Martwicze zapalenie powięzi jest rzadkim, ale bardzo niebezpiecznym zakażeniem, które może w krótkim czasie prowadzić do rozległego uszkodzenia tkanek, sepsy i niewydolności narządów. Początkowo zmiany widoczne na skórze mogą być niewielkie i nie odpowiadać nasileniu bólu. Dowiedz się, jakie objawy powinny wzbudzić szczególny niepokój, jak rozpoznaje się martwicze zapalenie powięzi i dlaczego w jego leczeniu liczy się czas.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> Martwicze zapalenie powięzi jest szybko postępującym zakażeniem tkanek miękkich, które powoduje martwicę powięzi i otaczających tkanek oraz stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. >> Jednym z najbardziej charakterystycznych wczesnych objawów jest bardzo silny ból, nieproporcjonalny do początkowo niewielkich zmian widocznych na skórze. >> Zakażenie mogą wywoływać zarówno pojedyncze gatunki bakterii, m.in. Streptococcus pyogenes, jak i jednocześnie kilka różnych drobnoustrojów. >> Morfologia krwi, CRP i inne badania laboratoryjne pomagają ocenić nasilenie zakażenia i stan chorego, ale żaden wynik badania krwi nie może samodzielnie potwierdzić ani wykluczyć choroby. >> Podstawą leczenia jest pilne chirurgiczne usunięcie martwych tkanek oraz dożylna antybiotykoterapia o szerokim spektrum. >> Zgorzel Fourniera jest postacią martwiczej infekcji tkanek miękkich obejmującą okolice krocza i narządów płciowych. |
Spis treści:
- Czym jest martwicze zapalenie powięzi?
- Martwicze zapalenie powięzi – przyczyny
- Martwicze zapalenie powięzi – objawy
- Martwicze zapalenie powięzi krocza – czym jest zgorzel Fourniera
- Jak diagnozuje się martwicze zapalenie powięzi?
- Martwicze zapalenie powięzi – leczenie
- Czy martwicze zapalenie powięzi daje powikłania i czy można mu zapobiec?
- FAQ: najczęstsze pytania o martwicze zapalenie powięzi
Czym jest martwicze zapalenie powięzi?
Martwicze zapalenie powięzi (w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem M72.6) jest ciężkim, szybko postępującym zakażeniem tkanek miękkich. Proces chorobowy szerzy się wzdłuż powięzi, czyli warstw tkanki łącznej otaczających m.in. mięśnie, i prowadzi do niedokrwienia oraz martwicy tkanek.
Choroba może rozwijać się bardzo szybko, a wraz z postępem zakażenia bakterie i wytwarzane przez nie toksyny mogą wywołać uogólnioną reakcję organizmu, prowadząc do sepsy, wstrząsu i niewydolności wielonarządowej. Z tego powodu martwicze zapalenie powięzi jest stanem wymagającym natychmiastowego leczenia w szpitalu.
Martwicze zapalenie powięzi – przyczyny
Przyczyną martwiczego zapalenia powięzi jest zakażenie drobnoustrojami. Może mieć ono charakter wielobakteryjny, kiedy za rozwój choroby odpowiada jednocześnie kilka gatunków bakterii tlenowych i beztlenowych, lub jednobakteryjny.
Jednym z najważniejszych drobnoustrojów powodujących zakażenia jednobakteryjne jest paciorkowiec grupy A (Streptococcus pyogenes). Martwicze zakażenia mogą być jednak powodowane także przez inne bakterie, a znacznie rzadziej przez grzyby. Rodzaj drobnoustrojów zależy m.in. od miejsca i okoliczności rozwoju zakażenia.
Ryzyko choroby jest większe m.in. u osób z:
- cukrzycą,
- otyłością,
- zaburzeniami odporności,
- chorobami naczyń,
- przewlekłą chorobą nerek lub wątroby,
- chorobą nowotworową.
Martwicze zapalenie powięzi może jednak wystąpić również u wcześniej zdrowej osoby bez poważnych chorób przewlekłych.
>> Zobacz też: Paciorkowce – czy te bakterie są groźne? Objawy zakażenia, diagnostyka, leczenie
Martwicze zapalenie powięzi – jak można się zarazić?
Do rozwoju zakażenia dochodzi najczęściej wtedy, gdy bakterie przedostają się do tkanek przez uszkodzoną skórę. Wrotami zakażenia może być rana, skaleczenie, otarcie, oparzenie, ukąszenie, rana pooperacyjna czy miejsce po iniekcji. Niekiedy początkowe uszkodzenie jest bardzo niewielkie i może pozostać niezauważone.
W części przypadków nie udaje się jednoznacznie wskazać miejsca, przez które drobnoustroje dostały się do tkanek. Martwicze zapalenie powięzi nie jest więc chorobą, którą można sprowadzić do jednego sposobu „zarażenia się”.
Martwicze zapalenie powięzi – objawy
Początek choroby może przypominać znacznie częstsze zakażenia skóry i tkanki podskórnej. Szczególnie alarmującym objawem jest jednak silny, szybko narastający ból, który jest nieproporcjonalny do wyglądu skóry. We wczesnej fazie zmiany skórne mogą być zaskakująco niewielkie.
Wraz z postępem zakażenia mogą pojawić się:
- szybko powiększający się obrzęk i zaczerwienienie,
- nasilona bolesność tkanek, również poza obszarem widocznych zmian,
- gorączka i dreszcze,
- pęcherze na skórze,
- sinienie, ciemnienie i martwica skóry,
- zaburzenia czucia w zajętym obszarze,
- znaczne osłabienie, przyspieszone tętno i spadek ciśnienia tętniczego.
W zaawansowanej chorobie mogą rozwinąć się sepsa i wstrząs septyczny.
Bardzo silny, szybko nasilający się ból w okolicy rany lub zakażenia, zwłaszcza przy szybko narastającym obrzęku i pogarszającym się stanie ogólnym, wymaga pilnej pomocy medycznej.
Martwicze zapalenie powięzi krocza – czym jest zgorzel Fourniera
Zgorzel Fourniera jest martwiczym zakażeniem tkanek miękkich obejmującym przede wszystkim okolice krocza, narządów płciowych i okolicy okołoodbytniczej. Najczęściej ma charakter wielobakteryjny i również stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.
Zakażenie może mieć źródło m.in. w obrębie skóry, układu moczowo-płciowego lub okolicy odbytu. Do czynników zwiększających ryzyko należą m.in. cukrzyca, otyłość i zaburzenia odporności.
Objawami mogą być silny ból, obrzęk i zaczerwienienie krocza lub narządów płciowych, a następnie pęcherze, przebarwienie i martwica skóry oraz objawy ogólne zakażenia. Podejrzenie zgorzeli Fourniera wymaga natychmiastowej oceny chirurgicznej lub urologicznej.
Jak diagnozuje się martwicze zapalenie powięzi?
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym i pilnej ocenie chirurgicznej. Jeżeli podejrzenie choroby jest duże, badania dodatkowe nie powinny opóźniać operacji. Ostateczne potwierdzenie może nastąpić podczas chirurgicznej eksploracji tkanek, kiedy stwierdza się martwicę i charakterystyczne zmiany w obrębie powięzi.
Badania laboratoryjne pomagają natomiast ocenić nasilenie zakażenia i stan chorego. Wykonuje się m.in. morfologię krwi i oznaczenie CRP. Często ocenia się również elektrolity, glukozę, kreatyninę, parametry krzepnięcia oraz stężenie mleczanów. Pobiera się także posiewy krwi oraz materiał z zakażonych tkanek w celu identyfikacji drobnoustrojów i odpowiedniego ukierunkowania antybiotykoterapii.
W morfologii może występować m.in. leukocytoza, a CRP może być znacznie podwyższone, jednak wyniki te nie są swoiste. Prawidłowy lub tylko nieznacznie nieprawidłowy wynik pojedynczego badania laboratoryjnego nie może bezpiecznie wykluczyć martwiczego zakażenia.
Pomocne mogą być badania obrazowe, przede wszystkim TK, a w określonych sytuacjach także USG lub MRI. Mogą uwidocznić m.in. pogrubienie powięzi, płyn wzdłuż jej warstw czy obecność gazu w tkankach. Brak gazu nie wyklucza jednak choroby, a obrazowanie nie powinno opóźniać interwencji chirurgicznej u pacjenta z dużym klinicznym podejrzeniem zakażenia.
Martwicze zapalenie powięzi – leczenie
Martwicze zapalenie powięzi wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego. Najważniejszym elementem jest pilne chirurgiczne usunięcie wszystkich martwych i zakażonych tkanek. Często jedna operacja nie wystarcza i konieczne są kolejne zabiegi oczyszczające. Opóźnienie leczenia chirurgicznego pogarsza rokowanie.
Równocześnie rozpoczyna się dożylną antybiotykoterapię o szerokim spektrum, obejmującą najbardziej prawdopodobne drobnoustroje. Po uzyskaniu wyników badań mikrobiologicznych leczenie może zostać odpowiednio zmodyfikowane.
Pacjenci w ciężkim stanie wymagają intensywnego leczenia sepsy i niewydolności narządowej. Po opanowaniu zakażenia rozległe ubytki tkanek mogą wymagać dalszego leczenia ran i zabiegów rekonstrukcyjnych.
Czy martwicze zapalenie powięzi daje powikłania i czy można mu zapobiec?
Martwicze zapalenie powięzi może prowadzić do bardzo poważnych następstw, takich jak sepsa, wstrząs septyczny, niewydolność wielonarządowa oraz rozległa utrata tkanek. W przypadku zajęcia kończyny w najcięższych sytuacjach konieczna może być amputacja. Mimo współczesnego leczenia choroba nadal wiąże się z istotnym ryzykiem zgonu.
Nie wszystkim przypadkom można zapobiec. Ryzyko zakażeń można jednak ograniczać poprzez prawidłowe oczyszczanie i zabezpieczanie ran, higienę rąk oraz obserwację miejsc uszkodzenia skóry. Szczególnej uwagi wymagają osoby z czynnikami ryzyka, np. cukrzycą lub zaburzeniami odporności.
FAQ: najczęstsze pytania o martwicze zapalenie powięzi
Martwicze zapalenie powięzi jest rzadką chorobą, ale ze względu na jej gwałtowny przebieg budzi wiele obaw. Warto więc wyjaśnić kilka najczęstszych wątpliwości dotyczących możliwości zakażenia, występowania choroby i szans na wyleczenie.
Samo martwicze zapalenie powięzi nie jest zwykle przenoszone z człowieka na człowieka jako określona choroba. Niektóre bakterie mogące je wywoływać, np. Streptococcus pyogenes, mogą jednak przenosić się między ludźmi. Kontakt z taką bakterią zdecydowanie nie oznacza, że u danej osoby rozwinie się martwicze zapalenie powięzi.
Tak. Martwicze zapalenie powięzi występuje również w Polsce. Jest chorobą rzadką i może wystąpić w różnych populacjach oraz regionach świata.
Tak. Martwicze zapalenie powięzi można wyleczyć, jednak jest to choroba bezpośrednio zagrażająca życiu, a rokowanie w dużej mierze zależy od szybkiego rozpoznania i rozpoczęcia leczenia. Kluczowe są pilna operacja, antybiotykoterapia oraz odpowiednie leczenie zaburzeń ogólnoustrojowych.
Bibliografia
- Bisgaard EK, Bulger EM. Current diagnosis and management of necrotizing soft tissue infections: What you need to know. J Trauma Acute Care Surg. 2024;97(5):678-686. doi:10.1097/TA.0000000000004351. PMID: 38689406.
- Allaw F, Wehbe S, Kanj SS. Necrotizing fasciitis: an update on epidemiology, diagnostic methods, and treatment. Curr Opin Infect Dis. 2024;37(2):105-111. doi:10.1097/QCO.0000000000000988. PMID: 38037890.
- Bowen D, Hughes T, Juliebø-Jones P, Somani B. Fournier’s gangrene: a review of predictive scoring systems and practical guide for patient management. 2024. doi:10.1177/20499361241238521. PMID: 38510990.
