Artykuł powstał 12.12.2023 r., ostatnia aktualizacja: 28.09.2026 r.
Nadpłytkowość, nazywana także trombocytozą, oznacza zwiększoną liczbę płytek krwi (trombocytów) w morfologii. U dzieci jest częstym odchyleniem laboratoryjnym i w zdecydowanej większości przypadków ma charakter przejściowy. Znacznie rzadziej utrzymująca się trombocytoza może być objawem choroby hematologicznej. Kiedy zatem zwiększona liczba płytek krwi jest niepokojąca? Jak to wychwycić? Sprawdź, kiedy podwyższona liczba płytek krwi u dziecka powinna skłonić do dalszej diagnostyki.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> nadpłytkowość oznacza zwiększoną liczbę płytek krwi, a u dzieci w większości przypadków ma charakter przejściowy i wtórny; >> najczęstszymi przyczynami nadpłytkowości u dzieci są infekcje, stany zapalne i niedobór żelaza, natomiast postać pierwotna występuje rzadko; >> nadpłytkowość wtórna najczęściej nie daje objawów, a dolegliwości zwykle wynikają z choroby podstawowej; >> w diagnostyce wykorzystuje się m.in. morfologię krwi, parametry gospodarki żelazowej oraz wskaźniki stanu zapalnego, a zakres badań zależy od objawów i czynników ryzyka; >> w typowej nadpłytkowości reaktywnej ryzyko zakrzepicy lub krwawienia jest małe, a zwiększona liczba płytek może ustąpić po wyleczeniu choroby podstawowej; >> utrzymująca się, niewyjaśniona lub bardzo nasilona trombocytoza wymaga dalszej diagnostyki, niekiedy także konsultacji hematologicznej. |
Spis treści:
- Nadpłytkowość (podwyższony poziom płytek krwi) u dzieci – co to jest?
- Epidemiologia nadpłytkowości u dzieci
- Przyczyny nadpłytkowości u dzieci
- Objawy nadpłytkowości (trombocytozy) u dzieci
- Diagnostyka nadpłytkowości u dzieci – jakie badania wykonać?
- Czy nadpłytkowość u dziecka jest groźna? Możliwe powikłania
- Leczenie nadpłytkowości (trombocytozy) u dzieci
- Zakończenie
Nadpłytkowość (podwyższony poziom płytek krwi) u dzieci – co to jest?
Nadpłytkowość definiuje się jako podwyższoną liczbę płytek krwi powyżej górnej granicy, a najczęściej akceptowaną wartością odcięcia jest liczba 450 000/µl. Płytki krwi u dziecka w zakresie od 450 000 do 700 000/µl uważa się za łagodne (u dzieci nawet 86% przypadków), od 700 000 do 900 000/µl za umiarkowane (maksymalnie 8% dzieci), a od 900 000 do 1 000 000/µl za ciężkie (od 0,5 do 3%). Wartości przekraczające 1 000 000/µl ujęto terminem „skrajnej trombocytozy”. Głównymi jej powikłaniami są krwotoki i incydenty zakrzepowe, choć w znacznej większości przebieg jest bezobjawowy. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż nawet do 30% noworodków i niemowląt wykazuje podwyższone PLT, zwłaszcza dzieci o niskiej masie ciała; w tym przypadku górna granica 600 000/µl jest uważana za normalną.
| UWAGA nr 1 Sam wynik nie wskazuje przyczyny. Kluczowe jest rozróżnienie nadpłytkowości wtórnej, będącej reakcją na inne zjawisko w organizmie, od znacznie rzadszej nadpłytkowości pierwotnej, o czym będzie w dalszej części artykułu. |
>> Przeczytaj też: Rola płytek krwi w powstawaniu stanu zapalnego
Epidemiologia nadpłytkowości u dzieci
Podwyższone PLT jest częstym odchyleniem w morfologii u dzieci hospitalizowanych, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Według danych literaturowych wtórna lub reaktywna postać tego zaburzenia występuje u 6–15% hospitalizowanych dzieci, niemniej częstość występowania maleje wraz z wiekiem.
Przyczyny nadpłytkowości u dzieci
Zwiększona liczba płytek krwi ma najczęściej charakter przejściowy i występuje wtórnie do różnych schorzeń, zwykle zapalnych. Dzieje się tak częściej u młodszych dzieci, z powodu niedojrzałości ich wrodzonej i/lub nabytej odporności, a także z naturalnie częstszych infekcji niż u dorosłych.
>> Przeczytaj też: Obniżenie odporności – przyczyny, objawy, diagnostyka
Jeśli nie zostanie znaleziona wtórna przyczyna lub leczenie domniemanej choroby podstawowej nie spowoduje spadku liczby płytek krwi, należy rozważyć przyczyny hematologiczne i/lub genetyczne. Przeprowadza się dalszą diagnostykę; na tym etapie zaleca się ocenę szpiku kostnego, a także badania genetyczne (mutacja BCR-ABL przy negatywnym wyniku JAK2V617F lub MPLW5151K/L). Jednocześnie należy zebrać szczegółowy wywiad rodzinny, aby ocenić możliwość wystąpienia dziedzicznej nadpłytkowości.
Nadpłytkowość wtórna (reaktywna) u dzieci
Nadpłytkowość reaktywna powstaje, gdy prawidłowo funkcjonujący szpik zwiększa produkcję płytek pod wpływem bodźców z organizmu.
Podwyższone PLT u dzieci to najczęściej skutek infekcji. Drugą ważną przyczyną jest niedobór żelaza, szczególnie gdy doprowadził do niedokrwistości. Przy niewyjaśnionej trombocytozie ocenia się więc nie tylko hemoglobinę, ale też wskaźniki krwinek czerwonych i gospodarkę żelazową. Do innych przyczyn należą przewlekłe stany zapalne i choroby autoimmunologiczne, uszkodzenie tkanek po urazie lub operacji, krwawienie, hemoliza, choroba Kawasakiego, stan po splenektomii oraz niektóre nowotwory. Nadpłytkowość może też pojawić się jako „odbicie” po wcześniejszej małopłytkowości, np. w okresie zdrowienia po infekcji.
>> Sprawdź też: Infekcje – reakcja organizmu na zakażenie
Nadpłytkowość pierwotna u dzieci
Pierwotna trombocytoza u dzieci występuje bardzo rzadko. Obejmuje m.in. dziedziczne postacie związane z mutacjami genów regulujących trombopoezę, takich jak THPO, MPL czy JAK2, oraz klonalne choroby mieloproliferacyjne.
Najbardziej znanym przykładem jest nadpłytkowość samoistna (essential thrombocythemia, ET), w której dochodzi do nadmiernego wytwarzania płytek przez klonalnie proliferujące megakariocyty. U dorosłych często wykrywa się mutacje JAK2, CALR lub MPL. U dzieci występują one znacznie rzadziej.
| UWAGA nr 2 Utrzymująca się trombocytoza bez uchwytnej przyczyny wymaga etapowej diagnostyki i zwykle konsultacji hematologicznej, ale nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej. |
Objawy nadpłytkowości (trombocytozy) u dzieci
Nadpłytkowość wtórna najczęściej nie daje żadnych objawów. Dziecko może mieć dolegliwości wynikające z choroby podstawowej – np. gorączkę i kaszel w infekcji, bladość i osłabienie w niedoborze żelaza – ale samo zwiększenie PLT często zostaje wykryte przypadkowo.
Również część dzieci z nadpłytkowością samoistną pozostaje bezobjawowa. U pacjentów objawowych mogą występować bóle głowy, parestezje, bóle brzucha, zaburzenia mikrokrążenia, pieczenie i zaczerwienienie dłoni lub stóp, a czasem niewielkie krwawienia, np. z nosa. Możliwe jest także powiększenie śledziony.
Diagnostyka nadpłytkowości u dzieci – jakie badania wykonać?
Z uwagi na powyższe, dość szerokie możliwe przyczyny nadmiernej liczby płytek krwi, zaplanowanie i przeprowadzenie diagnostyki warto skonsultować z pediatrą i/lub hematologiem, który przeprowadzi szczegółowy wywiad, badanie przedmiotowe oraz zleci odpowiednie badania. Najczęściej wykonywanymi są:
- morfologia krwi obwodowej,
- parametry gospodarki żelazowej,
- CRP, OB, fibrynogen (białka ostrej fazy),
- badanie ogólne moczu.
Wymienione stanowią bardzo podstawową diagnostykę, której odpowiednie rozszerzenie odbywa się w zależności od prezentowanych przez pacjenta objawów (stąd tak ważna jest konsultacja ze specjalistą) i czynników ryzyka.
Niekiedy konieczne jest wykonanie badań w kierunku określonych, częstych infekcji wieku dziecięcego, jak przeciwciała w klasie IgM i IgG przeciwko wirusowi EBV i CMV, toksoplazmozy; w przypadku współistniejących bólów brzucha, biegunek, braku przyrostu masy ciała, bólów mięśni, stawów, zmęczenia konieczne jest różnicowanie między chorobami alergicznymi czy autoimmunologicznymi.
Czy nadpłytkowość u dziecka jest groźna? Możliwe powikłania
W typowej nadpłytkowości reaktywnej ryzyko zakrzepicy lub krwawienia jest małe. Nawet bardzo wysokie wartości PLT mogą wystąpić w przebiegu infekcji i ustąpić bez powikłań po wyleczeniu choroby podstawowej.
Większej uwagi wymaga pierwotna nadpłytkowość. Możliwe są tu zakrzepica i krwawienia, chociaż u dzieci występują rzadziej niż u dorosłych. Bardzo wysoka liczba płytek może paradoksalnie zwiększać ryzyko krwawienia, m.in. poprzez rozwój nabytego zespołu von Willebranda. W populacji pediatrycznej z ET literatura podaje, że poważne powikłania zakrzepowe opisywano jedynie u kilku procent dzieci.
Leczenie nadpłytkowości (trombocytozy) u dzieci
Konieczność dalszego postępowania zależy od ustalonego źródła trombocytozy. W przypadku najczęstszej – wtórnej – konieczne jest leczenie schorzenia bazowego, a następnie okresowe monitorowanie liczby płytek krwi. Niemal we wszystkich tego typu przypadkach nadpłytkowość ustępuje samoistnie i nie ma konieczności stosowania jakichkolwiek leków.
Inaczej jest w przypadku trombocytozy pierwotnej, która – mimo że rzadka – jest groźniejsza od wtórnej. Z uwagi na niewielką populację chorych nie ma jednoznacznych, dobrze udokumentowanych schematów leczenia, jednak na małych grupach wykazano skuteczność hydroksymocznika, interferonu alfa, klasycznych leków immunosupresyjnych oraz leków biologicznych (głównie tzw. inhibitorów kinaz janusowych).
Zakończenie
Podwyższona liczba płytek krwi u dziecka jest częstym wynikiem laboratoryjnym i najczęściej nie oznacza choroby hematologicznej. W ogromnej większości przypadków nadpłytkowość ma charakter reaktywny, a jej przyczyną jest infekcja, stan zapalny lub niedobór żelaza. Najważniejsze są nie pojedyncza wartość PLT, lecz jej dynamika, pozostałe elementy morfologii, stan kliniczny dziecka i możliwa przyczyna wtórna. Utrzymująca się, niewyjaśniona lub bardzo nasilona trombocytoza wymaga kontroli i – zależnie od obrazu klinicznego – pogłębionej diagnostyki hematologicznej.
Źródła
- Stockklausner C, Duffert CM, Cario H, Knöfler R, Streif W, Kulozik AE; THROMKID-Plus Studiengruppe der Gesellschaft für Thrombose- und Hämostaseforschung (GTH) and of Gesellschaft für Pädiatrische Onkologie und Hämatologie (GPOH). Thrombocytosis in children and adolescents-classification, diagnostic approach, and clinical management. Ann Hematol. 2021 Jul;100(7):1647-1665. doi: 10.1007/s00277-021-04485-0. Epub 2021 Mar 12. PMID: 33712866; PMCID: PMC8195939.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8195939/ - Kucine N, Chastain KM, Mahler MB, Bussel JB. Primary thrombocytosis in children. Haematologica. 2014 Apr;99(4):620-8. doi: 10.3324/haematol.2013.092684. PMID: 24688110; PMCID: PMC3971071.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3971071/ - Babacan A, Şenol FF. Thrombocytosis in children. Rev Assoc Med Bras (1992). 2023 May 29;69(6):e20230020. doi: 10.1590/1806-9282.20230020. PMID: 37255084; PMCID: PMC10234358.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10234358/ - Putti MC, Bertozzi I, Randi ML. Essential Thrombocythemia in Children and Adolescents. Cancers (Basel). 2021 Dec 6;13(23):6147. doi: 10.3390/cancers13236147. PMID: 34885256; PMCID: PMC8656963.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8656963/ - Chiarello P, Magnolia M, Rubino M, Liguori SA, Miniero R. Thrombocytosis in children. Minerva Pediatr. 2011 Dec;63(6):507-13. PMID: 22075805.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22075805/
