Raki płaskonabłonkowe to jedne z najczęstszych nowotworów złośliwych, występujących wszędzie tam gdzie znajduje się nabłonek płaski. Styl życia i kondycja układu immunologicznego ma niezwykle istotny wpływ na ryzyko wystąpienia tego rodzaju nowotworów.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Rak płaskonabłonkowy może się rozwinąć w wielu lokalizacjach, w tym w obrębie skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego, czy rozrodczego. >> Najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju raków płaskonabłonkowych to palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, zakażenie onkogennymi typami HPV, ale i obniżenie odporności (immunosupresja). >> Objawy kliniczne związane z rakiem płaskonabłonkowym są uzależnione od zajętego chorobą narządu. >> Diagnostyka raków płaskonabłonkowych obejmuje wykonanie badań endoskopowych, obrazowych, laboratoryjnych, ale przede wszystkim – badań histopatologicznych, które potwierdzają rozpoznanie. >> Terapia raków płaskonabłonkowych w większości przypadków opiera się na leczeniu chirurgicznym, ale i na radioterapii, chemioterapii, immunoterapii i leczeniu objawowym. |
Spis treści:
- Co to jest rak płaskonabłonkowy?
- Przyczyny raka płaskonabłonkowego
- Objawy raka płaskonabłonkowego
- Diagnostyka raka płaskonabłonkowego – jakie badania wykonać?
- Metody leczenia raka płaskonabłonkowego
- Rak płaskonabłonkowy: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest rak płaskonabłonkowy?
Rak płaskonabłonkowy to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nabłonka płaskiego, który jest obecny między innymi w obrębie skóry i wielu układów organizmu. Jest to nowotwór zdolny nie tylko do inwazji miejscowej, a więc do naciekania sąsiadujących tkanek, ale może również dawać przerzuty do narządów odległych. Najczęstsze lokalizacje, a co za tym idzie najczęstsze postaci raka płaskonabłonkowego to przede wszystkim:
- rak płaskonabłonkowy skóry,
- rak płaskonabłonkowy płuca,
- rak płaskonabłonkowy przełyku,
- rak płaskonabłonkowy jamy ustnej i gardła,
- rak płaskonabłonkowy krtani,
- rak płaskonabłonkowy szyjki macicy,
- rak płaskonabłonkowy odbytu i odbytnicy.
Przyczyny raka płaskonabłonkowego
Bezpośrednią przyczyną rozwoju raka płaskonabłonkowego są mutacje genetyczne, które prowadzą do nieprawidłowego, nadmiernego namnażania się komórek nabłonka płaskiego. Mutacje dotyczą typowo genów biorących udział w niezwykle ważnych procesach takich jak naprawa DNA (a więc naprawa materiału genetycznego), czy apoptoza (czyli zaprogramowana śmierć komórek). Można jednak wyróżnić liczne czynniki ryzyka rozwoju raków płaskonabłonkowych w poszczególnych lokalizacjach.
Najczęstsze z nich to w odniesieniu do:
- raka płaskonabłonkowego skóry – narażenie na promieniowanie ultrafioletowe, korzystanie z solariów, niski fototyp skóry,
- raka płaskonabłonkowego płuca – aktywne, jak i bierne palenie, ekspozycja zawodowa na związki takie jak azbest, czy arsen,
- raka płaskonabłonkowego przełyku – palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, stan po radioterapii,
- raka płaskonabłonkowego jamy ustnej i gardła – palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, obniżenie odporności, zakażenie onkogennymi typami HPV (wirus brodawczaka ludzkiego),
- raka płaskonabłonkowego krtani – palenie tytoniu, alkohol, narażenie na azbest i chemiczne opary,
- raka płaskonabłonkowego szyjki macicy – zakażenie onkogennymi typami HPV (najczęściej HPV 16, 18), liczni partnerzy seksualni, immunosupresja,
- raka płaskonabłonkowego odbytu i odbytnicy – immunosupresja, zakażenie wirusem HIV, zakażenie onkogennymi typami HPV.
Objawy raka płaskonabłonkowego
Rak płaskonabłonkowy w zależności od miejsca, w którym się rozwinął może cechować się zmiennym rokowaniem i różnorodnymi objawami klinicznymi. Należy wyraźnie podkreślić, że na wczesnym etapie rozwoju nowotwory te mogą nie dawać zauważalnych objawów, co opóźnia rozpoznanie choroby. W zależności od lokalizacji, najczęstsze symptomy kliniczne nowotworów omawianych w tym artykule to w przypadku:
- raka płaskonabłonkowego skóry – obecność niegojącego się guzka, często pokrytego strupem, z owrzodzeniem, niekiedy cechami krwawienia, typowo w okolicach eksponowanych na promieniowanie UV (twarz, grzbiety dłoni, małżowiny uszne),
- raka płaskonabłonkowego płuca – kaszel, duszność, pogorszenie wydolności, utrata masy ciała,
- raka płaskonabłonkowego przełyku – trudności w połykaniu, odynofagia (bolesność podczas połykania), utrata masy ciała,
- raka płaskonabłonkowego jamy ustnej i gardła – pojawienie się niegojącego się guza, owrzodzenia, krwawienie ze zmiany, problemy z przyjmowaniem pokarmów, uczucie ciała obcego w gardle,
- raka płaskonabłonkowego krtani – przewlekła chrypka, z czasem kaszel, problemy z oddychaniem,
- raka płaskonabłonkowego szyjki macicy – krwawienie z dróg rodnych, ból podczas współżycia,
- raka płaskonabłonkowego odbytu i odbytnicy – świąd w okolicy odbytu, krwawienie z odbytu, uczucie niepełnego wypróżnienia, problemy z wypróżnianiem.
Diagnostyka raka płaskonabłonkowego – jakie badania wykonać?
Pierwszym krokiem powinien być skrupulatnie zebrany wywiad choroby i badanie przedmiotowe pacjenta. Wybór badań diagnostycznych zależy od podejrzanej lokalizacji nowotworu. Niezwykle istotne mogą okazać się takie badania i procedury jak:
- badanie dermatoskopowe,
- RTG klatki piersiowej,
- tomografia klatki piersiowej i/lub brzucha i miednicy mniejszej,
- badania endoskopowe, w tym anoskopia i/lub rektoskopia.
- badanie ultrasonograficzne (USG) – węzłów chłonnych, jamy brzusznej,
- bronchoskopia,
- endosonografia,
- badanie cytologiczne,
- kolposkopia,
- badania mające na celu wykrywanie materiału genetyczny wirusa HPV, genotypowanie HPV,
- badania laboratoryjne – w tym morfologia krwi obwodowej, stężenie kreatyniny, białka CRP i enzymów wątrobowych,
- pomocniczo wybrane markery nowotworowe, w tym squamous cell carcinoma antigen.
Należy wyraźnie zaznaczyć, że badaniem potwierdzającym rozpoznanie raka płaskonabłonkowego jest badanie histopatologiczne wycinka pobranego podczas biopsji. Jest to badanie rozstrzygające.
Metody leczenia raka płaskonabłonkowego
Metody terapii raków płaskonabłonkowych zależą od konkretnej lokalizacji, stopnia zaawansowania nowotworu, kondycji chorego, ale i jego preferencji. Sposoby leczenia raka płaskonabłonkowego obejmują przede wszystkim:
- chirurgiczne usunięcie guza z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek,
- usunięcie regionalnych węzłów chłonnych (jeżeli istnieje taka konieczność),
- radioterapia,
- chemioterapia,
- immunoterapia,
- leczenie objawowe, w tym przeciwbólowe, mające na celu poprawę jakości życia pacjenta.
Rak płaskonabłonkowy: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Każdy nowotwór złośliwy budzi wiele obaw i wątpliwości. Nie inaczej jest w przypadku raka płaskonabłonkowego. Poniżej znajdują się odpowiedzi na pytania najczęściej zadawane przez pacjentów.
Rokowanie zależy przede wszystkim od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji, jak od stopnia zaawansowania pacjenta. Lepszym rokowaniem cechują się raki płaskonabłonkowe skóry, niż raki płaskonabłonkowe narządów wewnętrznych, ale dokładne rokowanie co do przeżycia zależy od danej sytuacji klinicznej.
W wielu sytuacjach klinicznych początek choroby jest bezobjawowy. Niekiedy pojawiają się niespecyficzne dolegliwości, na przykład osłabienie, czy pogorszenie wydolności. W przypadku raka płaskonabłonkowego skóry – może on wywodzić się ze stanów przedrakowych takich jak rogowacenie słoneczne, czy też choroba Bowena.
To zależy od lokalizacji raka płaskonabłonkowego. W przypadku rozwoju tego nowotworu w obrębie skóry, przebieg choroby jest raczej powolny. Z kolei w przypadku zajęcia układu oddechowego, czy przewodu pokarmowego przebieg jest bardziej agresywny, z większą tendencją do powstawania przerzutów, a w związku z tym – gorszym rokowaniem.
Rak płaskonabłonkowy to szeroka grupa złośliwych schorzeń onkologicznych, które mogą lokalizować się wszędzie tam, gdzie znajduje się nabłonek płaski. Objawy choroby zależą od zajętego narządu. Nowotwory te mogą przerzutować i wiązać się z niepomyślnym rokowaniem. Z tego powodu w przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów, ważna jest pilna konsultacja lekarska i podjęcie odpowiedniej diagnostyki.
Bibliografia
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659,
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
- R. Kordek, Onkologia, Podręcznik dla studentów i lekarzy, Gdańsk: VIA MEDICA, 2007.
