Opryszczkowate zapalenie skóry – objawy, przyczyny, leczenie

Wiele chorób dermatologicznych może mieć powiązanie ze schorzeniami przewodu pokarmowego. Do takich chorób zalicza się między innymi opryszczkowate zapalenie skóry. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat objawów, diagnostyki i leczenia opryszczkowatego zapalenie skóry.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Opryszczkowate zapalenie skóry – co to za choroba?
2. Choroba Duhringa a opryszczkowate zapalenie skóry – czy to to samo?
3. Jakie są przyczyny opryszczkowatego zapalenia skóry?
4. Jakie są objawy opryszczkowatego zapalenia skóry?
5. Opryszczkowate zapalenie skóry a celiakia
6. Jak rozpoznaje się opryszczkowate zapalenie skóry?
7. Leczenie opryszczkowatego zapalenia skóry
8. Czy opryszczkowate zapalenie skóry może nawracać?

Opryszczkowate zapalenie skóry – co to za choroba?

Opryszczkowate zapalenie skóry to skórna manifestacja nadwrażliwości na gluten, a więc grupę białek, znajdujących się w ziarnach niektórych zbóż. Schorzenie to będzie w pierwszym kroku kojarzyć się z celiakią, jednak należy mieć świadomość, że tylko u co 5 pacjenta opryszczkowatym zapaleniem skóry obserwuje się objawy jelitowe związane z celiakią. Warto jednak zaznaczyć, że zmiany w jelitach (a więc glutenozależna enteropatia) obecne są nawet u 90% chorych.

Opryszczkowate zapalenie skóry występuje z podobną częstością u obu płci i może ujawnić się w każdym wieku, choć średni wiek zachorowania przypada na 4 dekadę życia. W klasyfikacji ICD-10 schorzenie to oznaczane jest kodem L13.0.

>> Przeczytaj także: Co musisz wiedzieć o badaniach w kierunku celiakii – przewodnik

Choroba Duhringa a opryszczkowate zapalenie skóry – czy to to samo?

Choroba Duhringa to inne określenie na opryszczkowate zapalenie skóry. Nazwa ta odnosi się do uczonego dr Louisa Duhringa, który po raz pierwszy szczegółowo opisał to schorzenie. Nazwy te używane są w literaturze wymiennie i odnoszą się do tej samej jednostki chorobowej.

Jakie są przyczyny opryszczkowatego zapalenia skóry?

W patogenezie opryszczkowatego zapalenia skóry dużą rolę odgrywa podłoże genetyczne. Zauważono bowiem związek występowania tego schorzenia wraz z określonymi genotypami układu HLA. Kolejną ważną kwestią jest nadwrażliwość na gluten, a dokładniej zawarte w nim białka takie jak gliadyna. Gliadyna stymuluje komórki układu odpornościowego do produkcji przeciwciał, w tym przeciwciał przeciwko transglutaminazie naskórkowej (anty-TG-3), które odkładają się w obrębie skóry właściwej i predysponują do pojawienia się objawów skórnych choroby.

Warto podkreślić, że opryszczkowe zapalenie skóry może współwystępować z innymi schorzeniami, szczególnie z chorobą Hashimoto, a więc autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy i cukrzycą typu I. Co więcej, opryszczkowate zapalenie skóry zwiększa ryzyko zachorowania na chłoniaki T komórkowe związane z enteropatią, a więc uszkodzeniem nabłonka błony śluzowej jelit. Ryzyko to można zmniejszyć stosując wspomnianą już dietę bezglutenową. Ważnym czynnikiem pogarszającym przebieg opryszczkowatego zapalenie skóry jest narażenie na jod.

Jakie są objawy opryszczkowatego zapalenia skóry?

Charakterystyczną cechą opryszczkowatego zapalenia skóry jest pojawienie się zmian grudkowo-pęcherzykowych, które lokalizują się symetrycznie przede wszystkim w obrębie wyprostnych powierzchni kończyn i skóry pośladków. Zmianom skórnym towarzyszy silny świąd, który predysponuje do drapania, a tym samym pojawienia się przeczosów, czyli linijnych ubytków naskórka. Rzadziej obserwowane sytuacje kliniczne to opryszczkowate zapalenie skóry na twarzy i zmiany o charakterze krwotocznym zlokalizowane akralnie (czyli na dłoniach i podeszwach). Niekiedy mogą być obecne wyłącznie zmiany rumieniowe i strupy, które powstały z obecnych wcześniej zmian pęcherzowych.

Opryszczkowate zapalenie skóry a celiakia

Opryszczkowate zapalenie skóry to skórna manifestacja glutenozależnych enteropatii, w tym celiakii. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że to manifestacja skórna celiakii. W wielu przypadkach tego schorzenia nie będą jednak występować objawy jelitowe (nawet u 80% chorych). U ogromnej większości z nich (około 90%) w biopsji jelita cienkiego będzie jednak widoczne uszkodzenie błony śluzowej (enteropatia). Będziemy mieć więc do czynienia z bezobjawową enteropatią i objawami dermatologicznymi schorzenia.

Jak rozpoznaje się opryszczkowate zapalenie skóry?

Podstawą rozpoznania opryszczkowatego zapalenia skóry jest dodatni wynik badania immunopatologicznego (DIF), co wymaga pobrania wycinka skóry. W wyniku takiego badania oczekuje się obecności ziarnistych złogów IgA w brodawkach skóry właściwej. Klasyczne badanie histopatologiczne skóry (bez immunopatologii) pełni rolę wyłącznie pomocniczą i nie pozwala na postawienie rozpoznania. W wyniku badania histopatologicznego obecny jest zazwyczaj obrzęk skóry właściwej, naciek neutrofilowy w brodawkach skórnych i podnaskórkowe pęcherze wypełnione neutrofilami.

Badania laboratoryjne wykonywane w przebiegu diagnostyki opryszczkowatego zapalenia skóry to przede wszystkim:

• oznaczenie całkowitego stężenia przeciwciał IgA – w przypadku niedoboru IgA w kolejnych krokach diagnostycznych oznacza się przeciwciała w klasie IgG,
• poziom przeciwciał IgA przeciwko transglutaminazie tkankowej 2 – ich poziom wiąże się z nasileniem glutenozależnej enteropatii i pozwala na ocenę stosowania przez pacjenta diety bezglutenowej,
• poziom przeciwciał IgA przeciwko endomysium mięśni gładkich – endomysium to tkanka łączna, która pokrywa mięśnie gładkie zlokalizowane w obrębie przełyku i jelita cienkiego, przeciwciała te są dodatnie u 80% chorych na opryszczkowate zapalenie skóry i nawet 95% pacjentów z celiakią, ich poziom również koreluje ze stosowaniem diety bezglutenowej.

Opryszczkowate zapalenie skóry powinno być różnicowane z innymi schorzeniami dermatologicznymi, w tym z:

• licznymi ukąszeniami stawonogów,
• świerzbem,
• linijną IgA dermatozą pęcherzową,
• pemfigoidem pęcherzowym,
• toczniem rumieniowatym układowym,
• rumieniem wielopostaciowym,
• zapaleniem naczyń, w tym z ziarniniakowatością z zapaleniem naczyń i zespołem Churga-Strauss.

Warto podkreślić, że opryszczkowate zapalenie skóry jest związane z antygenami zgodności tkankowej klasy II HLA-DQ2 HLA-DQ8. Najczęściej obserwuje się związek z obecnością antygenu HLA-DQ2, jest on bowiem obecny u około 85–95% chorych na opryszczkowate zapalenie skóry. Badania genetyczne, mające na celu oznaczenie haplotypów HLA-DQ2/DQ8 określają zwiększoną predyspozycję do rozwoju opryszczkowatego zapalenia skóry. Należy mieć świadomość, że dodatni wynik badania nie potwierdza rozpoznania, ani nie daje pewności, że choroba rozwinie się w dalszym życiu. Brak wspomnianych w poprzednich zdaniach antygenów pozwala jednak z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć możliwość wystąpienia choroby Duhringa. 

Leczenie opryszczkowatego zapalenia skóry

Pierwszym krokiem w terapii opryszczkowatego zapalenia skóry jest dieta bezglutenowa, a więc z wyłączeniem z diety takich zbóż jak pszenica, żyto, jęczmień i mieszanki ziaren, w tym orkisz czy pszenżyto. Pacjenci mogą spożywać owies, kukurydzę czy ryż. Efekty diety bezglutenowej będą widoczne po kilku miesiącach, dlatego zazwyczaj konieczne jest również włączenie leczenia farmakologicznego. W terapii farmakologicznej opryszczkowatego zapalenia skóry zastosowania znajduje:

• dapson – cechuje się szybkim działaniem, świąd zmniejsza się już po 48-72 godzinach od włączenia terapii, należy jednak pamiętać o wykonywaniu regularnych oznaczeń methemoglobiny, a także o oznaczeniu poziomu dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej przed włączeniem leczenia (jej niedobór może grozić ciężką hemolizą po włączeniu terapii),
• sulfapirydyna – rozważana przy nietolerancji dapsonu,
• leczenie miejscowe np. z wykorzystaniem glikokortykosteroidów – stosowane pomocniczo w celu zmniejszenia dolegliwości dermatologicznych.

Czy opryszczkowate zapalenie skóry może nawracać?

Objawy opryszczkowatego zapalenia skóry będą nawracać w przypadku ponownego włączenia glutenu do diety. Z tego właśnie z tego powodu tak ważne jest przestrzeganie diety bezglutenowej. Stosowanie się do wytycznych dietetycznych pozwala na zmniejszenie dawki i z czasem również na odstawienie leczenia dapsonem.

Opryszczkowate zapalenie skóry jest schorzeniem powiązanym z glutenozależną enteropatią, którego objawy mogą istotnie obniżyć jakość życia pacjentów. Z tego powodu, jeżeli pojawiają się u nas niepokojące objawy dermatologiczne, warto udać się na konsultację do lekarza dermatologa, który po ocenie stanu chorego zadecyduje o dalszym postępowaniu diagnostyczno-leczniczym.

Bibliografia

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
4. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005.