Artykuł powstał 07.11.2023 r., ostatnia aktualizacja: 11.03.2026 r.
Cukrzyca ciążowa (Gestational Diabetes Mellitus, GDM) to dowolny stopień nietolerancji glukozy, który pojawia się lub zostaje rozpoznany po raz pierwszy w czasie ciąży. Zaburzenie dotyka nawet co 10. kobietę, a ryzyko rozwoju cukrzycy w ciągu 10 do 20 lat po porodzie jest nawet do 60 proc. wyższe. Na szczęście istniejące standardy pozwalają na wczesną identyfikację choroby. Dowiedz się, jak ją rozpoznać.
| Z artykułu dowiesz się: >> co wywołuje cukrzycę ciążową, >> jakie są normy stężenia glukozy, >> czym grozi nierozpoznana cukrzyca ciążowa, >> jak należy ją leczyć, >> kiedy i w jaki sposób wykonuje się badania przesiewowe. |
Spis treści:
- Co to jest cukrzyca ciążowa?
- Skąd się bierze cukrzyca ciążowa – przyczyny i czynniki ryzyka
- Cukrzyca ciążowa – objawy
- Cukrzyca ciążowa – badania i diagnostyka
- Jak rozpoznaje się cukrzycę ciążową (GDM)?
- Cukrzyca ciążowa – normy glukozy na czczo i po posiłku
- Czy cukrzyca ciążowa (GDM) utrzymuje się po urodzeniu dziecka?
- Czy cukrzyca ciążowa jest groźna dla dziecka?
- Czym grozi cukrzyca ciążowa u matki?
- Cukrzyca ciążowa – dieta i postępowanie
- Postępowanie po przebytej cukrzycy ciążowej
- Cukrzyca ciążowa a poród – naturalny czy cesarskie cięcie?
- Kiedy mija cukrzyca ciążowa?
- Podsumowanie
- Cukrzyca ciążowa – FAQ
Co to jest cukrzyca ciążowa?
Cukrzyca ciążowa to stan hiperglikemii, który pojawia się w trakcie ciąży u kobiet wcześniej niechorujących na cukrzycę. Pojawia się po raz pierwszy w trakcie ciąży, najczęściej w II lub III trymestrze, i zwykle ustępuje po porodzie. Cukrzyca w ciąży natomiast oznacza cukrzycę, która istniała już przed zajściem w ciążę (najczęściej cukrzycę typu 1 lub 2) i jedynie współistnieje z ciążą, wymagając szczególnie ścisłej kontroli metabolicznej.
Skąd się bierze cukrzyca ciążowa – przyczyny i czynniki ryzyka
W czasie ciąży organizm kobiety przechodzi intensywne zmiany hormonalne. Hormony produkowane przez łożysko zmniejszają wrażliwość tkanek na insulinę, co jest zjawiskiem fizjologicznym. Jeśli jednak trzustka nie jest w stanie zwiększyć wydzielania insuliny w odpowiednim stopniu, dochodzi do wzrostu poziomu glukozy we krwi.
Dane naukowe podają, że głównymi czynnikami ryzyka cukrzycy ciążowej są:
- porody dzieci o masie ciała przekraczającej 4000 g,
- urodzenie noworodka z wadą rozwojową,
- zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie,
- nadciśnienie tętnicze,
- nadwaga lub otyłość,
- rodzinny wywiad w kierunku cukrzycy typu 2,
- rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach,
- wielorództwo,
- zespół policystycznych jajników.
Cukrzyca ciążowa – objawy
Cukrzyca ciążowa bardzo często nie daje wyraźnych objawów i jest wykrywana dopiero w badaniach przesiewowych. U części kobiet mogą jednak występować:
- wzmożone pragnienie,
- częste oddawanie moczu,
- uczucie zmęczenia,
- suchość w ustach,
- nawracające infekcje intymne.
>> Warto przeczytać też: Badanie moczu w ciąży – jak często wykonywać i jak interpretować wyniki?
Cukrzyca ciążowa – badania i diagnostyka
Obecne standardy postępowania jasno wskazują na konieczność objęcia wszystkich ciężarnych przesiewową diagnostyką w kierunku zaburzeń tolerancji glukozy i to jak najszybciej po rozpoznaniu ciąży. U kobiet z grupy ryzyka należy wykonać test 75 g doustnego obciążenia glukozą (tzw. OGTT) przy pierwszej wizycie, a u pozostałych wystarczy wykonać badanie glikemii na czczo; do tego celu nie wolno jednak używać glukometru, lecz dokonać oznaczenia z krwi żylnej w laboratorium.
Przy prawidłowych wynikach badań należy powtórzyć test diagnostyczny między 24. a 28. tygodniem ciąży lub gdy wystąpią pierwsze objawy sugerujące cukrzycę (jak np. wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, bóle brzucha). Wśród kobiet pozbawionych czynników ryzyka i z prawidłową glikemią w pierwszym badaniu diagnostyka powinna być przeprowadzona między 24. a 28. tygodniem ciąży i ma charakter jednostopniowy, polegający na wykonaniu testu OGTT.
>> Sprawdź: Krzywa cukrowa (OGTT) w ciąży. To trzeba wiedzieć o teście obciążenia glukozą w ciąży
Jak przygotować się do testu obciążenia glukozą (OGTT)?
Test OGTT wymaga odpowiedniego przygotowania. Na badanie należy zgłosić się na czczo po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia. W dniach poprzedzających test nie należy stosować diet eliminacyjnych ani ograniczać węglowodanów. Zaleca się normalną aktywność fizyczną oraz unikanie intensywnego wysiłku bezpośrednio przed badaniem.
Test obciążenia glukozą w ciąży – interpretacja wyników
Test OGTT polega na oznaczeniu poziomu glukozy na czczo, a następnie po jednej i dwóch godzinach od wypicia roztworu glukozy.
Jak rozpoznaje się cukrzycę ciążową (GDM)?
Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego podają, że rozpoznaną w ciąży hiperglikemię klasyfikuje się (wg rekomendacji WHO), w zależności od oznaczeń glikemii:
• na cukrzycę w ciąży (gdy spełnione są warunki ogólne rozpoznania cukrzycy),
lub
• cukrzycę ciążową (stężenie glukozy na czczo 92-125 mg/dl lub powyżej 180 mg/dl 1h po podaniu 75g glukozy, lub 153 – 199 mg/dl 2h po podaniu 75g glukozy).
>> Zobacz: Cukrzyca ciążowa a dieta. Co jeść, a czego unikać?
Cukrzyca ciążowa – normy glukozy na czczo i po posiłku
Niezależnie od rodzaju cukrzycy (przedciążowa czy hiperglikemia rozpoznawana w czasie ciąży) należy w trakcie terapii dążyć do wartości glikemii stwierdzanych u zdrowych ciężarnych.
| Warto wiedzieć: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) podają, że niezależnie od typu cukrzycy należy dążyć do glikemii na czczo i przed posiłkami w zakresie 70-90 mg/dl (3,9-5,0 mmol/l), godzinę po posiłku poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l), a po dwóch godzinach poniżej 120 mg/dl (6,7 mmol/l). |
Dodatkowo wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego podają, że w celu optymalnej kontroli stężenia glukozy kobiety z cukrzycą ciążową powinny oznaczać glikemię glukometrem na czczo oraz poposiłkowo.
Jaki poziom cukru jest niebezpieczny w ciąży?
Za niebezpieczne w ciąży uznaje się przekroczenie zalecanych norm glikemii, zwłaszcza podwyższony poziom glukozy na czczo oraz po posiłkach, który utrzymuje się powtarzalnie. Nawet umiarkowana, ale długotrwała hiperglikemia może zwiększać ryzyko powikłań u matki i dziecka, dlatego wymaga diagnostyki i leczenia.
Czy cukrzyca ciążowa (GDM) utrzymuje się po urodzeniu dziecka?
Większość kobiet uzyskuje normalizację glikemii, niemniej wszystkie powinny być poddane badaniu 75 g OGTT od 6 do 12 tygodni po porodzie, a następnie oznaczaniu glukozy z krwi żylnej na czczo raz do roku. Eksperci Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) podkreślają, że w tej grupie pacjentek OGTT należy wykonać każdorazowo przed planowaną kolejną ciążą.
Ważnym postępowaniem jest monitorowanie choroby u kobiet z cukrzycą rozpoznaną przed zajściem w ciążę. W tym przypadku wartość docelowa hemoglobiny glikowanej (HbA1c) wynosi poniżej 6,5% w I trymestrze, a w kolejnych poniżej 6,0%. Polskie zalecenia podają, że HbA1c powinna być oznaczana co 6 tygodni, wytyczne amerykańskie mówią o 3 miesiącach. Także w tej grupie pacjentek (podobnie jak u wszystkich dorosłych z cukrzycą), według zaleceń ADA, albuminy i wskaźnik albumina/kreatynina (ACR) w moczu powinny być oznaczane raz w roku.
Czy cukrzyca ciążowa jest groźna dla dziecka?
Hiperglikemia w ciąży w żaden sposób nie może być bagatelizowana, zwiększa bowiem ryzyko powikłań okołoporodowych u matki i dziecka. Dane z literatury fachowej podają, że powyższy stan zwiększa ryzyko embriopatii cukrzycowej, zwłaszcza bezmózgowia, małogłowia, wrodzonych wad serca, wad nerek i zespołu regresji kaudalnej, wprost proporcjonalne do wzrostu wartości odsetka hemoglobiny glikowanej w ciągu pierwszych 10 tygodni ciąży.
Czym grozi cukrzyca ciążowa u matki?
U matki cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko nadciśnienia ciążowego, stanu przedrzucawkowego, zakażeń dróg moczowych oraz konieczności zakończenia ciąży drogą cięcia cesarskiego. W perspektywie długoterminowej wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2.
Skutki nieleczonej cukrzycy w ciąży
Brak leczenia może prowadzić do poważnych powikłań położniczych, przedwczesnego porodu oraz problemów zdrowotnych u noworodka wymagających hospitalizacji.
Cukrzyca ciążowa – dieta i postępowanie
Podstawą leczenia jest odpowiednio zbilansowana dieta, regularne posiłki o niskim indeksie glikemicznym, kontrola masy ciała oraz umiarkowana aktywność fizyczna. W przypadku nieskuteczności diety konieczne może być włączenie insuliny.
>> Więcej dowiesz się z artykułu: Dieta cukrzycowa w ciąży – co jeść a czego unikać? Przykładowy jadłospis
Postępowanie po przebytej cukrzycy ciążowej
Ważnym zaleceniem PTD jest rozważenie prewencji farmakologicznej metforminą u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej, równolegle z modyfikacją stylu życia. Z uwagi na zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe przydatne jest oznaczenie cholesterolu całkowitego, HDL, nie-HDL, LDL, trójglicerydów, kwasu moczowego i kreatyniny.
Kolejną z opcji diagnostycznych przeznaczoną dla krewnych pierwszego stopnia osoby z cukrzycą typu 1 są badania przesiewowe w kierunku autoprzeciwciał przeciwwyspowych.
Cukrzyca ciążowa a poród – naturalny czy cesarskie cięcie?
Sama obecność cukrzycy ciążowej nie jest bezwzględnym wskazaniem do cesarskiego cięcia. Decyzja zależy od przebiegu ciąży, masy płodu i skuteczności kontroli glikemii.
Kiedy mija cukrzyca ciążowa?
U większości kobiet cukrzyca ciążowa ustępuje w ciągu kilku dni lub tygodni po porodzie, jednak wymaga potwierdzenia badaniami.
Podsumowanie
Cukrzyca ciążowa to stan wymagający czujności, ale przy odpowiednim postępowaniu możliwy do skutecznego kontrolowania. Regularne badania, przestrzeganie zaleceń dietetycznych i współpraca z lekarzem pozwalają zminimalizować ryzyko powikłań. Jeśli jesteś w ciąży – wykonaj zalecane badania i nie ignoruj nawet niewielkich odchyleń w wynikach.
Cukrzyca ciążowa – FAQ
Nie, o sposobie porodu decyduje całokształt sytuacji klinicznej.
Tak, jeśli jest nieleczona lub źle kontrolowana.
Zwykle utrzymuje się do porodu.
Najczęściej do zakończenia ciąży.
Insulinooporność wywołana hormonami łożyska.
Poprzez badania przesiewowe, głównie test OGTT.
Źródła
- Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2024 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego
https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecania-aktywni-czlonkowie-2024 (dostęp: 10.03.2026 r.). - Executive Summary: Guidelines and Recommendations for Laboratory Analysis in the Diagnosis and Management of Diabetes Mellitus
https://diabetesjournals.org/care/article/46/10/1740/153424/Executive-Summary-Guidelines-and-Recommendations (dostęp: 10.03.2026 r.). - Nakshine VS, Jogdand SD. A Comprehensive Review of Gestational Diabetes Mellitus: Impacts on Maternal Health, Fetal Development, Childhood Outcomes, and Long-Term Treatment Strategies. Cureus. 2023 Oct 23;15(10):e47500. doi: 10.7759/cureus.47500. PMID: 38021940; PMCID: PMC10663705., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10663705/ (dostęp: 10.03.2026 r.).
