Kłopoty z pamięcią mogą dotyczyć zapamiętywania nowych informacji, przypominania sobie wydarzeń albo radzenia sobie z codziennymi obowiązkami. Zdarzają się w każdym wieku, a ich źródłem bywa zarówno zwykłe niewyspanie, jak i choroba, która wymaga leczenia. Istotne jest, jak często występują objawy, czy z czasem się nasilają i czy zaczynają przeszkadzać w samodzielnym życiu. Sprawdź, co może stać za problemami z pamięcią i jak wygląda ich diagnostyka.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> zaburzenia pamięci nie zawsze oznaczają otępienie – mogą wiązać się m.in. z niedoborem snu, stresem, depresją lub działaniem leków, >> trudności z koncentracją utrudniają zapamiętywanie, dlatego mogą być odczuwane jako pogorszenie pamięci, mimo że problem zaczyna się od uwagi, >> narastających problemów z pamięcią nie należy automatycznie przypisywać wiekowi, szczególnie jeśli utrudniają wykonywanie codziennych czynności, >> diagnostyka obejmuje wywiad, ocenę funkcji poznawczych i badania pomagające wykryć przyczynę lub czynniki nasilające objawy, >> leczenie zależy od rozpoznania; nagła, wyraźna utrata pamięci wymaga pilnej oceny lekarskiej, także gdy dolegliwości ustąpią. |
Spis treści:
- Czym są zaburzenia pamięci?
- Zaburzenia i zaniki pamięci – przyczyny
- Problemy z pamięcią w młodym wieku
- Zaburzenia pamięci u osób starszych
- Kiedy zaburzenia pamięci wymagają pilnej pomocy?
- Zaburzenia i zaniki pamięci – do jakiego lekarza się zgłosić?
- Diagnostyka zaburzeń pamięci – jakie badania może zlecić lekarz?
- Zaburzenia i zaniki pamięci – leczenie
Czym są zaburzenia pamięci?
Zaburzenia pamięci to trudności z zapamiętywaniem, przechowywaniem lub odtwarzaniem informacji. Pamięć krótkotrwała pozwala przez krótki czas zachować np. usłyszany numer, a pamięć robocza – wykorzystać informacje przy wykonywaniu zadania. Pamięć długotrwała obejmuje m.in. wiedzę i wspomnienia.
Potoczne „zaniki pamięci” mogą oznaczać różne dolegliwości. Niepamięć wsteczna dotyczy zdarzeń sprzed zachorowania, a następcza – zapamiętywania nowych informacji. Problemy z przypominaniem niedawnych wydarzeń nie zawsze są więc zaburzeniem pamięci krótkotrwałej w ścisłym znaczeniu.
Zaburzenia i zaniki pamięci – przyczyny
Problemy z pamięcią i koncentracją mogą wynikać z gorszego skupienia uwagi. Przy stresie, niewyspaniu czy depresji informacje bywają słabiej zapamiętywane, co później utrudnia ich przypomnienie. Przyczyny obejmują również:
- działanie alkoholu i leków, np. niektórych preparatów uspokajających, nasennych oraz o działaniu antycholinergicznym, czyli blokującym działanie acetylocholiny,
- choroby somatyczne, m.in. niedobór witaminy B12, zaburzenia czynności tarczycy, glikemii i elektrolitów oraz niewydolność nerek lub wątroby,
- choroby neurologiczne, np. chorobę Alzheimera, naczyniowe uszkodzenie mózgu, urazy głowy, padaczkę i zapalenie mózgu.
Część tych stanów można skutecznie leczyć, ale stopień poprawy pamięci zależy od przyczyny i współistniejących chorób.
Problemy z pamięcią w młodym wieku
Problemy z pamięcią i koncentracją w młodym wieku mogą towarzyszyć przeciążeniu obowiązkami, zaburzeniom snu, depresji lub lękowi. U części osób z ADHD trudności dotyczą nie tylko skupienia uwagi, lecz także pamięci roboczej, czyli utrzymywania i wykorzystywania informacji podczas wykonywania zadania. Może to utrudniać przyswajanie nowych wiadomości czy realizowanie wieloetapowych poleceń. Utrzymujące się lub narastające problemy z pamięcią wymagają oceny lekarskiej, również u młodej osoby.
Zaniki pamięci u dzieci należy omówić z pediatrą. Przyczyną kłopotów bywa rozkojarzenie, natomiast rzeczywista utrata wcześniej nabytych umiejętności wymaga pilnej oceny.
>> Przeczytaj również: Problemy z koncentracją, z czego mogą wynikać i jak znaleźć przyczynę?
Zaburzenia pamięci u osób starszych
Nie każde pogorszenie pamięci w starszym wieku oznacza chorobę. Ważne jest, jak duża jest zmiana względem wcześniejszej sprawności i czy utrudnia samodzielne życie.
| Cecha | Zmiany związane z wiekiem | Łagodne zaburzenia poznawcze | Otępienie |
| Sprawność poznawcza | Przypominanie informacji może trwać dłużej, ale ogólna sprawność pozostaje zachowana | Pogorszenie pamięci lub innych funkcji poznawczych większe, niż można oczekiwać dla wieku | Zaburzenia pamięci lub innych funkcji poznawczych na tyle nasilone, że ograniczają samodzielność |
| Codzienne funkcjonowanie | Samodzielność zachowana | Samodzielność zasadniczo zachowana; trudniejsze zadania mogą wymagać więcej czasu lub korzystania z przypomnień | Potrzebna pomoc, np. w zarządzaniu lekami, finansami lub organizowaniu dnia |
| Przykłady | Sporadyczna trudność z przypomnieniem nazwiska, które później przychodzi na myśl | Częstsze zapominanie ustaleń czy niedawnych rozmów, przy zachowanej zdolności radzenia sobie z obowiązkami | Powtarzanie pytań, gubienie się w znanej okolicy, błędy w przyjmowaniu leków lub opłacaniu rachunków |
Same przykłady nie wystarczają do rozpoznania — znaczenie mają nasilenie, przebieg objawów i ocena lekarska. Łagodne zaburzenia poznawcze nie zawsze przechodzą w otępienie, ale wymagają okresowej kontroli.
Otępienie nie jest jedną chorobą, lecz zespołem objawów wynikających z uszkodzenia mózgu. Jego najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera. Inną przyczyną są zmiany naczyniowe, np. następstwa udarów lub choroby małych naczyń. U jednej osoby mogą współistnieć zmiany alzheimerowskie i naczyniowe. Narastających trudności z pamięcią nie należy traktować jako naturalnego następstwa starzenia się.
Kiedy zaburzenia pamięci wymagają pilnej pomocy?
Nagła, wyraźna utrata pamięci wymaga pilnej oceny lekarskiej, również jeśli ustąpiła. Krótkotrwałe zaniki pamięci mogą mieć różne przyczyny, m.in. przemijającą niepamięć, napad padaczkowy lub udar.
| Jeżeli pojawiają się także zaburzenia mowy, opadnięcie kącika ust, osłabienie kończyn albo zaburzenia świadomości, zadzwoń pod 112 lub 999. Nie czekaj na planową konsultację. |
Zaburzenia i zaniki pamięci – do jakiego lekarza się zgłosić?
Przy przewlekłych dolegliwościach pierwszym kontaktem jest lekarz rodzinny, a u dzieci – pediatra. Zależnie od objawów dalszą diagnostykę prowadzi neurolog, geriatra lub psychiatra.
Na wizytę przygotuj listę leków i przykłady trudności: powtarzanie pytań, zapominanie ustaleń czy gubienie się w znanym miejscu. Pomocne mogą być informacje od bliskiej osoby, przekazane za Twoją zgodą.
Diagnostyka zaburzeń pamięci – jakie badania może zlecić lekarz?
Lekarz ocenia początek i przebieg objawów, samodzielność, nastrój oraz przyjmowane leki. Przeprowadza badanie fizykalne i neurologiczne. Testy przesiewowe, np. MMSE lub test rysowania zegara, pomagają ocenić funkcje poznawcze; sam wynik nie rozpoznaje otępienia. Niekiedy potrzebne jest badanie neuropsychologiczne.
Badania laboratoryjne pomagają wykryć przyczyny lub czynniki nasilające zaburzenia pamięci, np. niedobór witaminy B12 czy zaburzenia czynności tarczycy. Lekarz może zlecić:
- morfologię krwi,
- oznaczenie TSH,
- oznaczenie stężenia witaminy B12,
- oznaczenie glukozy,
- oznaczenie elektrolitów, m.in. sodu, potasu i wapnia,
- oznaczenie stężenia kreatyniny z wyliczeniem eGFR oraz próby wątrobowe.
Zakres badań zależy od obrazu klinicznego. Wymienione badania krwi nie rozpoznają samodzielnie otępienia. Przy podejrzeniu choroby mózgu wykonuje się także rezonans magnetyczny, a gdy jest niedostępny lub przeciwwskazany – tomografię komputerową.
Zaburzenia i zaniki pamięci – leczenie
Leczenie zależy od przyczyny. Może obejmować uzupełnienie niedoboru witaminy B12, wyrównanie zaburzeń metabolicznych, leczenie depresji lub zaburzeń snu. Jeśli znaczenie mają leki, lekarz rozważa zmianę terapii.
W chorobie Alzheimera stosuje się leki objawowe, np. donepezil lub memantynę, zależnie od stadium choroby. U wybranych pacjentów we wczesnym stadium możliwe jest leczenie przeciwamyloidowe, które spowalnia pogarszanie funkcji poznawczych. Wymaga ono kwalifikacji i monitorowania przez specjalistów. Pomocne są rehabilitacja poznawcza i wsparcie codziennego funkcjonowania.
Regularny sen, ruch dostosowany do zdrowia oraz leczenie nadciśnienia i cukrzycy wspierają zdrowie mózgu. Kalendarz i przypomnienia ułatwiają organizację dnia. Suplementy nie zastępują diagnostyki i leczenia przyczyny.
FAQ: często zadawane pytania o zaburzenia pamięci
Poniżej odpowiadamy na inne częste pytania dotyczące problemów z pamięcią.
Tak. Trudności z pamięcią i koncentracją mogą należeć do objawów long COVID i są potocznie opisywane jako mgła mózgowa. Utrzymujące się dolegliwości wymagają oceny również innych przyczyn. Nie istnieje jedno badanie krwi, które potwierdza lub wyklucza long COVID.
Dziedziczne mogą być niektóre choroby powodujące zaburzenia pamięci. Rzadkie rodzinne postacie choroby Alzheimera wiążą się z wariantami określonych genów. W większości przypadków znaczenie ma wiele czynników, a zachorowanie krewnego nie oznacza, że Ty również zachorujesz.
Jeśli problemy z pamięcią powtarzają się lub narastają, umów konsultację lekarską. Wykonaj zalecone badania – ustalenie przyczyny pozwala dobrać odpowiednie postępowanie.
Bibliografia
- Zwolińska G., aktualizacja Wiercińska M. Zaburzenia pamięci. Medycyna Praktyczna, 2022. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/152374,zaburzenia-pamieci (dostęp: 14.10.2026).
- Zwolińska G. Leczenie zaburzeń pamięci, uwagi i koncentracji. Medycyna Praktyczna, 2016. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/lista/105922,leczenie-zaburzen-pamieci-uwagi-i-koncentracji (dostęp: 14.10.2026).
- Medycyna Praktyczna. Zaburzenia pamięci. Interna – mały podręcznik. https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.IX.A.2.5. (wykorzystano fragment przekazany w zleceniu).
- Gerłowska J. Zaburzenia pamięci u osób starszych. Medycyna Praktyczna, 2018. https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/191797,zaburzenia-pamieci-u-osob-starszych (dostęp: 14.10.2026).
- Atri A. i wsp. Alzheimer’s Association clinical practice guideline for the Diagnostic Evaluation, Testing, Counseling, and Disclosure of Suspected Alzheimer’s Disease and Related Disorders (DETeCD-ADRD): Executive summary of recommendations for primary care. Alzheimer’s & Dementia 2025;21(6). https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/alz.14333 (dostęp: 14.10.2026).
- NICE. Dementia: assessment, management and support for people living with dementia and their carers. NG97. https://www.nice.org.uk/guidance/ng97/chapter/Recommendations (dostęp: 14.10.2026).
- Sander D., Bartsch T., Connolly F. i wsp. Guideline “Transient Global Amnesia (TGA)” of the German Society of Neurology (Deutsche Gesellschaft für Neurologie): S1-guideline. Neurological Research and Practice 2023;5:15. https://link.springer.com/article/10.1186/s42466-023-00240-0 (dostęp: 14.10.2026).
- CDC. Clinical Symptoms of Long COVID. Aktualizacja: 09.03.2026. https://www.cdc.gov/long-covid/hcp/clinical-symptoms/index.html (dostęp: 14.10.2026).
- CDC. Long COVID Clinical Guidance. Aktualizacja: 09.03.2026. https://www.cdc.gov/long-covid/hcp/clinical-guidance/index.html (dostęp: 14.10.2026).
- National Library of Medicine. Alzheimer’s disease. MedlinePlus Genetics. https://medlineplus.gov/genetics/condition/alzheimers-disease/ (dostęp: 14.10.2026).
