Stan przedcukrzycowy to częste zaburzenie metabolizmu glukozy, które może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2. Artykuł wyjaśnia, jakie są przyczyny i zagrożenia stanu przedcukrzycowego oraz jak poprzez zmianę stylu życia, dietę i odpowiednie leczenie można zahamować jego rozwój.
| Z artykułu dowiesz się że: >> stan przedcukrzycowy przebiega bez wyraźnych objawów, a mimo to zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, >> stan przedcukrzycowy można rozpoznać wyłącznie na podstawie badań laboratoryjnych, takich jak glukoza na czczo, doustny test obciążenia glukozą (OGTT) i hemoglobina glikowana (HbA1c), >> normalizacja poziomu glukozy jest jednym z najważniejszych celów jego leczenia, którego podstawą jest zmiana stylu życia, >> u osób z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne, między innymi metforminę lub leki stosowane w leczeniu otyłości. |
Spis treści:
- Co to jest stan przedcukrzycowy?
- Stan przedcukrzycowy – objawy
- Stan przedcukrzycowy – korzyści z obniżenia poziomu glukozy
- Diagnostyka stanu przedcukrzycowego – jakie badania wykonać?
- Stan przedcukrzycowy w ciąży
- Stan przedcukrzycowy – leczenie
- Stan przedcukrzycowy – dieta
- Zakończenie
- Stan przedcukrzycowy FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest stan przedcukrzycowy?
Stan przedcukrzycowy to zaburzenia metabolizmu glukozy, które mogą być wstępem do rozwoju cukrzycy typu 2.
Stan przedcukrzycowy jest relatywnie częstym zjawiskiem, jego częstość wzrasta wraz z wiekiem. Jedno z badań przeprowadzonych w Polsce pokazało, że u kobiet w wieku 65-74 lata występuje on u 25,9% populacji.
Stan przedcukrzycowy – prediabetes – może występować pod postacią:
- nieprawidłowej glikemii na czczo (impaired fasting glucose – IFG),
- nieprawidłowej tolerancji glukozy (impaired glucose tolerance – IGT) – czyli podwyższenia poziomu glukozy posiłku, w praktyce klinicznej po wykonaniu doustnego testu obciążenia glukozą (oral glucose tolerance test – OGTT).
Stan przedcukrzycowy rozpoznaje się, gdy występuje co najmniej jedno z wymienionych wyżej zaburzeń, jednak zdarzają się sytuacje, gdy u pacjenta obserwuje się obydwie nieprawidłowości.
Stan przedcukrzycowy – ICD 10
Stan przedcukrzycowy w klasyfikacji ICD-10 oznaczany jest głównym kodem R73 (podwyższone stężenie glukozy we krwi). Natomiast same nieprawidłowe wyniki testu tolerancji glukozy oznaczane są specyficznym kodem R73.0.
Przyczyny stanu przedcukrzycowego
Przyczyny stanu przedcukrzycowego to przede wszystkim nieprawidłowy styl życia. Do jego powstania w istotny sposób przyczynia się:
- dieta – nawyki żywieniowe promujące dostarczanie zbyt dużej ilości kalorii, żywność wysokoprzetworzona, dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe,
- zbyt mała aktywność fizyczna, siedzący tryb życia.
Do zaburzeń metabolizmu glukozy przyczynia się również niewłaściwa higiena snu. Pacjenci z cukrzycą cierpią na zaburzenia snu, jednocześnie zbyt krótki i nie dający wypoczynku sen przyczynia się do problemów z regulacją metabolizmu. Stwierdzono również, że tzw. wieczorny chronotyp, oznaczający naturalną tendencję do większej aktywności późnym wieczorem i nocą, może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 niezależnie od długości oraz jakości snu.
Inne czynniki predysponujące do zaburzeń metabolizmu węglowodanów to:
- nadwaga i otyłość – w jednym z badań zaobserwowano, że u kobiet w wieku 65-74 lata ze stanem przedcukrzycowym, nadwaga występowała u 34% pacjentek, a otyłość – 54,3%,
- hipercholesterolemia, nadciśnienie tętnicze,
- zespół policystycznych jajników (PCOS),
- cukrzyca występująca u krewnych I stopnia – rodzice, rodzeństwo,
- kobiety z cukrzycą ciążową w wywiadzie,
- kobiety, które urodziły dziecko z masą powyżej 4 kg.
Stan przedcukrzycowy – objawy
Stan przedcukrzycowy nie jest etapem, w którym pacjent może zaobserwować charakterystyczne objawy. W rzeczywistości może utrzymywać się przez wiele lat, nie dając symptomów i z tego powodu jest poważnym zagrożeniem zdrowotnym.
Objawy, które może obserwować pacjent to zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku oraz ogólne osłabienie. Mogą pojawiać się zaburzenia koncentracji, senność, trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała.
Jeśli stan przedcukrzycowy przejdzie się w jawną cukrzycę pacjent może zaobserwować klasyczne jej symptomy, taki jak wzmożone pragnienie, zwiększona częstotliwość oddawania moczu, senność.
>> Może Cię zainteresować: Ciągłe zmęczenie, chroniczne zmęczenie – jakie badania wykonać?
| Ważne: Stan przedcukrzycowy to etap zaburzeń metabolicznych, który w większości przypadków przebiega bez żadnych objawów. Dlatego istotne w jego rozpoznaniu są badania laboratoryjne. |
Stan przedcukrzycowy – zagrożenia zdrowotne
Stan przedcukrzycowy, mimo braku widocznych objawów, niesie ze sobą poważne zagrożenia zdrowotne. Utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi prowadzi do glikacji białek, czyli ich łączenia się z cząsteczkami glukozy. W efekcie dochodzi do stopniowego uszkadzania nerwów i naczyń krwionośnych (zarówno drobnych jak i dużych) i może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 oraz jej powikłań, takich jak:
- neuropatia cukrzycowa (uszkodzenie nerwów),
- retinopatia (uszkodzenie siatkówki oka),
- nefropatia (uszkodzenie nerek),
- polineuropatia (uszkodzenie wielu nerwów).
Ponadto stan przedcukrzycowy znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia innych poważnych konsekwencji. Metaanaliza aż 129 badań klinicznych, które objęły ponad 10 mln osób wskazała, że stan przedcukrzycowy to wzrost ryzyka zgonu (niezależnie od przyczyny), większe prawdopodobieństwo choroby wieńcowej i udaru mózgu.
Dodatkowo stan przedcukrzycowy wiąże się z wyższym ryzykiem przewlekłej choroby nerek, nowotworów złośliwych, otępienia oraz powikłań sercowo-naczyniowych. Szczególnie niebezpieczna jest nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT), która niesie większe ryzyko niż nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG)
Stan przedcukrzycowy – korzyści z obniżenia poziomu glukozy
Jak ważna jest normalizacja poziomu glukozy we krwi pokazuje badanie, w którym obserwowano pacjentów ze stanem przedcukrzycowym i nadmierną masą ciała. Okazało się, że głównym czynnikiem hamującym rozwój pełnoobjawowej cukrzycy typu 2 jest obniżenie poziomu cukru i jest to element ważniejszy niż utrata masy ciała.
Zmiana stylu życia polegająca na zwiększeniu aktywności fizycznej i wdrożeniu zdrowej diety, dzięki której nastąpiła normalizacja glikemii, spowodowała zahamowanie rozwoju zaburzeń metabolizmu węglowodanów i redukcję wystąpienia cukrzycy.
Ważna obserwacja, która płynie z tego badania jest taka, że korzyści z obniżenia poziomu glukozy odniosły nawet te osoby, które nie schudły. Stało się tak, ponieważ poprawie glikemii – pomimo braku utraty kilogramów – towarzyszyło zmniejszenie ilości tłuszczu trzewnego i zmniejszenie obwodu talii.
>> Może Cię zainteresować: Otyłość brzuszna (trzewna) u kobiet i mężczyzn – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
| Ważne: Remisja stanu przedcukrzycowego z obniżeniem glukozy do stężeń prawidłowych, może być najistotniejszym krokiem w zahamowaniu rozwoju cukrzycy. |
Diagnostyka stanu przedcukrzycowego – jakie badania wykonać?
Badania diagnozujące stan przedcukrzycowy to:
- poziom glukozy na czczo,
- OGTT – poziom glukozy po spożyciu odpowiedniej dawki glukozy, co obrazuje jej poziom po posiłku,
- hemoglobina glikowana.
>> Sprawdź też: Nowe kryterium rozpoznania cukrzycy – hemoglobina glikowana
Stan przedcukrzycowy a poziom glukozy na czczo – normy
Poziom glukozy na czczo diagnozuje nieprawidłową tolerancję glukozy (impaired fasting glucose – IFG). Materiałem do badania jest krew z żyły łokciowej, test wykonuje się w godzinach porannych na czczo – po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.
Wartości prawidłowe glukozy we krwi – normy – wynoszą < 100 mg/dl (5,6 mmol/l).
Stan przedcukrzycowy po postacią nieprawidłowej tolerancji glukozy można rozpoznać gdy jej stężenie wynosi 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l). Taki wynik jest równocześnie wskazaniem do wykonania OGTT.
Diagnostyka stanu przedcukrzycowego i cukrzycy musi być wykonywana za pomocą badań w laboratorium. Pomiar glukozy glukometrem jest miarodajny w kontroli glikemii w trakcie leczenia cukrzycy. Podwyższony poziom glukozy wykryty przy pomocy glukometru u osoby zdrowej jest weryfikowany w laboratorium. Warto wiedzieć, że poziom glukozy we krwi włośniczkowej (z palca), może być wyższy nawet o 15 % niż we krwi żylnej.
Stan przedcukrzycowy a OGTT – normy
Doustny test obciążenia glukozą – OGTT – diagnozuje nieprawidłową tolerancję glukozy (impaired glucose tolerance – IGT). Badanie polega oznaczeniu poziomu cukru we krwi na czczo, a następnie po spożyciu 75 glukozy.
Zdrowy organizm radzi sobie z „zagospodarowaniem” tej ilości węglowodanów i uruchamia wyrzut insuliny. Dzięki temu glukoza przechodzi do wnętrza komórek i jej poziom we krwi po 120 minutach od wypicia jest niższy niż 140 mg/dl.
Jeśli organizm zmaga się ze stanem przedcukrzycowym, trzustka nie poradzi sobie z „zagospodarowaniem” takiej ilości glukozy. W efekcie po 120 minutach testu poziom cukru jest nadal wysoki, osiągając stężenie 140-199 mg/dl (7,8-11,0 mmol/l).
>> Przeczytaj też: Krzywa cukrowa, czyli test obciążenia glukozą – kiedy i po co wykonuje się badanie? Co oznaczają wyniki?
Hemoglobina glikowana a stan przedcukrzycowy
W stanie przedcukrzycowym podwyższony jest również poziom hemoglobiny glikowanej, obrazujący poziom cukru w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Prawidłowy poziom HbA1c wynosi < 5,7%. Stan przedukrzycowy to hemoglobina glikowana 5,7-6,4%.
Stan przedcukrzycowy w badaniach laboratoryjnych – podsumowanie
Wartości poziomu glukozy i hemoglobiny glikowanej charakterystyczne dla stanu przedcukrzycowego przedstawia tabela
| Badany parametr | Stan przedcukrzycowy | |
| Nieprawidłowa glikemia na czczo | Nieprawidłowa tolerancja glukozy | |
| Glukoza na czczo | 100-125 mg/dl | |
| OGTT – glukoza w 120 minucie testu | 140-199 mg/dl | |
| Hemoglobina glikowana | 5,7-6,4% | |
Stan przedcukrzycowy w ciąży
Ze względu na fakt, że podwyższony poziom glukozy w ciąży jest groźny dla jej przebiegu, kryteria hiperglikemii są bardziej rygorystyczne.
U kobiet w ciąży, które przed jej początkiem nie miały zaburzeń poziomu cukru nie stosuje się pojęcia stan przedcukrzycowy. Zamiast tego jest prawidłowa tolerancja glukozy lub cukrzyca ciążowa.
Wartości referencyjne dla cukrzycy ciążowej są bardziej rygorystyczne niż poza ciążą. Rozpoznaje się ją gdy spełnione jest jedno z poniższych kryteriów:
- glikemia na czczo 92–125 mg/dl (5,1–6,9 mmol/l)
- glikemia po 1 h OGTT ≥ 180 mg/dl (10 mmol/l)
- glikemia po 2 h OGTT 153–199 mg/dl (8,5–11,0 mmol/l).
Stan przedcukrzycowy przedciążowy
W ciąży nie rozpoznaje się stanu przedcukrzycowego. Jeśli jednak występuje on przed zajściem w ciążę bardzo ważne jest, aby go nie bagatelizować. Jeśli jest nieleczony może mieć wpływ na przebieg ciąży, kobiety ze stanem przedcukrzycowym są bardziej narażone na cukrzycę ciążową i inne problemy związane z ciążą.
| Ważne: Kobiety planujące ciążę powinny znać swój poziom glukozy we krwi i podjąć odpowiednie kroki w celu jego kontrolowania. |
Stan przedcukrzycowy – leczenie
Leczenie stanu przedcukrzycowego opiera się przede wszystkim na zmianie stylu życia. W wybranych przypadkach lekarz może dodatkowo zalecić leczenie farmakologiczne.
Osobom ze stanem przedcukrzycowym zaleca się:
- stosowanie odpowiednio dobranej, zdrowej diety,
- regularną aktywność fizyczną – co najmniej 150 minut tygodniowo,
- redukcję masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością o przynajmniej 7% w ciągu roku oraz utrzymanie uzyskanej masy ciała,
- dostosowanie rodzaju i intensywności ćwiczeń do wieku, stanu zdrowia i możliwości danej osoby.
Aktywność fizyczna przynosi korzyści niezależnie od wieku, jednak jej skuteczność w zapobieganiu cukrzycy typu 2 jest szczególnie widoczna u osób po 60. roku życia. Połączenie diety, ćwiczeń i redukcji masy ciała może wyraźnie zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy.
Osoby ze stanem przedcukrzycowym powinny być również oceniane pod kątem występowania zaburzeń snu. Pomocne w obserwowaniu długości i jakości snu mogą być:
- zegarki i opaski monitorujące sen,
- specjalne maty pomiarowe,
- inne urządzenia monitorujące sen,
- samodzielnie wypełniane kwestionariusze.
Takie narzędzia ułatwiają obserwację snu, ale nie zastępują konsultacji lekarskiej ani profesjonalnej diagnostyki zaburzeń snu.
Stan przedcukrzycowy – leki
U niektórych osób, równolegle ze zmianą stylu życia, można rozważyć zastosowanie metforminy w celu zapobiegania cukrzycy typu 2. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów:
- z jednoczesną nieprawidłową glikemią na czczo i nieprawidłową tolerancją glukozy,
- z BMI wynoszącym co najmniej 35 kg/m²,
- przed 60. rokiem życia,
- kobiet, które przebyły cukrzycę ciążową.
U osób z BMI wynoszącym co najmniej 27 kg/m² i współistniejącym stanem przedcukrzycowym, oprócz zmiany stylu życia, można rozważyć leczenie farmakologiczne.
Możliwe do zastosowania leki to:
- agoniści receptora GLP-1, np. liraglutyd i semaglutyd,
- podwójny agonista receptorów GIP/GLP-1 – tirzepatyd.
Leki te mogą wspierać redukcję masy ciała i zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 w tej grupie pacjentów.
Zastosowanie agonistów receptora GLP-1 rozważa się również u osób z otyłością, stanem przedcukrzycowym oraz chorobami współistniejącymi, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe czy niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową.
Stan przedcukrzycowy – dieta
Dieta w stanie przedcukrzycowym powinna wspierać prawidłową kontrolę poziomu glukozy we krwi, pomagać w utrzymaniu prawidłowej masy ciała oraz zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Jej wartość energetyczną i skład należy dostosować do:
- wieku,
- aktywności fizycznej,
- masy ciała,
- chorób współistniejących.
U osób z nadwagą lub otyłością dieta powinna sprzyjać stopniowej redukcji masy ciała.
Stan przedcukrzycowy – węglowodany w diecie
Węglowodany powinny dostarczać około 45% energii. Ich udział może być większy, nawet do 60%, jeśli pochodzą z produktów o niskim indeksie glikemicznym i dużej zawartości błonnika.
Najlepszym źródłem węglowodanów są:
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- pieczywo razowe,
- płatki owsiane,
- kasze gruboziarniste,
- brązowy ryż,
- nasiona roślin strączkowych,
- warzywa.
Warto wybierać produkty o niskim indeksie glikemicznym, czyli poniżej 55. Pomagają one ograniczyć gwałtowne wzrosty stężenia glukozy we krwi.
Należy ograniczyć do minimum: cukier i słodycze, słodzone napoje, soki i napoje owocowe, produkty cukry dodane, miód i inne skoncentrowane źródła cukrów prostych.
Nie zaleca się stosowania fruktozy jako zamiennika cukru, jej dzienne spożycie nie powinno przekraczać 50 g.
>> Warto zobaczyć również artykuł: Dieta z niskim Indeksem glikemicznym (IG). Dla kogo jest wskazana? Przykładowy jadłospis
Stan przedcukrzycowy – błonnik pokarmowy w diecie
Zaleca się, aby dzienna podaż błonnika wynosiła co najmniej 25 g dziennie lub 15 g na każde 1000 kcal diety.
Aby zwiększyć ilość błonnika w diecie należy spożywać:
- co najmniej 2 porcje pełnoziarnistych produktów zbożowych,
- co najmniej 3 porcje warzyw bogatych w błonnik,
- nasiona roślin strączkowych,
- warzywa, nasiona i produkty zawierające skrobię oporną.
Jeżeli dostarczenie odpowiedniej ilości błonnika z pożywieniem jest trudne, można rozważyć suplementację błonnikiem rozpuszczalnym w wodzie.
Stan przedcukrzycowy – tłuszcze w diecie
Tłuszcze powinny dostarczać około 25-40% energii. Ważniejsza od ich całkowitej ilości jest ich jakość.
Dlatego zaleca się wybieranie tłuszczów roślinnych, np. oliwy z oliwek i olejów roślinnych, spożywanie ryb, nasion i orzechów oraz zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami jedno- i wielonienasyconymi.
Tłuszcze nasycone powinny stanowić mniej niż 10% energii. Należy ograniczyć ich źródła, takie jak tłuste mięso, tłuste produkty mleczne, produkty wysokoprzetworzone oraz wyroby cukiernicze.
W diecie powinny znaleźć się:
- tłuszcze jednonienasycone – do około 20% energii,
- tłuszcze wielonienasycone – około 6-10% energii.
Stan przedcukrzycowy – białko w diecie
Ilość białka należy ustalać indywidualnie. U większości osób powinno ono dostarczać około 15-20% energii, co odpowiada mniej więcej 1-1,5 g białka na kilogram masy ciała dziennie.
Źródłem białka mogą być:
- ryby,
- chude mięso,
- jaja,
- fermentowane produkty mleczne,
- nasiona roślin strączkowych,
- tofu i inne produkty roślinne.
U osób z nadmierną masą ciała dieta zawierająca większy udział białka może zwiększać uczucie sytości i ułatwiać jej redukcję jednak powinna być zaplanowana indywidualnie.
Stan przedcukrzycowy – pozostałe ważne aspekty diety
- Sól w diecie
Łączne spożycie soli, zarówno dodawanej do potraw, jak i znajdującej się w gotowych produktach, nie powinno przekraczać 5 g dziennie, co oznacza 2300 mg sodu.
Warto ograniczyć produkty wysoko przetworzone, gotowe dania, słone przekąski, wędliny i konserwy. Osoby z nadciśnieniem sodowrażliwym mogą wymagać większego ograniczenia soli, zgodnie z zasadami diety DASH.
- Alkohol
Alkohol może hamować uwalnianie glukozy z wątroby, szczególnie gdy jest spożywany bez posiłku, co może prowadzić do niebezpiecznych wahań poziomu glukozy we krwi. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest całkowite unikanie alkoholu.
>> Warto sprawdzić też: Alkohol a zdrowie. Jak wpływa na proces starzenia się?
- Witaminy i składniki mineralne
Nie ma potrzeby rutynowego przyjmowania witamin ani składników mineralnych, jeśli nie stwierdzono ich niedoboru.
Suplementację należy stosować tylko w uzasadnionych przypadkach, między innymi:
- witaminę D3 – zgodnie z zaleceniami po badaniu laboratroyjnym,
- kwas foliowy – u kobiet planujących ciążę i w jej początkowym okresie,
- witaminę B12 – u osób długotrwale przyjmujących metforminę, jeśli potwierdzono jej niedobór.
Zakończenie
Stan przedcukrzycowy to zaburzenie metabolizmu glukozy, które może prowadzić do rozwoju cukrzycy t.2. Jedynym sposobem jego rozpoznania i monitorowania są badania laboratoryjne. Dlatego istotne jest, aby każda zdrowa osoba regularnie oznaczała poziom glukozy na czczo.
Stan przedcukrzycowy FAQ – najczęściej zadawane pytania
Tak, dlatego należy wyrównać poziom glukozy przed ciążą.
Czas trwania stanu przedcukrzycowego jest indywidualny. U części osób może utrzymywać się latami, u innych cofnąć się po zmianie stylu życia albo rozwinąć się w cukrzycę typu 2.
Nie, jeśli zostaną wprowadzone zmiany w stylu życia lub – jeśli to konieczne – zastosowane leki, stan przedcukrzycowy może się cofnąć.
Odpowiednie zmiany w stylu życia – dieta, aktywność fizyczna i, jeśli są wskazania, farkamoterapia, prowadzą do normalizacji poziomu glukozy.
Bibliografia
- Czupryniak L. Postępowanie u osób z cukrzycą według Zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego w 2026 roku – doskonalsza diagnostyka, coraz lepsza terapia. Med Prakt. 2026;5:12‑25.
- Sandforth et al., 2025: Prevention of type 2 diabetes through prediabetes remission without weight loss. Nature Medicine. DOI: 10.1038/s41591-025-03944-9.
- Dunseath GJ, Luzio SD, Peter R, Owens DR. The pathophysiology of glucose intolerance in newly diagnosed, untreated T2DM. Acta Diabetol. 2022 Feb;59(2):207-215. doi: 10.1007/s00592-021-01785-9. Epub 2021 Sep 24. PMID: 34561756; PMCID: PMC8841334.
- https://diabetologia.mp.pl/ekspert/zdaniem_eksperta/352109,stan-przedcukrzycowy,2 (dostęp: 22.07.2026 r.)
- Cai X., Zhang Y., Li M. i wsp.: Association between prediabetes and risk of all cause mortality and cardiovascular disease: updated meta-analysis. BMJ, 2020; 370: m2297.
- Schlesinger S., Neuenschwander M., Barbaresko J. i wsp.: Prediabetes and risk of mortality, diabetes-related complications and comorbidities: umbrella review of meta-analyses of prospective studies. Diabetologia, 2022; 65(2): 275–285.
- https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.2.2. (dostęp: 22.07.2026 r.)
