berberyna – rano czy wieczorem?

Berberynę należy przyjmować zarówno rano, jak i wieczorem. Wiele badań wskazuje, iż optymalne jest jej przyjmowanie trzy razy dziennie, co pozwala na utrzymanie stałego stężenia substancji aktywnej we krwi.

Berberyna – skutki uboczne

Najczęstsze działania niepożądane berberyny to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i mogą to być:

• wzdęcia,
• bóle brzucha,
• zaparcia lub biegunki,
• gorzki smak w ustach.

Wymienione dolegliwości występują głównie na początku terapii, lub jeśli dawka dobowa przekracza 1500 mg.

Czy berberyna może powodować żółty stolec?

Berberyna jest substancją o intensywnym, żółtym zabarwieniu, z tego powodu była wykorzystywana jako barwnik. Stosowanie berberyny może wiązać się z żółtym zabarwieniem stolca, co jest zjawiskiem naturalnym. U niektórych osób zabarwienie stolca pozostaje bez zmian, ale berberyna pozostawia widoczne żółte ślady po skorzystaniu z toalety. Nie są to powody do niepokoju czy do przerywania terapii.

>> Może Cię zainteresować: Żółty stolec – co oznacza? Możliwe przyczyny

Berberyna – przeciwwskazania

Przeciwskazaniami do stosowania berberyny są ciąża i karmienie piersią.

• Ciążą – ograniczone badania sugerują, że berberyna może wywoływać skurcze macicy, co może zwiększać ryzyko poronienia.
• Laktacja – berberyna przyjmowana przez karmiącą matkę może przenikać do mleka matki. Badania na zwierzętach wykazały, że berberyna zwiększa stężenie bilirubiny we krwi, co może spowodować żółtaczkę u dziecka, lub – jeszcze groźniejszy – kernicterus (uszkodzenie mózgu i obrzęk).

Berberyna i jej działanie na wątrobę – dlaczego trzeba uważać?

Berberyna jest substancją, która korzystnie wpływa na funkcjonowanie wątroby. Z drugiej strony niektórzy autorzy zalecają ostrożność u chorych z chorobami tego narządu. Dlaczego? Ponieważ wątroba jest jednym z głównych narządów odpowiedzialnych za metabolizm berberyny. To właśnie tam zachodzi intensywny efekt pierwszego przejścia, który znacząco obniża biodostępność związku.

Badania wskazują, że:

• berberyna wpływa na aktywność enzymów CYP450 – oznacza to, że może zwiększać stężenie we krwi leków oraz alkoholu, które są metabolizowane przez te enzymy,
• może zmieniać ekspresję enzymów odpowiedzialnych za metabolizm leków,
• gromadzi się w wątrobie w wyższych stężeniach niż w osoczu.

Berberyna a alkohol

Berberyna wykazuje działanie hepatoprotekcyjne – ochronne dla wątroby. Z tego powodu można przypuszczać, że berberyna może częściowo łagodzić negatywny wpływ alkoholu na hepatocyty, jednak brak jest kontrolowanych badań klinicznych potwierdzających tę hipotezę.
Z drugiej strony alkohol jest metabolizowany (rozkładany) w organizmie przy udziale układu cytochromu P450 (CYP450), zwłaszcza w sytuacji jego przewlekłego spożywania. Ponieważ berberyna hamuje aktywność enzymów CYP450, może mieć wpływ na rozkład etanolu i nasilać jego działanie.

Dlatego w czasie terapii berberyną należy unikać regularnego spożywania alkoholu. Natomiast okazjonalnie wypita lampka wina nie będzie „kłóciła się” z berberyną, chociaż należy pamiętać, że każda dawka alkoholu działa niekorzystnie na nasze zdrowie i organizm.

Zakończenie

Potencjał berberyny jest obiecujący, jednak pomimo tego należy zachować zdrowy sceptycyzm w stosunku do tego składnika.
Po pierwsze, pomimo bardzo wielu badań przeprowadzonych z berberyną, nie ma jej na dziś w żadnych rekomendacjach, ponieważ ciągle brakuje badań zgodnych z wytycznymi CONSORT Extension for Herbal Medicine Interventions, mającymi na celu poprawę jakości raportowania randomizowanych badań kontrolowanych dotyczących produktów ziołowych. Wiele publikowanych badań nie wykazuje precyzji w określaniu celów badania, przejrzystości w kwalifikacji i wykluczaniu pacjentów do badań, raportowania pozostałych, przyjmowanych przez pacjentów leków.
Ponadto większość badań miała bardzo małe rozmiary próby. Brak przejrzystości tych elementów budzi obawy dotyczące odtwarzalności klinicznej, potencjału wystąpienia błędu i obecności czynników wpływających na wyniki. Stwierdzono również niespójne ich przedstawianie, zwłaszcza w zakresie raportowania działań niepożądanych, co uniemożliwia bezpośrednie porównanie wyników między badaniami.
Drugi problem z berberyną to fakt, iż jest ona suplementem diety. Nadzór nad jakością suplementów diety w Polsce jest bardzo słaby, a badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i Francji wykazały, że podczas testów suplementy berberyny często nie zawierały deklarowanej ilości składnika aktywnego. Może to wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo różnych produktów.
Trzeci problem to brak badań nad długofalowymi korzyściami zdrowotnymi berberyny.

Dlatego włączając suplement, najlepiej skonsultować się z lekarzem.

Berberyna – sekcja FAQ

Bibliografia

1. Abd El-Wahab AE, Ghareeb DA, Sarhan EE, Abu-Serie MM, El Demellawy MA. In vitro biological assessment of Berberis vulgaris and its active constituent, berberine: antioxidants, anti-acetylcholinesterase, anti-diabetic and anticancer effects. BMC Complement Altern Med. 2013 Sep 5;13:218. doi: 10.1186/1472-6882-13-218. PMID: 24007270; PMCID: PMC4016550.
2. Yang J, Yin J, Gao H, Xu L, Wang Y, Xu L, Li M. Berberine improves insulin sensitivity by inhibiting fat store and adjusting adipokines profile in human preadipocytes and metabolic syndrome patients. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:363845. doi: 10.1155/2012/363845. Epub 2012 Mar 8. PMID: 22474499; PMCID: PMC3310165.
3. Ai X, Yu P, Peng L, Luo L, Liu J, Li S, Lai X, Luan F, Meng X. Berberine: A Review of its Pharmacokinetics Properties and Therapeutic Potentials in Diverse Vascular Diseases. Front Pharmacol. 2021 Nov 3;12:762654. doi: 10.3389/fphar.2021.762654. PMID: 35370628; PMCID: PMC8964367.
4. http://www.biomedical.pl/zdrowie/alkaloidy-chinolinowe-i-izochinolinowe-2818.html 
5. Yan HM, Xia MF, Wang Y, Chang XX, Yao XZ, Rao SX, Zeng MS, Tu YF, Feng R, Jia WP, Liu J, Deng W, Jiang JD, Gao X. Efficacy of Berberine in Patients with Non-Alcoholic Fatty Liver Disease. PLoS One. 2015 Aug 7;10(8):e0134172. doi: 10.1371/journal.pone.0134172. PMID: 26252777; PMCID: PMC4529214.
6. Zhu W, Yang L, Dai Y, Wang H, Zhou J, Xia L and Shen T (2025) Biochemical changes associated with non-alcoholic fatty liver disease in response to berberine treatment: a systematic review and meta-analysis of clinical and preclinical research. Front. Pharmacol. 16:1460643. doi: 10.3389/fphar.2025.1460643.
7. Fang Y, Zhang J, Zhu S, He M, Ma S, Jia Q, Sun Q, Song L, Wang Y, Duan L. Berberine ameliorates ovariectomy-induced anxiety-like behaviors by enrichment in equol generating gut microbiota. Pharmacol Res. 2021 Mar;165:105439. doi: 10.1016/j.phrs.2021.105439. Epub 2021 Jan 22. PMID: 33493658.
8. Li Wang, Donglan Liu, Guohong Wei, Hui Ge; Berberine and Metformin in the Treatment of Type 2 Diabetes Mellitus: A Systemic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials; Health, Vol.13 No.11, 2021
9. Koppen LM, Whitaker A, Rosene A, Beckett RD. Efficacy of Berberine Alone and in Combination for the Treatment of Hyperlipidemia: A Systematic Review. J Evid Based Complementary Altern Med. 2017 Oct;22(4):956-968. doi: 10.1177/2156587216687695. Epub 2017 Jan 16. PMID: 29228784; PMCID: PMC5871262.
10. Chen H, Zhang F, Li R, Liu Y, Wang X, Zhang X, Xu C, Li Y, Guo Y, Yao Q. Berberine regulates fecal metabolites to ameliorate 5-fluorouracil induced intestinal mucositis through modulating gut microbiota. Biomed Pharmacother. 2020 Apr;124:109829. doi: 10.1016/j.biopha.2020.109829. Epub 2020 Jan 17. PMID: 31958765.
11. Zhang Q, Li H, Chen C, Li M, Song J, Pan S, Shen B, Huang Y. Comparative efficacy of diverse therapeutic regimens for small intestinal bacterial overgrowth: a systematic network meta-analysis. Ther Adv Gastroenterol. 2025 Dec 11;18:17562848251399033. doi: 10.1177/17562848251399033. PMID: 41394885; PMCID: PMC12699006.
12. Neag MA, Mocan A, Echeverría J, Pop RM, Bocsan CI, Crişan G, Buzoianu AD. Berberine: Botanical Occurrence, Traditional Uses, Extraction Methods, and Relevance in Cardiovascular, Metabolic, Hepatic, and Renal Disorders. Front Pharmacol. 2018 Aug 21;9:557. doi: 10.3389/fphar.2018.00557. PMID: 30186157; PMCID: PMC6111450.
13. Gagnier JJ, Boon H, Rochon P, Moher D, Barnes J, Bombardier C; CONSORT Group. Reporting randomized, controlled trials of herbal interventions: an elaborated CONSORT statement. Ann Intern Med. 2006 Mar 7;144(5):364-7. doi: 10.7326/0003-4819-144-5-200603070-00013. PMID: 16520478.