Rak pochwy to rzadki nowotwór, o którym mówi się niewiele, choć jego objawy wymagają dużej czujności. Nieprawidłowe krwawienie, krwiste upławy, ból czy wyczuwalna zmiana w pochwie to sygnały, których nie należy lekceważyć. Sprawdź, jakie są przyczyny i objawy raka pochwy, jak wygląda rak pochwy oraz jak przebiega diagnostyka i leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> rak pochwy to rzadki nowotwór złośliwy, stanowiący około 1-2% nowotworów ginekologicznych, >> najczęściej jest to rak płaskonabłonkowy, a jednym z najważniejszych czynników ryzyka pozostaje zakażenie onkogennymi typami HPV, >> objawy raka pochwy bywają nieswoiste i obejmują przede wszystkim krwawienie po stosunku, krwawienie pomenopauzalne, upławy, ból oraz dolegliwości ze strony układu moczowego i odbytnicy, >> rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne wycinka pobranego ze zmiany, >> w ocenie zaawansowania choroby duże znaczenie mają badania obrazowe, przede wszystkim rezonans magnetyczny miednicy i tomografia komputerowa. |
Spis treści:
- Rak pochwy: co to za nowotwór?
- Jak często występuje rak pochwy?
- Rak pochwy: przyczyny zachodzenia zmian w pochwie
- Objawy raka pochwy
- Rak pochwy: diagnostyka
- Plan leczenia pacjentek z rakiem pochwy
- Profilaktyka raka pochwy
- Podsumowanie
- FAQ: najczęstsze pytania o raka pochwy
Rak pochwy: co to za nowotwór?
Rak pochwy (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem C52) to nowotwór złośliwy rozwijający się w tkankach pochwy. Może mieć postać guza, płytki lub owrzodzenia. O pierwotnym raku pochwy mówi się, gdy ognisko choroby znajduje się właśnie w pochwie, a nie w szyjce macicy, sromie czy innym narządzie. Wtórne zajęcie pochwy występuje częściej i wynika z naciekania lub przerzutów nowotworów z innych lokalizacji.
Najczęściej jest to rak płaskonabłonkowy. Rzadziej rozpoznaje się gruczolakoraka, czerniaka, mięsaki i inne nowotwory tej okolicy. Rak pochwy zwykle rozwija się miejscowo, ale z czasem może naciekać sąsiednie tkanki i szerzyć się do węzłów chłonnych oraz narządów odległych.
Rak pochwy. Najczęstsza lokalizacja
Najczęstszą lokalizacją raka pochwy jest jej górna część, szczególnie tylna ściana górnej 1/3 pochwy. Lokalizacja guza ma znaczenie kliniczne, ponieważ wpływa na drogę szerzenia się nowotworu do regionalnych węzłów chłonnych.
Zmiany położone w górnej części pochwy częściej dają przerzuty do węzłów chłonnych miednicy, a w dolnej części do węzłów pachwinowych. Z tego powodu w ocenie klinicznej uwzględnia się nie tylko wygląd zmiany, ale również jej dokładne położenie i rozległość.
>> Zobacz: Powiększone węzły chłonne (limfadenopatia) – przyczyny, diagnostyka
Jak często występuje rak pochwy?
Rak pochwy należy do nowotworów rzadkich i stanowi około 1-2% nowotworów ginekologicznych. W Polsce rejestruje się około 80-90 zachorowań rocznie, a szczyt zachorowalności przypada zwykle na 7. i 8. dekadę życia. Choroba może jednak wystąpić także wcześniej, zwłaszcza w przypadkach związanych z zakażeniem HPV lub rzadziej spotykanymi typami histologicznymi.
>> Przeczytaj także: Najczęstsze nowotwory u kobiet i mężczyzn
Rak pochwy: przyczyny zachodzenia zmian w pochwie
Bezpośrednią przyczyną raka pochwy jest niekontrolowany rozrost komórek nowotworowych w obrębie ściany pochwy. W praktyce częściej mówi się jednak o czynnikach ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu. Do najważniejszych należą:
- zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie typami onkogennymi, m.in. 16, 18, 31, 33, 35 i 39,
- palenie tytoniu,
- przebyte choroby przenoszone drogą płciową,
- przewlekłe stany zapalne i drażnienie nabłonka pochwy,
- napromieniowanie miednicy w wywiadzie,
- przebyta histerektomia z powodu śródnabłonkowej neoplazji (CIN) lub raka szyjki macicy,
- zaburzenia odporności, w tym zakażenie wirusem HIV.
U części chorych rak pochwy rozwija się na podłożu zmian prekursorowych określanych jako śródnabłonkowa neoplazja pochwy (VaIN, ang. vaginal intraepithelial neoplasia), które najczęściej wiążą się z przewlekłym zakażeniem onkogennymi typami HPV i mogą poprzedzać rozwój raka inwazyjnego.
Warto zaznaczyć, że nie każda wyczuwalna zmiana w pochwie – guz pochwy, guzek przy wejściu do pochwy czy gruczolak – oznacza nowotwór złośliwy. W diagnostyce różnicowej bierze się pod uwagę również torbiele, polipy, endometriozę, zmiany zapalne czy łagodne zmiany rozrostowe. Postawienie ostatecznego rozpoznania umożliwia badanie histopatologiczne.
Objawy raka pochwy
Objawy raka pochwy są nieswoiste. Najczęściej pierwszym sygnałem alarmowym jest nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych, szczególnie po stosunku lub po menopauzie. U części kobiet pojawiają się także krwiste, wodniste albo cuchnące upławy. Inne możliwe objawy obejmują:
- ból w obrębie miednicy,
- objawy dysuryczne: pieczenie przy oddawaniu moczu, częstomocz, parcie na mocz,
- bolesne wypróżnienia albo uczucie parcia na stolec.
W bardziej zaawansowanej chorobie mogą występować dolegliwości związane z naciekaniem okolicznych narządów, m.in.:
- ciągłe uczucie parcia w pochwie, wrażenie obecności ciała obcego,
- ból przy oddawaniu moczu lub stolca,
- dyskomfort związany z obecnością zmiany w przedsionku pochwy.
Warto pamiętać, że łagodne choroby ginekologiczne mogą objawiać się w podobny sposób. Z drugiej strony przewlekłe lub nawracające dolegliwości nie powinny być tłumaczone wyłącznie infekcją czy przejściowym stanem zapalnym. Zależność między częstymi infekcjami intymnymi a rakiem nie jest prosta, dlatego też przedłużające się objawy zawsze wymagają dokładnej oceny lekarskiej.
>> Przeczytaj także: Objawy HPV u kobiet. Przyczyny, diagnostyka i leczenie
Jak wygląda rak pochwy?
Na pytanie jak wygląda rak pochwy nie ma jednej odpowiedzi. Może występować m.in. w formie:
- płaskiej, czerwonej lub szarobiałej plamy,
- brodawkującego guzka,
- kalafiorowatej, egzofitycznej masy,
- owrzodzenia.
Zmiana może być niewielka i łatwa do przeoczenia albo tworzyć wyraźny guz w pochwie.
Należy podkreślić, że sam wygląd zmiany nie pozwala wiarygodnie odróżnić raka od innych chorób. Każda utrzymująca się, niegojąca albo krwawiąca zmiana wymaga badania ginekologicznego oraz histopatologicznego.
Rak pochwy: diagnostyka
Diagnostyka raka pochwy zaczyna się od dokładnego wywiadu i badania lekarskiego. Kluczowe znaczenie ma pełne badanie ginekologiczne z oceną śluzówki pochwy, szyjki macicy, przypochwia oraz badanie per rectum. Lekarz ocenia lokalizację zmiany, jej wielkość, ruchomość względem podłoża oraz ewentualne cechy naciekania sąsiednich struktur.
Rozpoznanie raka pochwy ustala się, gdy nowotwór jest ograniczony do tej lokalizacji, a inne ognisko pierwotne zostało wykluczone. To ważne, ponieważ znaczna część zmian nowotworowych wykrywanych w pochwie to przerzuty albo naciekanie z innych narządów.
W diagnostyce wykorzystuje się:
- cytologię pochwy i szyjki macicy,
- kolposkopię, zwłaszcza przy nieprawidłowej cytologii, zmianach mnogich lub trudno widocznych,
- pobranie wycinka ze zmiany do badania histopatologicznego,
- w uzasadnionych przypadkach wyłyżeczkowanie kanału szyjki macicy lub jamy macicy,
- badania obrazowe: rezonans magnetyczny miednicy (jedna z najważniejszym metod oceny miejscowego zaawansowania raka pochwy), tomografię komputerową (do oceny szerzenia regionalnego i odległego) oraz FDG-PET/CT (zwłaszcza przed planowaniem leczenia lub przy podejrzeniu wznowy).
W wybranych przypadkach wykonuje się również cystoskopię i rektoskopię, szczególnie gdy istnieje podejrzenie naciekania pęcherza moczowego, cewki moczowej albo odbytnicy.
Jakie badania laboratoryjne wykonać przy diagnostyce raka pochwy?
W diagnostyce raka pochwy badania laboratoryjne mają znaczenie uzupełniające. Najczęściej wykonuje się:
- morfologię krwi,
- badania biochemiczne krwi, w tym:
- ocenę czynności nerek (m.in. stężenie kreatyniny, eGFR, mocznik),
- ocenę czynności wątroby (np. ALT, AST, bilirubinę),
- oznaczenie stężenia elektrolitów, zwłaszcza sodu i potasu,
- badanie ogólne moczu.
W zależności od sytuacji klinicznej zakres diagnostyki może być szerszy. U części pacjentek wykonuje się także badania w kierunku zakażenia HPV, które mogą potwierdzić obecność jednego z głównych czynników ryzyka rozwoju raka pochwy. Jednak ostateczne rozpoznanie zawsze wymaga oceny histopatologicznej.
Plan leczenia pacjentek z rakiem pochwy
Leczenie raka pochwy planuje się indywidualnie. Ze względu na jego rzadkie występowanie decyzje terapeutyczne podejmowane są zwykle w ośrodkach referencyjnych przez wielodyscyplinarny zespół.
We wczesnych, wybranych przypadkach można zastosować leczenie chirurgiczne, zwłaszcza u pacjentek z małymi, dobrze ograniczonymi nowotworami. W zależności od lokalizacji i zaawansowania zmiany, zabieg może obejmować miejscowe wycięcie guza, częściową lub całkowitą waginektomię, a niekiedy także bardziej rozległe leczenie operacyjne.
W większości przypadków podstawą leczenia raka pochwy pozostaje radioterapia, której ważnym elementem jest brachyterapia, często łączona z teleradioterapią. W bardziej zaawansowanej chorobie, zwłaszcza w stadiach II–IVA, stosuje się również chemioradioterapię z cisplatyną.
W chorobie nawrotowej lub rozsianej możliwości leczenia zależą od lokalizacji wznowy, wcześniejszego leczenia oraz stanu ogólnego chorej. W zależności od sytuacji klinicznej rozważa się leczenie operacyjne, radioterapię, leczenie systemowe albo postępowanie paliatywne.
Nowotwór pochwy: rokowania
Rokowanie w raku pochwy zależy od stopnia zaawansowania choroby w chwili rozpoznania. Im wcześniej nowotwór zostanie wykryty, tym większa szansa na skuteczne leczenie. Znaczenie rokownicze mają:
- wielkość guza,
- głębokość naciekania,
- zajęcie węzłów chłonnych,
- typ histologiczny
- dokładna lokalizacja zmiany.
Najlepiej rokują chore z wczesnym rakiem ograniczonym do ściany pochwy. Rak pochwy najczęściej daje nawroty miejscowe, natomiast przerzuty najczęściej dotyczą regionalnych węzłów chłonnych, a na późniejszych etapach także płuc, wątroby czy kości.
>> To ważne: Wynik cytologii i co dalej? Uproszczona interpretacja wyników
Profilaktyka raka pochwy
Nie ma powszechnego programu badań przesiewowych ukierunkowanego wyłącznie na raka pochwy. Profilaktyka opiera się przede wszystkim na ograniczaniu czynników ryzyka, wczesnym wykrywaniu zmian przednowotworowych oraz regularnych kontrolach ginekologicznych.
Ryzyko rozwoju raka pochwy można zmniejszać przez:
- szczepienie przeciw HPV,
- ograniczania ryzyka zakażeń przenoszonych drogą płciową,
- niepalenie tytoniu,
- leczenie przewlekłych stanów zapalnych,
- regularne badania ginekologiczne i kontrolę po przebytych zmianach HPV-zależnych szyjki macicy, sromu lub pochwy.
Szczególną czujność powinny zachować pacjentki po leczeniu śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy, raka szyjki macicy albo innych zmian dolnego odcinka narządu rodnego. Jest to grupa o zwiększonym ryzyku późniejszych zmian nowotworowych w obrębie pochwy.
>> Zobacz również: Objawy raka jajnika i nowotworów macicy
Podsumowanie
Rak pochwy to rzadki, ale poważny nowotwór, który najczęściej objawia się nieprawidłowym krwawieniem, upławami, bólem albo wyczuwalną zmianą w pochwie. Przez długi czas może dawać mało charakterystyczne objawy, dlatego każda utrzymująca się zmiana w pochwie czy guz wymaga oceny ginekologicznej. Rozpoznanie potwierdza biopsja, a nowoczesna diagnostyka obejmuje także badania obrazowe, które pomagają ocenić zasięg nowotworu i zaplanować leczenie.
Nie zwlekaj z wizytą u ginekologa, jeśli pojawiają się krwawienia po stosunku, krwawienie po menopauzie, niepokojące upławy lub przewlekły dyskomfort w okolicy intymnej.
FAQ: najczęstsze pytania o raka pochwy
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące raka pochwy.
Tak, rak pochwy jest wyleczalny, szczególnie jeśli zostanie wykryty wcześnie. Wczesne postacie raka pochwy dają największą szansę na skuteczne leczenie i dłuższe przeżycie bez nawrotu choroby. Rokowanie pogarsza się wraz z zaawansowaniem nowotworu.
Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Długość przeżycia zależy od stadium choroby, wielkości guza, obecności przerzutów do węzłów chłonnych i narządów odległych, typu histologicznego oraz odpowiedzi na leczenie. Rokowanie zawsze ocenia się indywidualnie.
Rak pochwy szerzy się przede wszystkim do regionalnych węzłów chłonnych. Zmiany z górnej części pochwy częściej dają przerzuty do węzłów miednicy, a z dolnej do węzłów pachwinowych. W późniejszych stadiach mogą wystąpić przerzuty odległe, m.in. do płuc, wątroby i kości.
Czasami tak, ale cytologia nie służy do pewnego rozpoznania raka pochwy. Może jedynie zasugerować obecność nieprawidłowych komórek. Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie badania histopatologicznego wycinka pobranego ze zmiany.
Do najczęstszych nowotworów żeńskich narządów płciowych należą rak trzonu macicy, rak szyjki macicy i rak jajnika. Rak pochwy należy do nowotworów zdecydowanie rzadszych.
Bibliografia
- Kilcoyne A., Gottumukkala R.V., Kang S.K., Akin E.A., Hauck C., Hindman N.M., Huang C., Khanna N., Paspulati R., Rauch G.M., Said T., Shinagare A.B., Stein E.B., Venkatesan A., Maturen K.E. Staging and Follow-up of Primary Vaginal Cancer. American College of Radiology, ACR Appropriateness Criteria.
- Dunn L.J., Napier J.G. Primary carcinoma of the vagina. Am J Obstet Gynecol. 1966;96(8):1112-1116.
- Holschneider C.H., Berek J.S. Vaginal intraepithelial neoplasia. UpToDate.
- Karam A., Berek J.S., Kidd E.A. Vaginal cancer. UpToDate.
- Kornafel J., Mądry R., Bidziński M., Bręborowicz J., Gawrychowski K., Łacko A., Roszak A., Tacikowska M. Nowotwory kobiecego układu płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych – 2013 r.
- Society for Immunotherapy of Cancer (SITC). Clinical practice guideline on immunotherapy for the treatment of gynecologic cancer.
- Szubert M., Suzin J., Kowalczyk-Amico K. Pierwotny rak pochwy – możliwe opcje lecznicze na podstawie opisu przypadku. Przegląd Menopauzalny. 2012;1:23-25.
- Gośliński J. Rak pochwy – objawy i metody leczenia. Zwrotnik Raka. 2020.
