Osobowość borderline – czym jest, jak się objawia, czy można ją leczyć? 

Osobowość borderline, czyli zaburzenie osobowości z pogranicza, charakteryzuje się impulsywnością oraz niestabilnością emocji, relacji interpersonalnych i obrazu samego siebie. Choć określenie „borderline” jest całkiem znane, nadal wiele osób nie wie, na czym polega to zaburzenie, jak się objawia oraz jakie są rokowania. Poniższy artykuł wyjaśnia, co to osobowość borderline, na co należy zwrócić uwagę i gdzie szukać pomocy.

Spis treści:

1. Borderline – co oznacza ten termin?
2. Czym jest osobowość borderline?
3. Przyczyny osobowości borderline – skąd bierze się to zaburzenie?
4. Cechy osobowości borderline
5. Jak objawia się osobowość borderline?
6. Borderline w związku, rodzinie i codziennym funkcjonowaniu
7. Borderline a inne zaburzenia psychiczne
8. Jak rozpoznaje się osobowość borderline?
9. Czy osobowość borderline można leczyć?
10. Rokowania przy borderline – czy można normalnie funkcjonować?

Borderline – co oznacza ten termin?

Termin „borderline” pochodzi z języka angielskiego i oznacza dosłownie „pogranicze”, dlatego osobowość borderline określa się czasem jako osobowość z pogranicza. Początkowo termin ten był używany w psychiatrii do opisywania pacjentów w stanie pomiędzy nerwicą a psychozą. Obecnie to określenie odnosi się do specyficznego zaburzenia osobowości, w którym występuje niestabilność emocjonalna, impulsywność i trudności w relacjach interpersonalnych.

Czym jest osobowość borderline?

Osobowość borderline (BPD, ang. Borderline Personality Disorder) to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się trudnościami w regulowaniu emocji, niestabilnością relacji interpersonalnych, zmiennym obrazem samego siebie oraz impulsywnym zachowaniem. Osoby z borderline często doświadczają intensywnych emocji, silnego lęku przed odrzuceniem i opuszczeniem, jednocześnie mając trudności w utrzymaniu stabilnych relacji z innymi. Warto przy tym zaznaczyć, że borderline nie jest chwilowym kryzysem emocjonalnym ani cechą charakteru. To zaburzenie psychiczne, które wymaga odpowiedniej diagnozy i leczenia.

Przyczyny osobowości borderline – skąd bierze się to zaburzenie?

Gdy analizowana jest osobowość borderline, przyczyny jej rozwoju dzieli się na biologiczne, psychologiczne i środowiskowe. Nie da się wymienić jednej konkretnej przyczyny rozwoju zaburzenia. Do najczęściej wymienianych czynników ryzyka zalicza się:

• predyspozycje genetyczne,
• różnice w funkcjonowaniu układu nerwowego, związane m.in. z regulacją emocji,
• doświadczanie przemocy lub zaniedbania w dzieciństwie,
• przewlekły stres we wczesnych etapach życia,
• niestabilne relacje z opiekunami.

Nie znaczy to jednak, że u każdej osoby, która doświadczyła tak trudnych wydarzeń, rozwinie się osobowość borderline. Ryzyko wystąpienia zaburzenia wiąże się ze współdziałaniem czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych, ale żaden z nich sam w sobie nie przesądza o rozpoznaniu.

Cechy osobowości borderline

Jeśli chodzi o cechy osobowości borderline, charakterystyczna jest przede wszystkim duża zmienność emocjonalna. Osoby dotknięte tym zaburzeniem mogą w krótkim czasie doświadczać silnych i szybko zmieniających się emocji, np. napięcia, lęku, złości lub głębokiego smutku. Do typowych cech zalicza się także impulsywność, trudności w kontrolowaniu emocji, dużą wrażliwość na krytykę oraz skłonność do postrzegania sytuacji i ludzi w skrajny sposób. Wiele osób zmaga się także z chronicznym poczuciem pustki i brakiem stałego poczucia własnej tożsamości.

Jak objawia się osobowość borderline?

U poszczególnych osób mogą występować różne objawy osobowości borderline. Najczęściej dotyczą one gwałtownych wahań nastroju, które mogą trwać od kilku godzin do nawet kilku dni. Do innych charakterystycznych objawów zalicza się:

• silny lęk przed porzuceniem (zarówno realnym, jak i wyobrażonym),
• nieadekwatne do sytuacji wybuchy niekontrolowanego gniewu,
• niestabilne relacje interpersonalne,
• gwałtowne zmiany nastroju,
• poczucie pustki,
• impulsywne zachowania, np. ryzykowne zakupy lub objadanie się,
• zachowania autodestrukcyjne, w tym samouszkodzenia, oraz nawracające myśli, groźby lub próby samobójcze.

Powyższe objawy mogą mieć różne nasilenie i nie u każdej osoby występują w takim samym stopniu. Często to bliskie osoby jako pierwsze zauważają niepokojące sygnały. Jeśli zaobserwujesz u siebie lub bliskiej osoby podobne objawy, warto skonsultować się ze specjalistą. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na skuteczną terapię.

Borderline w związku, rodzinie i codziennym funkcjonowaniu

Osobowość borderline może wpływać na wszystkie obszary życia. Niestabilność emocjonalna może szczególnie utrudniać relacje z partnerami. Pojawiają się wtedy trudności związane z lękiem przed odrzuceniem oraz dużą zależnością emocjonalną. Relacje osób z tym zaburzeniem bywają intensywne i niestabilne, a sposób postrzegania partnera może szybko zmieniać się od idealizacji do bardzo negatywnej oceny. Lęk przed odrzuceniem może prowadzić do zachowań, które destabilizują relację. Podobne problemy mogą występować w rodzinie, kontaktach towarzyskich i w pracy. Odpowiednie leczenie pozwala stopniowo poprawiać funkcjonowanie społeczne.

Borderline a inne zaburzenia psychiczne

Osobowość borderline często współwystępuje z innymi problemami natury psychicznej. Mogą to być zaburzenia depresyjne, zaburzenia lękowe, PTSD, uzależnienia czy zaburzenia odżywiania. Specjalista musi ocenić, które objawy wynikają z zaburzenia osobowości, a które mogą być związane z innymi zaburzeniami.

>> Dowiedz się więcej: Bulimia – co to za choroba? Objawy, przyczyny, leczenie i skutki

Nie tylko osobowość borderline, ale również choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) objawia się silnymi zmianami nastroju. Kluczowa różnica to czas trwania oraz czynniki je wywołujące. Przy borderline zmiany emocji są zwykle krótkotrwałe, mogą trwać od kilku godzin do kilku dni, i często pojawiają się w reakcji na wydarzenia, zwłaszcza w relacjach interpersonalnych (np. kłótnię z bliską osobą). W przypadku choroby afektywnej dwubiegunowej występują natomiast wyraźne epizody depresji, manii lub hipomanii, które utrzymują się dłużej i obejmują także zmiany energii, aktywności, snu oraz tempa myślenia. Ponadto osoby z borderline zmagają się z niestabilnym, płynnym poczuciem własnej tożsamości, co nie jest typowym objawem choroby afektywnej dwubiegunowej.

Jak rozpoznaje się osobowość borderline?

Rozpoznanie borderline opiera się na szczegółowym wywiadzie psychologicznym i psychiatrycznym. Specjalista analizuje występujące objawy, historię życia oraz sposób funkcjonowania w różnych obszarach. Jednocześnie odnosi objawy do obowiązujących kryteriów diagnostycznych. Wykorzystuje się również standaryzowane narzędzia psychologiczne. W diagnostyce różnicowej specjalista bierze pod uwagę także inne zaburzenia psychiczne, używanie substancji psychoaktywnych oraz choroby somatyczne, które mogą wpływać na nastrój lub zachowanie.

W zależności od objawów i wywiadu lekarz może zlecić badania laboratoryjne pomocne w ocenie ogólnego stanu zdrowia i wykluczeniu somatycznych przyczyn nieswoistych objawów, takich jak zmęczenie, obniżenie lub wahania nastroju, drażliwość czy problemy z koncentracją. Mogą to być m.in.:

• badania tarczycowe (TSH, fT3, fT4): zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy mogą powodować zmiany nastroju, drażliwość lub apatię,
• morfologia krwi,
• oznaczenie poziomu witaminy B12, a w uzasadnionych przypadkach także witaminy D: niedobory mogą pogarszać samopoczucie, sprzyjać zmęczeniu, osłabieniu lub objawom neurologicznym,
• badanie poziomu glukozy i elektrolitów.

Badania te nie służą do rozpoznawania osobowości borderline, ale mogą pomóc w ocenie, czy część objawów nie ma innej przyczyny.

Czy osobowość borderline można leczyć?

Wiele osób zastanawia się, czy leczenie osobowości borderline jest w ogóle możliwe. Owszem, przy czym opiera się ono przede wszystkim na długoterminowej psychoterapii. Farmakoterapia pełni funkcję pomocniczą i może być stosowana w leczeniu współwystępujących zaburzeń, np. depresji lub zaburzeń lękowych, albo czasowo w celu złagodzenia wybranych objawów. Jedną z najlepiej zbadanych metod jest terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), podczas której pacjenci uczą się m.in. regulacji emocji oraz radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych. Psychoterapia wymaga cierpliwości i regularności, ale może istotnie zmniejszyć nasilenie objawów oraz poprawić codzienne funkcjonowanie.

Rokowania przy borderline – czy można normalnie funkcjonować?

Choć leczenie bywa wymagające, rokowanie dotyczące zmniejszenia nasilenia objawów jest często korzystne. Badania pokazują, że z wiekiem oraz pod wpływem terapii intensywność objawów maleje. Wiele osób z borderline zakłada rodziny, realizuje się zawodowo i uczy się czerpać satysfakcję z życia, zwłaszcza przy odpowiednim leczeniu i wsparciu.

Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra

Bibliografia

1. Azzam S., Almari R., Varrassi G. i in., Borderline Personality Disorder: A Comprehensive Review of Current Diagnostic Practices, Treatment Modalities, and Key Controversies, „Cureus” 2024, t. 16, nr 12, art. e75893
2. Cierpiałkowska L., Psychologia zaburzeń osobowości. Wybrane zagadnienia, wyd. 1, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań-Warszawa 2004.
3. Psychiatria, red. M. Jarema, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2016.
4. Leichsenring F., Fonagy P., Kernberg O.F. i in., Borderline personality disorder: a comprehensive review of diagnosis and clinical presentation, etiology, treatment, and current controversies, „World Psychiatry” 2024, t. 23, nr 1, s. 4-25
5. Popiel A., Zaburzenie osobowości z pogranicza – wyzwanie terapeutyczne, „Psychiatria” 2011, t. 8, nr 2, s. 64-78.