Choroby nerek – objawy, przyczyny i diagnostyka chorób nerek

Choroby nerek stanowią istotny problem zdrowotny na całym świecie, a ich często skryty przebieg sprawia, że rozpoznanie bywa stawiane dopiero w zaawansowanym stadium. Tymczasem wczesne wykrycie nieprawidłowości zwiększa szansę na wdrożenie skutecznego leczenia oraz spowolnienie progresji choroby. Dlatego tak ważna jest powszechna świadomość czynników ryzyka, objawów oraz dostępnych metod diagnostycznych. Poznaj najczęstsze choroby nerek.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• Najczęstsze choroby nerek to: przewlekła choroba nerek, kamica układu moczowego, ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek, ostre uszkodzenie nerek, cukrzycowa choroba nerek.
• Choroby nerek przez długi czas mogą przebiegać bezobjawowo, dlatego bardzo ważna jest wczesna diagnostyka.
• Objawy, które wymagają niezwłocznej konsultacji z lekarzem to m.in. ból w okolicy lędźwiowej, pieczenie podczas oddawania moczu, zmiana w częstości oddawania moczu, zmiana zabarwienia moczu, obrzęki.
• W diagnostyce chorób nerek zastosowanie mają głównie badania laboratoryjne z krwi i moczu oraz badania obrazowe.

Spis treści:

1. Jakie są choroby nerek? Najczęstsze typy
2. Epidemiologia chorób nerek
3. Przyczyny chorób nerek
4. Objawy chorób nerek
   • Objawy ze strony układu moczowego
   • Objawy ogólne
   • Objawy skórne
   • Objawy nietypowe
5. Diagnostyka chorób nerek
6. Leczenie chorób nerek
7. Choroby nerek: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie są choroby nerek? Najczęstsze typy

Choroby nerek obejmują szeroką grupę schorzeń o zróżnicowanej etiologii i przebiegu. Do najczęściej występujących należą:

1. Przewlekła choroba nerek – przewlekły zespół kliniczny charakteryzujący się postępującym i nieodwracalnym pogorszeniem funkcji nerek wynikającym z utraty i uszkodzenia nefronów. Najczęściej rozwija się jako powikłanie chorób cywilizacyjnych, przede wszystkim cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i otyłości. Objawy pojawiają się zwykle dopiero w zaawansowanym stadium i mogą obejmować m.in. przewlekłe zmęczenie, obrzęki, zmiany w rytmie oddawania moczu, nadciśnienie tętnicze, cechy niewydolności serca oraz niedokrwistość.
2. Kamica nerkowa – stan, w którym w drogach moczowych tworzą się złogi zbudowane z substancji chemicznych (wapnia, szczawianów, cystyn, kwasu moczowego, fosforanów) wytrąconych z moczu. Często przez długi czas przebieg jest bezobjawowy. Dolegliwości pojawiają się, gdy kamienie przemieszczają się z nerki do moczowodu. Wówczas typowym objawem jest kolka nerkowa, czyli silny, napadowy ból w okolicy lędźwiowej, często promieniujący do pachwiny. Towarzyszyć mu mogą nudności, wymioty, krwiomocz oraz częste parcie na mocz.
3. Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek – infekcja bakteryjna obejmująca miąższ nerkowy i układ kielichowo-miedniczkowy. Najczęściej rozwija się w wyniku wstępującej infekcji z dolnych dróg moczowych, zwykle spowodowanej przez bakterie Escherichia coli. Objawia się gorączką, dreszczami, bólem w okolicy lędźwiowej oraz dysurią.
4. Kłębuszkowe zapalenie nerek – grupa chorób charakteryzująca się procesem zapalnym w obrębie kłębuszków nerkowych. Przyczyną jest nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego. Choroba może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Przebieg może być bezobjawowy, jednak często obserwuje się objawy takie jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze, krwiomocz lub białkomocz.
5. Ostre uszkodzenie nerek – nagłe pogorszenie funkcji nerek, które rozwija się w ciągu godzin lub dni. Może być spowodowane m.in. zmniejszeniem przepływu krwi przez nerki, działaniem nefrotoksycznych leków, utrudnionym odpływem moczu, chorobami przebiegającymi z zapaleniem nerek. Objawia się zmniejszeniem ilości wydalanego moczu lub bezmoczem, obrzękami, wzrostem stężenia kreatyniny oraz zaburzeniami elektrolitowymi. Stan ten wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia przyczyny, aby zapobiec trwałemu uszkodzeniu nerek.
6. Cukrzycowa choroba nerek – najczęstsza przyczyna schyłkowej niewydolności nerek na świecie. Rozwija się w wyniku przewlekłego uszkodzenia naczyń w kłębuszkach nerkowych przez nadmiar glukozy we krwi. Najwcześniejszym sygnałem uszkodzenia jest pojawienie się albuminurii, czyli utraty niewielkich ilości białka z moczem – zwykle jeszcze przy prawidłowym eGFR (szacowanym przesączaniu kłębuszkowym, czyli miarze wydolności nerek). Początkowo przebieg jest bezobjawowy, a z czasem mogą pojawiać się obrzęki, osłabienie, nadciśnienie tętnicze.

W nerkach mogą rozwinąć się również nowotwory złośliwe. Najczęstszym rodzajem są raki nerkowokomórkowe.

>> Czytaj również: Nerki – położenie, budowa, funkcje, najczęstsze choroby nerek

Epidemiologia chorób nerek

Skala problemu chorób nerek ma wymiar globalny i jest niepokojąco duża. Szacuje się, że na przewlekłą chorobę nerek choruje 9–15% populacji. Oznacza to, że na świecie jest ponad 600 milionów ludzi z tym schorzeniem, a w Polsce ponad 4 miliony. Ze względu na bezobjawowy przebieg, większość z nich nie wie o tym, że choruje.

Kamica nerkowa może występować u 5–10% populacji. Ostre uszkodzenie nerek dotyka w ciągu roku 200 osób na milion, z czego 5% pacjentów na oddziałach internistycznych i 30% pacjentów na oddziałach intensywnej terapii. Natomiast cukrzycowa choroba nerek dotyczy 20–40% chorych na cukrzycę.

Rak nerki stanowi 2–3% wszystkich nowotworów złośliwych. Większość przypadków dotyczy osób po 40. roku życia. Częściej chorują mężczyźni.

Przyczyny chorób nerek

Przyczyny chorób nerek są zróżnicowane i zależą od konkretnej jednostki chorobowej. Wśród najważniejszych czynników prowadzących do uszkodzenia nerek wymienia się m.in.:

• cukrzycę,
• nadciśnienie tętnicze,
• otyłość,
• nieodpowiednią dietę,
• palenie papierosów,
• zakażenia układu moczowego,
• duże stężenia lipidów we krwi,
• przyjmowanie leków nefrotoksycznych,
• choroby innych narządów (np. choroby autoimmunologiczne, nowotwory, przerost gruczołu krokowego) i infekcje ogólnoustrojowe,
• narażenie na toksyny i chemikalia,
• czynniki genetyczne.

Objawy chorób nerek

Objawy chorób nerek są często niespecyficzne i rozwijają się stopniowo, dlatego wielu pacjentów nie zgłasza dolegliwości na wczesnym etapie choroby. Symptomy mogą dotyczyć układu moczowego, skóry, a także całego organizmu.

Objawy ze strony układu moczowego

Do charakterystycznych, chociaż nie zawsze obecnych, objawów ze strony układu moczowego należy zmiana charakteru oddawanego moczu. Może to być:

• pienienie się moczu, spowodowane obecnością białka (białkomoczem),
• zmętnienie moczu,
• zmianę barwy na czerwoną, brunatną lub różową wskutek krwiomoczu.

Pacjenci często zgłaszają również zmienioną częstość oddawania moczu, bezmocz, ból lub pieczenie podczas mikcji, a także uczucie parcia na pęcherz. U części chorych pojawia się ból w okolicy lędźwiowej.

Objawy ogólne

Objawy ogólnoustrojowe są wynikiem gromadzenia się toksyn mocznicowych i zaburzeń gospodarki elektrolitowej lub wynikają z choroby podstawowej, która doprowadziła do uszkodzenia nerek. Mogą być to m.in. zmęczenie, osłabienie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, gorączka, obrzęki (szczególnie wokół oczu i kostek), nudności, wymioty, zaburzenia apetytu, zmniejszenie masy ciała, nocne poty, bóle głowy.

Objawy skórne

Objawy skórne chorób nerek to m.in.:

• suchość skóry,
• świąd skóry,
• przebarwienia skóry,
• bladość skóry,
• biały osad na skórze (tzw. szron mocznicowy),
• zmiany w wyglądzie płytki paznokciowej,
• nadmierne wypadanie włosów,
• trądzik.

Objawy nietypowe

Niektóre objawy chorób nerek mogą dotyczyć innych narządów, co często utrudnia szybkie rozpoznanie. Należą do nich m.in. bóle stawów, duszność, zaburzenia widzenia, przedłużone krwawienie z ran, niedokrwistość, zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca, obrzęk płuc, krwawienie z przewodu pokarmowego, zaburzenia koncentracji, nadmierna senność.

Diagnostyka chorób nerek

Diagnostyka chorób nerek opiera się na:

• dokładnym wywiadzie medycznym,
• badaniu przedmiotowym,
• badaniach dodatkowych.

Wśród badań dodatkowych szczególne znaczenie mają testy laboratoryjne z krwi i moczu, do których zalicza się m.in.:

• badanie ogólne moczu,
• posiew moczu,
• dobową zbiórkę moczu,
• morfologię krwi,
• ocenę stężenia kreatyniny (wraz z eGFR), mocznika, kwasu moczowego, elektrolitów, glukozy, CRP, białka całkowitego.

W diagnostyce chorób nerek zastosowanie mają również badania obrazowe (np. USG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, urografia) czy biopsja nerki.

Leczenie chorób nerek

Postępowanie terapeutyczne zależy od rodzaju choroby nerek, stopnia uszkodzenia nerek oraz obecności chorób współistniejących. Podstawowym celem jest spowolnienie lub zahamowanie postępu uszkodzenia nerek, leczenie choroby podstawowej oraz zapobieganie i terapia powikłań.

W leczeniu chorób nerek zastosowanie może mieć:

• farmakoterapia,
• leczenie zabiegowe,
• leczenie immunosupresyjne,
• leczenie niefarmakologiczne w tym modyfikacja diety – zwłaszcza ograniczenie spożycia sodu, ilość białka dostosowana do stadium choroby.

W zaawansowanej niewydolności nerek niekiedy konieczne jest wdrożenie leczenia nerkozastępczego lub przeszczepienie nerki.

>> Zobacz także: Dieta w przewlekłej chorobie nerek

Choroby nerek: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące chorób nerek i ich objawów.

Opieka merytoryczna: lek. Katarzyna Ciepłucha

Bibliografia

1. A. Jazienicka-Kiełb i in., Przewlekła choroba nerek w praktyce lekarza POZ – diagnostyka, obraz kliniczny, postępowanie, Lekarz POZ 2/2022
2. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.2. (dostęp 04.12.2025)
3. T. Mutrynowski i in., Kamica układu moczowego, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 8(185): 91–94
4. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51922,klebuszkowe-zapalenie-nerek (dostęp 04.12.2025)
5. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51918,ostra-niewydolnosc-nerek (dostęp 04.12.2025)
6. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/240,cukrzycowa-choroba-nerek (dostęp 04.12.2025)
7. https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/162242,rak-nerki (dostęp 04.12.2025)
8. J.M. Przepiórka-Kosińska i in., Zmiany skórne w przewlekłej chorobie nerek, Przegl Dermatol 2017, 104, 142–153