Depresja lękowa (depresja agitowana) – przyczyny, objawy, leczenie 

Depresja agitowana to zaburzenie nastroju, które łączy w sobie obniżony nastrój i niepokój oraz wewnętrzne napięcie. Może ona znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie i bywa mylona z innymi stanami psychicznymi. Poniższy tekst wyjaśnia, czym jest depresja lękowa, jakie są jej mechanizmy oraz jak wygląda skuteczne leczenie.

Spis treści:

1. Na czym polega depresja lękowa (depresja agitowana)?
2. Jakie są przyczyny depresji lękowej?
3. Depresja lękowa – objawy
4. Czym depresja lękowa różni się od innych zaburzeń lękowych?
5. Jak zdiagnozować depresję lękową?
6. Kiedy zgłosić się po pomoc w leczeniu depresji lękowej?
   • Jak przebiega proces leczenia depresji lękowej?
   • Leczenie farmakologiczne depresji lękowej
   • Znaczenie psychoterapii przy depresji lękowej
7. Czy depresja lękowa jest uleczalna?
8. Czy można zapobiec depresji lękowej?

Na czym polega depresja lękowa (depresja agitowana)?

Depresja lękowa łączy w sobie klasyczne symptomy obniżenia nastroju z odczuwaniem stałego, uciążliwego napięcia. Osoba dotknięta tym zaburzeniem doświadcza wyjątkowo silnego pobudzenia psychoruchowego: może mieć trudności z pozostawaniem w bezruchu, chodzić po pomieszczeniu, wykonywać powtarzalne ruchy. Nazwa „depresja agitowana” odnosi się właśnie do tego stanu niepokoju. Agitacja oznacza silny niepokój psychoruchowy i ciągłe poczucie napięcia. Jednocześnie następuje spadek energii charakterystyczny dla depresji, dlatego jest to wyjątkowo wyczerpujące zaburzenie.

Jakie są przyczyny depresji lękowej?

Depresja agitowana ma złożone podłoże; zwykle za jej rozwój odpowiada współdziałanie wielu czynników. Najczęstsze przyczyny depresji lękowej to:

• czynniki biologiczne – w szczególności zaburzenia równowagi neuroprzekaźników (serotoniny, dopaminy i adrenaliny), a także choroby przewlekłe i neurologiczne oraz predyspozycje genetyczne,
• czynniki psychologiczne – traumatyczne wydarzenia, niska samoocena, skłonność do wyolbrzymiana trudności przy jednoczesnym braku umiejętności radzenia sobie z emocjami i stresem, przeciążenie emocjonalne,
• czynniki środowiskowe – przewlekły stres, nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, trudności w relacjach interpersonalnych oraz duże zmiany życiowe (np. utrata bliskiej osoby).

Ryzyko zachorowania wzrasta, jeśli w rodzinie występowały zaburzenia psychiczne, szczególnie depresyjne. Nie oznacza to jednak, że choroba wystąpi ze 100-procentowym prawdopodobieństwem: duże znaczenie ma także wpływ czynników środowiskowych oraz występowanie „wyzwalaczy”.

>> Dowiedz się więcej: Depresja. Objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Depresja lękowa – objawy

Rozpoznanie tego schorzenia bywa trudne, ponieważ objawy depresji lękowej to symptomy z dwóch różnych grup. Objawy depresji agitowanej mogą mieć różne nasilenie: u części osób dominują objawy depresyjne, u innych – lękowe. Do najczęściej zgłaszanych zaliczają się:

• obniżony nastrój,
• uczucie smutku, przygnębienia,
• utrata zainteresowań,
• przewlekłe zmęczenie,
• problemy z koncentracją,
• bezsenność/nadmierna senność,
• nadmierne zamartwianie się,
• napięcie psychiczne,
• kołatanie serca,
• uczucie duszności,
• silne pobudzenie psychoruchowe,
• drażliwość,
• trudność w wyciszeniu emocji.

Osoby z depresją lękową żyją w ciągłym napięciu i niepokoju, co wpływa nie tylko na ich samopoczucie, ale również funkcjonowanie organizmu. Często zmagają się z problemami ze snem, brakiem apetytu, przewlekłym zmęczeniem i napięciowymi bólami głowy i pleców.

Czym depresja lękowa różni się od innych zaburzeń lękowych?

Choć objawy mogą być podobne, depresja lękowa nie jest tym samym co zaburzenia lękowe. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze różnice:

Prawidłowe rozróżnienie tych zaburzeń jest bardzo ważne, ponieważ wpływa na dobór odpowiedniej terapii.

Jak zdiagnozować depresję lękową?

Diagnozę stawia lekarz psychiatra na podstawie szczegółowego wywiadu z pacjentem. Specjalista opiera się na wytycznych zawartych w aktualnej klasyfikacji medycznej ICD-10. Lekarz ocenia samopoczucie, zachowanie oraz wpływ objawów na jakość codziennego życia. Warto rzetelnie odpowiadać na zadawane pytania, ponieważ ułatwia to postawienie trafnego rozpoznania. W procesie diagnostycznym mogą być wykorzystywane standaryzowane kwestionariusze oceny depresji i lęku. Psycholog może postawić wstępną diagnozę, jednak nie ma uprawień do postawienia ostatecznej diagnozy medycznej i wdrożenia leczenia farmakologicznego. Opinia psychologiczna może być jednak dobrą podstawą, by zwrócić się po dalszą pomoc do psychiatry.

Nie istnieją badania krwi ani obrazowe testy mózgu, które jednoznacznie potwierdziłyby depresję lękową. Lekarz może jednak zlecić wykonanie badań laboratoryjnych, aby wykluczyć schorzenia mogące powodować podobne objawy, takie jak zaburzenia hormonalne czy niedobory niektórych składników odżywczych. Jeśli odczuwasz przewlekłe zmęczenie, rozedrganie i lęk, warto sprawdzić, czy w Twoim organizmie nie toczy się inny proces chorobowy. Najczęstsze badania laboratoryjne pomagające wykluczyć inne dolegliwości zdrowotne to:

• morfologia krwi – podstawowe badanie pozwalające wykluczyć anemię, która często powoduje znaczy spadek energii, senność i apatię,
• profil tarczycowy – zaburzenia pracy tarczycy silnie wpływają na psychikę; niedoczynność tego gruczołu może przypominać swoimi objawami klasyczną depresję, zaś nadczynność wywołuje objawy zbliżone do silnego lęku i pobudzenia,
• poziom witaminy D3, B12 i kwasu foliowego – znaczące niedobory tych składników negatywnie rzutują na układ nerwowy i mogą przyczyniać się do pogorszenia nastroju,
• poziom potasu, sodu, magnezu i wapnia – zaburzenia gospodarki elektrolitowej wywołują fizyczne symptomy takie jak kołatanie serca, drżenie mięśni czy ogólny niepokój.

Wykluczenie chorób somatycznych sprawia, że ostateczna diagnoza będzie precyzyjniejsze, a leczenie skuteczniejsze i bezpieczniejsze dla organizmu.

Kiedy zgłosić się po pomoc w leczeniu depresji lękowej?

Im wcześniej zgłosisz się do specjalisty, tym większa szansa na poprawę samopoczucia i powrót do normalnego funkcjonowania. Jeśli odczuwasz opisane wcześniej objawy przez większość dnia i przez co najmniej dwa tygodnie, to wyraźny sygnał alarmowy, którego nie należy bagatelizować. Konsultacja ze specjalistą jest konieczna, gdy objawy zaczynają utrudniać codzienne życie, a lęk paraliżuje działania w pracy lub w domu. Pilnej interwencji medycznej wymagają zwłaszcza sytuacje, w których pojawiają się myśli rezygnacyjne lub samobójcze. W takich momentach zdecydowanie należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Jak przebiega proces leczenia depresji lękowej?

Leczenie dobierane jest indywidualnie do potrzeb pacjenta. Najlepsze efekty zwykle przynosi połączenie farmakoterapii oraz psychoterapii.

Leczenie farmakologiczne depresji lękowej

Farmakoterapia pomaga zmniejszyć nasilenie objawów, poprawić nastrój oraz ograniczyć odczuwany lęk. Podstawę leczenia stanowią najczęściej leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI lub SNRI. W niektórych przypadkach lekarz może także włączyć leki przeciwlękowe. Efekty leczenia pojawiają się zazwyczaj po kilku tygodniach regularnego stosowania leków.

Znaczenie psychoterapii przy depresji lękowej

Psychoterapia odgrywa bardzo ważną rolę w leczeniu. Szczególnie dobrze udokumentowaną skuteczność wykazuje terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Terapeuta uczy pacjenta, jak rozpoznawać negatywne schematy myślowe i jak radzić sobie z atakami lęku. Regularne spotkania ze specjalistą pomagają trwale zmienić sposób reagowania w stresujących sytuacjach.

Czy depresja lękowa jest uleczalna?

Osoby dotknięte tą chorobą pytają w gabinetach, czy depresja lękowa jest uleczalna. Odpowiedź brzmi: tak. Z depresją można skutecznie wygrać, a większość pacjentów dzięki połączeniu farmakoterapii i psychoterapii osiąga znaczącą poprawę, a nawet całkowity powrót do satysfakcjonującego życia. Na powodzenie leczenia wpływa odpowiednio wczesne rozpoznanie choroby, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych oraz regularne kontrole u specjalisty.

Czy można zapobiec depresji lękowej?

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka zachorowania, ale możesz aktywnie działać, by je zmniejszyć. Przede wszystkim warto zadbać o podstawy: regularną aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu i zdrową dietę. Pomocne może być również budowanie odporności na stres poprzez techniki relaksacyjne, a także tworzenie wspierających relacji społecznych. Najlepszą profilaktyką będzie szybkie reagowanie na pierwsze kryzysy psychiczne. Jeśli cokolwiek zaniepokoi Cię w zachowaniu Twoim lub Twoich bliskich, nie wahaj się przed skorzystaniem z pomocy specjalistów.

Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz

Bibliografia

1. Sampogna G, Del Vecchio V, Giallonardo V, Luciano M, Fiorillo A. Diagnosis, Clinical Features, and Therapeutic Implications of Agitated Depression. Psychiatr Clin North Am. 2020;43(1):47–57.
2. Benazzi F. Agitated depression: a valid depression subtype? Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2004;28(8):1279–1285.
3. Wuthrich VM, Johnco CJ, Wetherell JL. Differences in anxiety and depression symptoms: comparison between older and younger clinical samples. Int Psychogeriatr. 2015;27(9):1523–1532.
4. Wichniak A, i wsp. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego w sprawie stosowania pochodnych benzodiazepiny i leków o podobnym mechanizmie działania w leczeniu zaburzeń psychicznych. Psychiatr Pol. 2023;57(4):873–875.
5. Szulc A. Leki przeciwdepresyjne typu SNRI — medycyna oparta na faktach i doświadczeniu. Psychiatria. 2022;19(2):128–143.
6. Jaeschke R, Siwek M, Grabski B, Dudek D. Współwystępowanie zaburzeń depresyjnych i lękowych. Psychiatria. 2010;7(5):189–197.