Rak sromu – objawy, diagnostyka, leczenie, rokowania 

Rak sromu jest rzadkim nowotworem ginekologicznym, który najczęściej występuje u kobiet po menopauzie, lecz może rozwinąć się również w młodszym wieku. Początkowe objawy bywają dyskretne i łatwo pomylić je z łagodnymi chorobami sromu. Sprawdź, jakie są pierwsze objawy i jak wygląda rak sromu, jak przebiega diagnostyka i leczenie oraz od czego zależy rokowanie.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym jest rak sromu?
2. Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka raka sromu?
3. Rak sromu – pierwsze objawy
4. Jak wygląda rak sromu?
5. Jak diagnozuje się raka sromu?
6. Rak sromu – przerzuty i stopnie zaawansowania
7. Rak sromu – leczenie
8. Rak sromu – rokowania
9. Czy rakowi sromu można zapobiegać?
10. Rak sromu – podsumowanie najważniejszych informacji

Czym jest rak sromu?

Rak sromu (w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem C51) to niekontrolowany rozrost komórek rozwijający się pierwotnie w tkankach zewnętrznych narządów płciowych kobiety. Srom obejmuje m.in. wargi sromowe większe i mniejsze, łechtaczkę, przedsionek pochwy, wzgórek łonowy oraz okolice ujścia cewki moczowej i gruczołów Bartholina.

Nowotwór najczęściej lokalizuje się na wardze sromowej większej i dotyczy głównie kobiet starszych, choć może wystąpić również w młodszym wieku. Około 90% przypadków stanowi rak płaskonabłonkowy, który wywodzi się z komórek nabłonka pokrywającego powierzchnię sromu. Znacznie rzadziej występują inne nowotwory złośliwe tej okolicy, m.in. czerniak, rak podstawnokomórkowy czy choroba Pageta sromu.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka raka sromu?

Większość poznanych czynników ryzyka dotyczy raka płaskonabłonkowego sromu. W jego rozwoju wyróżnia się dwa główne szlaki:

• zależny od zakażenia HPV: wiąże się z przetrwałym zakażeniem onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, zwłaszcza HPV 16, rzadziej m.in. 18 i 33. Zakażenie może prowadzić do rozwoju zmiany przednowotworowej określanej jako śródnabłonkowa neoplazja sromu wysokiego stopnia (vulvar HSIL, ang. vulvar high-grade squamous intraepithelial lesion).
• niezależny od HPV: częściej występuje u starszych kobiet i może rozwijać się na podłożu przewlekłych chorób sromu, szczególnie liszaja twardzinowego, rzadziej liszaja płaskiego. Zmianą przednowotworową w tym szlaku jest zróżnicowana śródnabłonkowa neoplazja sromu (dVIN, ang. differentiated vulvar intraepithelial neoplasia), która wiąże się z większym ryzykiem progresji do raka inwazyjnego niż vulvar HSIL.

Do dalszych czynników zwiększających ryzyko raka płaskonabłonkowego sromu należą:

• palenie tytoniu: szczególnie w przypadku zmian związanych z HPV,
• osłabienie odporności: m.in. w przebiegu zakażenia HIV lub podczas leczenia immunosupresyjnego,
• przebyte lub współistniejące zmiany HPV-zależne innych okolic anogenitalnych: np. zmiany przednowotworowe szyjki macicy, pochwy lub odbytu, rak szyjki macicy.

Rzadsze nowotwory sromu mają odmienne podłoże i czynniki ryzyka. Przykładowo czerniak sromu, w przeciwieństwie do czerniaka skóry, nie jest związany z ekspozycją na promieniowanie UV, lecz może wykazywać odmienne cechy molekularne, m.in. mutacje w obrębie genu KIT.

Rak sromu – pierwsze objawy

Rak sromu może początkowo nie powodować żadnych dolegliwości, a pierwszym sygnałem choroby bywa nowa, utrzymująca się zmiana w obrębie sromu. Do objawów nowotworu sromu należą:

• przewlekły świąd sromu: jeden z najczęstszych wczesnych objawów,
• pieczenie, ból lub tkliwość w obrębie sromu,
• krwawienie niezwiązane z miesiączką ani urazem,
• nietypowa wydzielina,
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu.

U części pacjentek objawy są przez dłuższy czas nieswoiste i bywają przypisywane infekcji lub podrażnieniu. W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się powiększone węzły chłonne pachwinowe, obrzęk kończyny dolnej oraz objawy wynikające z naciekania sąsiednich struktur, m.in. dolegliwości podczas oddawania stolca czy krwawienie z odbytnicy.

>> Przeczytaj również: Objawy HPV u kobiet. Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Jak wygląda rak sromu?

Rak sromu przybiera różny wygląd w zależności od typu i zaawansowania zmiany. Może:

• przyjmować postać grudki, guzka, blaszki, brodawkowatej narośli lub owrzodzenia,
• być płaski lub wyniosły,
• mieć barwę białą, czerwoną, różową lub zbliżoną do naturalnego koloru skóry,
• mieć nierówną, kruchą lub owrzodziałą powierzchnię i łatwo krwawić,
• mieć charakter jedno- lub wieloogniskowy.

Najczęstszą lokalizacją jest warga sromowa większa, choć nowotwór może rozwinąć się również w innych częściach sromu. Sam wygląd nie pozwala rozpoznać raka sromu, ponieważ podobny obraz mogą dawać zmiany łagodne, zapalne i przednowotworowe. Rozstrzygające znaczenie ma badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji.

Jak diagnozuje się raka sromu?

Podstawą diagnostyki jest dokładne badanie ginekologiczne oraz biopsja podejrzanej zmiany. Lekarz ocenia cały srom i węzły chłonne pachwinowe, określając wielkość, lokalizację i liczbę zmian oraz ich stosunek do cewki moczowej, pochwy i odbytu. Rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas biopsji. Jeśli zmian jest kilka, każdą należy poddać biopsji oddzielnie.

Zakres dalszej diagnostyki dobiera się do obrazu klinicznego, wyniku badania histopatologicznego i planowanego leczenia. Może on obejmować:

• ocenę związku nowotworu z HPV: w materiale tkankowym oznacza się p16, czyli pośredni marker związku raka z HPV, lub wykonuje się badanie molekularne HPV. W rakach niezależnych od HPV ocenia się także białko p53, uczestniczące w kontroli podziałów komórkowych,
• badania obrazowe: do oceny węzłów pachwinowych wykorzystuje się USG, a zależnie od zaawansowania także tomografię komputerową (TK) klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy lub PET-TK. Rezonans magnetyczny miednicy (MRI) jest szczególnie przydatny przy podejrzeniu naciekania sąsiednich struktur,
• ocenę innych okolic anogenitalnych: obejmuje badanie szyjki macicy, pochwy i okolicy odbytu, a także cytologię i badanie HPV szyjki macicy lub pochwy, ponieważ zmiany HPV-zależne mogą współistnieć w kilku lokalizacjach,
• badania laboratoryjne: mogą obejmować m.in. morfologię krwi oraz ocenę funkcji nerek i wątroby. Służą przede wszystkim ocenie stanu ogólnego i przygotowaniu do leczenia. W określonych sytuacjach wykonuje się również badania w kierunku HIV.

Na podstawie badania histopatologicznego oraz badań dodatkowych określa się stopień zaawansowania nowotworu, co pozwala odpowiednio zaplanować leczenie.

>> Zobacz także: Choroby przenoszone drogą płciową

Rak sromu – przerzuty i stopnie zaawansowania

Rak sromu może szerzyć się miejscowo na sąsiednie struktury oraz drogą chłonną do węzłów chłonnych, najczęściej najpierw do węzłów pachwinowych i udowych. W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się również przerzuty odległe, m.in. do płuc, wątroby lub węzłów chłonnych miednicy.

Zaawansowanie raka sromu opisuje się przede wszystkim w klasyfikacji TNM, która uwzględnia wielkość i miejscowe szerzenie się guza (T), zajęcie regionalnych węzłów chłonnych (N) oraz obecność przerzutów odległych (M).

Stosuje się również klasyfikację FIGO, w której wyróżnia się cztery główne stopnie zaawansowania:

• stopień I: nowotwór ograniczony do sromu,
• stopień II: nowotwór nacieka dolną część cewki moczowej, pochwy lub odbytu, bez zajęcia regionalnych węzłów chłonnych,
• stopień III: nowotwór nacieka bardziej odległe części sąsiednich struktur i/lub zajmuje regionalne węzły chłonne,
• stopień IV: choroba jest miejscowo bardzo zaawansowana lub występują przerzuty odległe, w tym do węzłów chłonnych miednicy.

Stan węzłów chłonnych ma szczególnie istotne znaczenie dla rokowania.

>> Przeczytaj też: Rak pochwy – jakie są przyczyny, objawy i rokowania przy nowotworze pochwy?

Rak sromu – leczenie

Leczenie raka sromu zależy m.in. od typu i stopnia zaawansowania nowotworu, jego lokalizacji oraz zajęcia węzłów chłonnych. Plan terapii ustala się indywidualnie, dążąc do skutecznego usunięcia nowotworu przy możliwie największym zachowaniu anatomii i funkcji sromu. Podstawowe metody leczenia obejmują:

• leczenie chirurgiczne: we wczesnych stadiach podstawą jest najczęściej miejscowe wycięcie guza z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. U części pacjentek wykonuje się także biopsję węzła wartowniczego, czyli pierwszego węzła, do którego mogą dotrzeć komórki nowotworowe. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne może być usunięcie węzłów pachwinowo-udowych,
• radioterapię: może być stosowana po operacji, m.in. przy zajęciu węzłów chłonnych lub gdy nie udało się uzyskać odpowiedniego marginesu zdrowych tkanek, a ponowna operacja nie jest możliwa,
• chemioradioterapię: wykorzystywana m.in. w miejscowo zaawansowanym lub nieoperacyjnym raku sromu oraz gdy zabieg chirurgiczny musiałby być bardzo rozległy,
• leczenie systemowe: w chorobie przerzutowej lub nawrotowej, której nie można leczyć miejscowo, stosuje się najczęściej chemioterapię opartą na związkach platyny. U wybranych pacjentek można rozważyć również immunoterapię lub leczenie ukierunkowane molekularnie.

Po zakończeniu leczenia konieczne są regularne kontrole, aby możliwie wcześnie wykryć ewentualny nawrót choroby.

Rak sromu – rokowania

Największe znaczenie dla rokowania mają stopień zaawansowania choroby oraz zajęcie węzłów chłonnych. Szczególnie istotne są liczba i wielkość przerzutów w węzłach pachwinowo-udowych. U pacjentek bez przerzutów do węzłów chłonnych 5-letnie przeżycie wynosi około 70-90%, natomiast po zajęciu węzłów jest wyraźnie niższe. Znaczenie mają również:

• wielkość i głębokość naciekania guza,
• obecność przerzutów odległych,
• naciekanie naczyń limfatycznych i krwionośnych lub nerwów,
• typ biologiczny nowotworu: rak płaskonabłonkowy niezależny od HPV ma na ogół gorsze rokowanie niż postać związana z HPV,
• możliwość całkowitego leczenia miejscowego oraz wystąpienie nawrotu choroby.

Ryzyko nawrotu raka sromu jest największe w pierwszych dwóch latach po leczeniu, ale istnieje również później, dlatego konieczna jest długotrwała obserwacja.

>> Zobacz również: Najczęstsze nowotwory u kobiet i mężczyzn

Czy rakowi sromu można zapobiegać?

Nie wszystkim przypadkom raka sromu można zapobiec, ale można zmniejszyć ryzyko jego rozwoju, szczególnie w przypadku nowotworów związanych z HPV oraz przewlekłymi chorobami sromu.

Znaczenie mają:

• szczepienie przeciw HPV: zmniejsza ryzyko przetrwałego zakażenia onkogennymi typami wirusa oraz rozwoju związanych z nim zmian przednowotworowych,
• właściwe leczenie przewlekłych dermatoz sromu: zwłaszcza liszaja twardzinowego, oraz regularna kontrola zmian skórnych,
• niepalenie tytoniu,
• wczesna diagnostyka nowych lub utrzymujących się zmian w obrębie sromu oraz leczenie zmian przednowotworowych.

Obecnie nie ma skutecznego badania przesiewowego pozwalającego wykrywać raka sromu w populacji ogólnej. Dlatego tak istotna jest konsultacja w przypadku przewlekłego świądu, bólu, krwawienia lub nowej zmiany w obrębie sromu.

>> Przeczytaj też: Profilaktyka raka szyjki macicy

Rak sromu – podsumowanie najważniejszych informacji

Rak sromu jest rzadkim nowotworem, którego pierwsze objawy mogą być nieswoiste i przypominać łagodne choroby sromu. Utrzymujący się świąd, ból, krwawienie, guzek lub niegojące się owrzodzenie wymagają oceny lekarskiej. Rozpoznanie ustala się na podstawie biopsji i badania histopatologicznego, a dalsze badania pozwalają określić stopień zaawansowania i dobrać leczenie. Jeśli zauważysz nową lub utrzymującą się zmianę w obrębie sromu, zgłoś się do ginekologa. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na mniej rozległe i skuteczne leczenie.

Bibliografia

1. Berek J.S., Karam A. Vulvar cancer: Epidemiology, diagnosis, histopathology, and treatment. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/vulvar-cancer-epidemiology-diagnosis-histopathology-and-treatment (dostęp: 09.09.2026).
2. Blecharz P. Rak sromu. Medycyna Praktyczna: Onkologia. https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/99338,rak-sromu (dostęp: 09.09.2026).
3. Karam A., Berek J.S., Russo A.L. Squamous cell carcinoma of the vulva: Medical therapy and prognosis. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/squamous-cell-carcinoma-of-the-vulva-medical-therapy-and-prognosis (dostęp: 09.09.2026).
4. Karam A., Berek J.S., Russo A.L. Squamous cell carcinoma of the vulva: Staging and surgical treatment. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/squamous-cell-carcinoma-of-the-vulva-staging-and-surgical-treatment (dostęp: 09.09.2026).
5. Kędzia W., Nowak-Markwitz E., Spaczyński M. Rak sromu. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-5399-31-5,rak-sromu/ (dostęp: 09.09.2026).
6. Kesic V., Carcopino X., Preti M. i wsp. The European Society of Gynaecological Oncology (ESGO), the International Society for the Study of Vulvovaginal Disease (ISSVD), the European College for the Study of Vulval Disease (ECSVD), and the European Federation for Colposcopy (EFC) Consensus Statement on the Management of Vaginal Intraepithelial Neoplasia. Journal of Lower Genital Tract Disease 2023;27(2):131-145. doi:10.1097/LGT.0000000000000732.
7. Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwór sromu. https://onkologia.org.pl/pl/baza-wiedzy/nowotwor-sromu (dostęp: 09.09.2026).
8. Morrison J., Baldwin P., Hanna L. British Gynaecological Cancer Society (BGCS) vulval cancer guidelines: An update on recommendations for practice 2023. European Journal of Obstetrics and Gynecology and Reproductive Biology 2023;292:210-238.
9. Woelber L., Kock L., Gieseking F., Petersen C., Trillsch F., Choschzick F., Jaenicke F., Mahner S. Clinical management of primary vulvar cancer. European Journal of Cancer 2011;47:2315-2321.