Leptospiroza – objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie

Leptospiroza jest bakteryjną chorobą odzwierzęcą, którą człowiek może zakazić się m.in. przez kontakt z wodą lub glebą zanieczyszczoną moczem zakażonych zwierząt. U części osób przebiega łagodnie, jednak ciężka postać może prowadzić do niewydolności nerek i wątroby, krwawień czy niewydolności oddechowej. Sprawdź, jakie objawy mogą wskazywać na leptospirozę, jak potwierdza się zakażenie i na czym polega jego leczenie.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym jest leptospiroza?
2. Leptospiroza u ludzi – jak dochodzi do zakażenia?
   • Kto jest szczególnie narażony na leptospirozę?
3. Objawy leptospirozy
   • Ciężka postać leptospirozy – czym jest choroba Weila?
4. Leptospiroza – diagnostyka
5. Leptospiroza – leczenie
6. Jakie powikłania może powodować leptospiroza?
7. Jak można zapobiegać leptospirozie?

Czym jest leptospiroza?

Leptospiroza (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem A27) jest zoonozą, czyli chorobą zakaźną przenoszoną ze zwierząt na ludzi. Wywołują ją chorobotwórcze bakterie z rodzaju Leptospira, należące do krętków.

Rezerwuarem bakterii są liczne gatunki ssaków. Szczególne znaczenie mają gryzonie, zwłaszcza szczury, ale źródłem zakażenia mogą być również m.in. psy, bydło, świnie, konie i dzikie zwierzęta. Zakażone zwierzęta mogą wydalać bakterie z moczem, prowadząc do zanieczyszczenia wody i gleby.

Leptospiroza występuje na całym świecie, jednak największe obciążenie chorobą dotyczy regionów tropikalnych i subtropikalnych. Ryzyko zakażenia zwiększa się również po intensywnych opadach i powodziach, kiedy częściej dochodzi do kontaktu ludzi ze skażoną wodą.

Leptospiroza u ludzi – jak dochodzi do zakażenia?

Człowiek zakaża się przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt z moczem zakażonego zwierzęcia lub pośrednio – przez skażoną wodę i glebę. Bakterie mogą przedostać się do organizmu przez uszkodzoną skórę, nawet niewielkie otarcia i skaleczenia, oraz przez błony śluzowe, m.in. spojówki, nos i jamę ustną.

Do zakażenia może więc dojść np. podczas pływania lub brodzenia w skażonej słodkiej wodzie, pracy w wilgotnym środowisku zanieczyszczonym moczem zwierząt albo bezpośredniego kontaktu z zakażonym zwierzęciem.

Przenoszenie leptospirozy bezpośrednio między ludźmi jest bardzo rzadkie. Typowym źródłem zakażenia jest środowisko lub zakażone zwierzę, a nie kontakt z chorym człowiekiem.

>> Zobacz też: Najczęstsze choroby odzwierzęce i ich objawy

Kto jest szczególnie narażony na leptospirozę?

Większe ryzyko dotyczy osób, które z powodów zawodowych lub rekreacyjnych mają częsty kontakt ze zwierzętami, ich moczem, wodą lub wilgotną glebą. Należą do nich m.in. rolnicy, hodowcy zwierząt, lekarze weterynarii, pracownicy kanalizacji i oczyszczalni ścieków oraz osoby mające częsty kontakt z gryzoniami.

Ryzyko może wzrastać także podczas pływania, kajakarstwa, raftingu i innych aktywności w słodkiej wodzie, szczególnie na terenach, gdzie leptospiroza występuje częściej. Istotne narażenie może wystąpić również podczas powodzi.

Objawy leptospirozy

Okres od zakażenia do wystąpienia objawów wynosi od 2 do 30 dni, najczęściej około 5-14 dni. Część zakażeń może przebiegać bezobjawowo, natomiast objawowa leptospiroza często przypomina inne ostre infekcje.

Do możliwych objawów należą:

• nagła gorączka i dreszcze,
• silny ból głowy,
• bóle mięśni, często szczególnie nasilone w obrębie łydek i dolnej części pleców,
• znaczne osłabienie,
• nudności, wymioty, ból brzucha lub biegunka,
• przekrwienie spojówek,
• rzadziej wysypka.

Przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany. U części pacjentów po początkowej poprawie może dojść do ponownego pogorszenia stanu zdrowia.

Ciężka postać leptospirozy – czym jest choroba Weila?

Najcięższą klasyczną postać leptospirozy określa się jako chorobę Weila. Charakteryzuje się przede wszystkim występowaniem żółtaczki, ostrego uszkodzenia nerek i objawów krwotocznych.

Ciężka leptospiroza może również prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mięśnia sercowego, zaburzeń rytmu czy ciężkiego krwotoku płucnego i niewydolności oddechowej. Powikłania wielonarządowe stanowią bezpośrednie zagrożenie życia.

Leptospiroza – diagnostyka

Podejrzenie leptospirozy opiera się na połączeniu objawów klinicznych z informacją o możliwym narażeniu, np. kontakcie ze stojącą lub popowodziową wodą, gryzoniami albo innymi zwierzętami. Ponieważ objawy choroby są nieswoiste, rozpoznanie wymaga odpowiednio dobranych badań laboratoryjnych.

Jedną z podstawowych metod diagnostycznych jest oznaczanie przeciwciał przeciwko Leptospira we krwi. Można oznaczyć m.in. przeciwciała przeciwko Leptospira w klasie IgM oraz przeciwciała przeciwko Leptospira w klasie IgG. Wyniki należy zawsze interpretować w odniesieniu do objawów, prawdopodobieństwa narażenia oraz czasu, jaki upłynął od początku choroby.

W rozpoznawaniu świeżego zakażenia szczególne znaczenie mają przeciwciała IgM. Nie pojawiają się jednak natychmiast po zakażeniu – przeciwciała mogą być wykrywalne już po kilku dniach od wystąpienia objawów, ale czułość badań serologicznych zwiększa się w drugim tygodniu choroby. Z tego powodu ujemny wynik IgM uzyskany we wczesnej fazie nie wyklucza leptospirozy. Przy utrzymującym się podejrzeniu klinicznym może być konieczne ponowne wykonanie badania.

Przeciwciała IgG pojawiają się później i mogą utrzymywać się po przebytym zakażeniu. Dlatego pojedynczy dodatni wynik IgG nie jest równoznaczny z rozpoznaniem aktualnej ostrej leptospirozy. W diagnostyce serologicznej największą wartość może mieć ocena zmian miana przeciwciał w próbkach pobranych w ostrej i rekonwalescencyjnej fazie choroby.

We wczesnej fazie zakażenia istotną rolę odgrywają również badania molekularne (PCR), które umożliwiają bezpośrednie wykrycie materiału genetycznego Leptospira. PCR z krwi ma szczególną wartość podczas wczesnej fazy leptospiremii, zanim odpowiedź przeciwciał stanie się łatwo wykrywalna. W późniejszym okresie materiał genetyczny bakterii może być wykrywany w moczu.

Równocześnie wykonuje się badania pozwalające ocenić nasilenie choroby i funkcjonowanie narządów. Mogą obejmować m.in. morfologię krwi z liczbą płytek, CRP, kreatyninę i eGFR, elektrolity, bilirubinę oraz enzymy wątrobowe. Badania te nie potwierdzają leptospirozy, ale pomagają wykryć jej następstwa, takie jak ostre uszkodzenie nerek, zaburzenia czynności wątroby czy małopłytkowość.

Leptospiroza – leczenie

Leptospirozę leczy się antybiotykami. W przypadku dużego prawdopodobieństwa klinicznego terapię należy rozpocząć możliwie wcześnie, bez oczekiwania na laboratoryjne potwierdzenie zakażenia. Szczególnie istotne jest wczesne rozpoznanie choroby, zanim rozwiną się ciężkie powikłania narządowe.

W łagodniejszych przypadkach stosowane mogą być antybiotyki doustne, m.in. doksycyklina. Dobór leku zależy od wieku pacjenta, przeciwwskazań i sytuacji klinicznej.

Ciężka leptospiroza wymaga hospitalizacji. Stosuje się dożylne antybiotyki, np. penicylinę lub ceftriakson, oraz leczenie wspomagające dostosowane do zajętych narządów. W przypadku ostrego uszkodzenia nerek konieczna może być dializoterapia, a przy ciężkiej niewydolności oddechowej – wentylacja mechaniczna. Aktualny przegląd z 2026 roku zwraca jednocześnie uwagę, że jakość dowodów pozwalających porównywać poszczególne schematy antybiotykoterapii pozostaje ograniczona.

Po rozpoczęciu antybiotykoterapii może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera, czyli przejściowe nasilenie gorączki, dreszczy, bólu głowy i mięśni związane z odpowiedzią organizmu na gwałtowne niszczenie krętków.

Jakie powikłania może powodować leptospiroza?

Większość zakażeń nie prowadzi do ciężkiej choroby, jednak leptospiroza może powodować poważne powikłania, szczególnie w przypadku zajęcia wielu narządów. Należą do nich:

• ostre uszkodzenie i niewydolność nerek,
• zaburzenia czynności wątroby i żółtaczka,
• krwawienia, w tym krwotok płucny,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapalenie mięśnia sercowego i zaburzenia rytmu,
• niewydolność oddechowa,
• niewydolność wielonarządowa.

Pojawienie się żółtaczki, znacznego zmniejszenia ilości oddawanego moczu, duszności, krwawienia czy zaburzeń świadomości wymaga pilnej pomocy medycznej.

Jak można zapobiegać leptospirozie?

Podstawą profilaktyki jest ograniczanie kontaktu z wodą i glebą, które mogą być zanieczyszczone moczem zakażonych zwierząt. Szczególną ostrożność należy zachować podczas powodzi oraz podczas kontaktu ze stojącą wodą na terenach, na których występuje leptospiroza.

Osoby narażone zawodowo powinny stosować odpowiednią odzież ochronną, rękawice i nieprzemakalne obuwie oraz zabezpieczać skaleczenia przed kontaktem z potencjalnie skażonym materiałem. Znaczenie ma również zwalczanie gryzoni oraz przestrzeganie zasad higieny podczas kontaktu ze zwierzętami.

Profilaktyczne stosowanie antybiotyków po potencjalnym kontakcie z Leptospira nie jest rutynowo zalecane każdej osobie. Decyzja zależy od charakteru i stopnia narażenia oraz indywidualnych czynników ryzyka.

Bibliografia

1. Lee N, Tanaka T, Koizumi N, et al. Leptospirosis-clinical review and updates on therapeutics. Lancet Infect Dis. 2026;26(8). doi:10.1016/S1473-3099(26)00060-5. PMID: 42009020.
2. Limothai U, Srisawat N, Haake DA. Early diagnosis and treatment of leptospirosis: Optimizing clinical outcomes. J Infect. 2026;92(2):106675. doi:10.1016/j.jinf.2025.106675. PMID: 41520794.
3. Kiuno K, Koizumi N. Laboratory Diagnosis of Leptospirosis. Methods Mol Biol. 2026;3068:361-371. doi:10.1007/978-1-0716-5500-9_30. PMID: 42681506.