Zakrzepica zatok żylnych mózgu jest rzadką chorobą naczyniową, która może wystąpić również u młodych, dotychczas zdrowych osób. Jej objawy bywają niespecyficzne, a najczęstszym z nich jest ból głowy. Sprawdź, jakie są przyczyny zakrzepicy zatok żylnych mózgu, na czym polega jej diagnostyka i leczenie oraz jakie są rokowania.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> zakrzepica zatok żylnych mózgu polega na powstaniu zakrzepu utrudniającego odpływ krwi żylnej z mózgu i jest zaliczana do rzadkich postaci udaru, >> jednym z najczęstszych objawów jest nowy, zwykle narastający ból głowy, ale choroba może powodować również napady padaczkowe, niedowład, zaburzenia widzenia i świadomości, >> wśród czynników ryzyka znajdują się m.in. trombofilie, ciąża i połóg, stosowanie antykoncepcji estrogenowej, choroby nowotworowe oraz niektóre zakażenia, >> podstawą rozpoznania są badania obrazowe układu żylnego mózgu, natomiast badania laboratoryjne pomagają m.in. w ocenie przyczyn i czynników ryzyka zakrzepicy, >> podstawą leczenia jest terapia przeciwkrzepliwa, a większość prawidłowo leczonych pacjentów uzyskuje dobre efekty leczenia. |
Spis treści:
- Czym jest zakrzepica zatok żylnych mózgu?
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – przyczyny i czynniki ryzyka
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu po szczepieniu
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – objawy
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – diagnostyka
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – leczenie
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – rokowania
- FAQ: inne częste pytania o zakrzepicę zatok żylnych mózgu
- Zakrzepica zatok żylnych mózgu – podsumowanie najważniejszych informacji
Czym jest zakrzepica zatok żylnych mózgu?
Zakrzepica zatok żylnych mózgu (ICD-10: I67.6) polega na powstaniu zakrzepu w jednej lub kilku zatokach żylnych opony twardej, żyłach mózgowych albo w obu tych lokalizacjach. Choroba stanowi niewielki odsetek wszystkich udarów mózgu i w przeciwieństwie do typowego udaru tętniczego stosunkowo często występuje u osób młodych.
Zablokowanie odpływu krwi prowadzi do wzrostu ciśnienia w układzie żylnym. Może to skutkować obrzękiem mózgu, wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, a w cięższych przypadkach zawałem żylnym lub krwawieniem do mózgu.
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – przyczyny i czynniki ryzyka
U większości pacjentów można zidentyfikować co najmniej jeden czynnik sprzyjający zakrzepicy. Nierzadko kilka z nich występuje jednocześnie. Do najważniejszych należą:
- trombofilie wrodzone, m.in. mutacja czynnika V Leiden, wariant genu protrombiny G20210A oraz niedobory białka C, białka S lub antytrombiny,
- trombofilie nabyte, przede wszystkim zespół antyfosfolipidowy,
- ciąża i okres połogu,
- stosowanie złożonej antykoncepcji hormonalnej zawierającej estrogeny,
- choroby nowotworowe i mieloproliferacyjne,
- otyłość,
- zakażenia, zwłaszcza w obrębie ucha, wyrostka sutkowatego, zatok przynosowych, jamy ustnej i szyi,
- choroby zapalne i autoimmunologiczne,
- urazy głowy i zabiegi neurochirurgiczne,
- ciężkie odwodnienie i niektóre choroby hematologiczne.
Szczególne znaczenie mają czynniki hormonalne. Zakrzepica zatok żylnych mózgu częściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym, co ma związek m.in. ze stosowaniem estrogenowej antykoncepcji hormonalnej, ciążą i połogiem. U części pacjentów mimo przeprowadzonej diagnostyki nie udaje się określić jednoznacznej przyczyny choroby.
>> Przeczytaj również: Co to jest trombofilia i jakie są jej rodzaje? Przyczyny trombofilii
Zakrzepica zatok żylnych mózgu po szczepieniu
Związek ze szczepieniem opisywano w przypadku bardzo rzadkiego zespołu immunologicznej małopłytkowości zakrzepowej, który obserwowano po niektórych szczepionkach wektorowych przeciw COVID-19. Dochodziło w nim do powstawania przeciwciał przeciw czynnikowi płytkowemu 4, zakrzepicy oraz zmniejszenia liczby płytek krwi.
Objawami alarmowymi były m.in. silny i utrzymujący się ból głowy, zaburzenia widzenia, napady padaczkowe oraz inne nowe objawy neurologiczne pojawiające się w pierwszych tygodniach po szczepieniu. Zakrzepica zatok żylnych mózgu nie jest jednak typowym powikłaniem szczepień.
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – objawy
Ból głowy występuje u blisko 90% chorych i jest najczęstszym objawem zakrzepicy zatok żylnych mózgu. Może być również pierwszą, a niekiedy jedyną manifestacją choroby. Najczęściej narasta stopniowo przez kilka dni, ale jego charakter jest bardzo zróżnicowany. Może przypominać migrenę, nasilać się w pozycji leżącej albo podczas kaszlu i parcia, a rzadziej pojawiać się nagle jako bardzo silny ból piorunujący.
Pozostałe objawy zależą od lokalizacji i rozległości zakrzepicy. Mogą wystąpić:
- nudności i wymioty,
- pogorszenie lub przejściowe zaburzenia widzenia,
- obrzęk tarczy nerwu wzrokowego,
- niedowład kończyny lub połowy ciała,
- zaburzenia czucia lub mowy,
- napady padaczkowe,
- splątanie, nadmierna senność i inne zaburzenia świadomości.
| Ważne! Nagły lub nasilający się ból głowy z niedowładem, zaburzeniami mowy lub widzenia, napadem padaczkowym albo zaburzeniami świadomości wymaga pilnej oceny lekarskiej. |
>> Zobacz również: Bóle głowy – rodzaje i przyczyny. Jakie badania wykonać przy częstych (przewlekłych) bólach głowy?
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – diagnostyka
Objawy choroby nie są charakterystyczne wyłącznie dla zakrzepicy, dlatego podstawowe znaczenie ma diagnostyka obrazowa. W celu potwierdzenia rozpoznania wykonuje się przede wszystkim wenografię tomografii komputerowej lub rezonans magnetyczny z oceną układu żylnego. Zwykła tomografia komputerowa głowy może wykazać m.in. obrzęk, zawał żylny lub krwawienie, ale u części pacjentów jej wynik jest prawidłowy.
Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne, m.in.:
- morfologia krwi z oceną liczby płytek – pozwala wykryć m.in. małopłytkowość lub niedokrwistość;
- D-dimer – jego stężenie może być zwiększone w przebiegu zakrzepicy, jednak prawidłowy wynik nie wyklucza zakrzepicy zatok żylnych mózgu;
- parametry układu krzepnięcia, w tym PT/INR i APTT – pomagają ocenić funkcjonowanie układu krzepnięcia i są istotne w planowaniu leczenia przeciwkrzepliwego.
Po potwierdzeniu rozpoznania poszukuje się również przyczyny choroby. U wybranych pacjentów diagnostyka może obejmować pakiet badań w kierunku zespołu antyfosfolipidowego oraz panel rozszerzony w kierunku nadkrzepliwości, czyli trombofilii. Ich zakres oraz odpowiedni moment wykonania ustala lekarz.
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – leczenie
Podstawą leczenia są leki przeciwkrzepliwe. Zapobiegają one powiększaniu się zakrzepu i tworzeniu kolejnych skrzeplin, dzięki czemu organizm może stopniowo przywrócić przepływ krwi w zamkniętym naczyniu.
Leczenie obejmuje najczęściej:
- heparynę w ostrej fazie choroby, zwykle drobnocząsteczkową, a w wybranych przypadkach niefrakcjonowaną;
- doustne leki przeciwkrzepliwe stosowane po ustabilizowaniu stanu pacjenta. Terapia trwa zazwyczaj kilka miesięcy, a przy utrzymującym się czynniku ryzyka może być kontynuowana dłużej;
- leczenie przyczyny zakrzepicy i jej powikłań, takich jak napady padaczkowe lub wzrost ciśnienia wewnątrz czaszki;
- leczenie zabiegowe w ciężkich przypadkach. Jeśli stan pacjenta pogarsza się pomimo prawidłowej terapii, można rozważyć usunięcie zakrzepu z naczynia, czyli trombektomię. Przy nasilonym obrzęku mózgu czasami konieczna jest operacja odbarczająca.
Co istotne, krwawienie śródczaszkowe będące następstwem zakrzepicy żylnej samo w sobie nie wyklucza leczenia przeciwkrzepliwego. Wynika ono z utrudnionego odpływu krwi i wzrostu ciśnienia w naczyniach żylnych. Sposób oraz czas leczenia dobiera lekarz na podstawie przyczyny choroby, stanu pacjenta i ryzyka nawrotu.
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – rokowania
Rokowanie u większości pacjentów jest dobre, szczególnie gdy choroba zostanie szybko rozpoznana i prawidłowo leczona. W jednym z dużych badań obserwacyjnych pełny powrót do sprawności odnotowano u około 79% chorych.
Gorsze rokowanie wiąże się m.in. z zaburzeniami świadomości, obecnością nowotworu, krwawieniem śródczaszkowym, zajęciem głębokiego układu żylnego oraz starszym wiekiem. Nawrót zakrzepicy zatok żylnych mózgu jest możliwy, ale występuje stosunkowo rzadko.
Dobra sprawność neurologiczna nie zawsze oznacza jednak całkowity brak dolegliwości. U części osób po przebytej chorobie utrzymują się m.in. bóle głowy, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia koncentracji lub inne objawy wpływające na jakość życia.
FAQ: inne częste pytania o zakrzepicę zatok żylnych mózgu
Tak. Zakrzepica zatok żylnych mózgu jest zaliczana do udarów żylnych, ale jej mechanizm jest inny niż w typowym udarze niedokrwiennym. Zakrzep blokuje odpływ krwi żylnej z mózgu, a nie dopływ krwi przez tętnicę. Może to doprowadzić do obrzęku, zawału żylnego lub krwawienia.
Tak. U większości pacjentów zastosowanie właściwego leczenia pozwala uzyskać dobry wynik funkcjonalny. Znaczenie ma szybkie rozpoznanie, rozpoczęcie leczenia przeciwkrzepliwego oraz odpowiednie postępowanie w przypadku powikłań i chorób zwiększających ryzyko zakrzepicy.
U wielu pacjentów jest to możliwe. Tempo powrotu do aktywności powinno być jednak ustalane indywidualnie i zależy od ciężkości przebytej choroby, utrzymujących się objawów neurologicznych, występowania napadów padaczkowych i stosowanego leczenia przeciwkrzepliwego. Niektórzy pacjenci wymagają również rehabilitacji.
Tak. Jest to jedna z cech odróżniających ją od większości udarów tętniczych. Zakrzepica zatok żylnych mózgu często dotyczy młodych dorosłych i osób w średnim wieku, a szczególną grupę ryzyka stanowią kobiety w wieku rozrodczym. Choroba może również występować u dzieci i młodzieży.
Zakrzepica zatok żylnych mózgu – podsumowanie najważniejszych informacji
Zakrzepica zatok żylnych mózgu jest rzadką, ale potencjalnie poważną chorobą naczyniową, która stosunkowo często dotyczy osób młodych. Jej najczęstszym objawem jest ból głowy, jednak mogą wystąpić również napady padaczkowe, niedowłady, zaburzenia widzenia i świadomości. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych układu żylnego mózgu, a badania laboratoryjne pomagają ocenić czynniki ryzyka i możliwą przyczynę zakrzepicy. Podstawę terapii stanowi leczenie przeciwkrzepliwe. Przy odpowiednio szybkim rozpoznaniu i leczeniu większość pacjentów odzyskuje dobrą sprawność, choć u części osób niektóre dolegliwości mogą utrzymywać się długoterminowo.
Bibliografia
- Błażejewska-Hyżorek B. Rozpoznawanie i rokowanie w zakrzepicy zatok żylnych mózgu. Medycyna Praktyczna, 10.12.2018 (dostęp: 11.09.2026).
- Ferro J.M., Canhão P. Cerebral venous thrombosis: Etiology, clinical features, and diagnosis. UpToDate (dostęp: 11.09.2026).
- Ferro J.M., Canhão P. Cerebral venous thrombosis: Treatment and prognosis. UpToDate (dostęp: 11.09.2026).
- Saposnik G., Bushnell C., Coutinho J.M. i wsp. Diagnosis and Management of Cerebral Venous Thrombosis: A Scientific Statement From the American Heart Association. Stroke. 2024;55–e90. doi: 10.1161/STR.0000000000000456.
- Weimar C., Beyer-Westendorf J., Bohmann F.O. i wsp. New recommendations on cerebral venous and dural sinus thrombosis from the German consensus-based (S2k) guideline. Neurological Research and Practice. 2024;6:23. doi: 10.1186/s42466-024-00320-9.
- European Medicines Agency. AstraZeneca’s COVID-19 vaccine: EMA finds possible link to very rare cases of unusual blood clots with low blood platelets. 2021 (dostęp: 11.09.2026).
