Laktoferyna – czym jest, jakie ma działanie, na co ją stosować?

Laktoferyna to naturalne białko występujące w organizmie człowieka oraz w mleku ssaków. Największe jej stężenie znajduje się w siarze (colostrum) oraz mleku kobiecym, dlatego od wielu lat budzi zainteresowanie naukowców zajmujących się odpornością, żywieniem i zdrowiem dzieci. Obecnie laktoferyna jest składnikiem wielu suplementów diety przeznaczonych zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Jakie funkcje pełni w organizmie? Czy jej suplementacja jest uzasadniona? I kiedy warto skonsultować się z lekarzem oraz wykonać badania laboratoryjne? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w artykule.

Spis treści:

1. Laktoferyna – co to jest?
2. Laktoferyna – działanie i właściwości
3. Laktoferyna – na co ją stosować?
4. Laktoferyna dla dzieci – kiedy rozważyć jej stosowanie?
5. Laktoferyna w ciąży – czy jest bezpieczna?
6. Laktoferyna a colostrum – czym się różnią?
7. Laktoferyna – kiedy brać i jak długo można stosować?
8. Laktoferyna – skutki uboczne i przeciwwskazania

Laktoferyna – co to jest?

Laktoferyna jest glikoproteiną należącą do rodziny transferyn, czyli białek zdolnych do wiązania żelaza. Naturalnie występuje w wielu płynach ustrojowych, m.in. w ślinie, łzach, wydzielinie dróg oddechowych oraz mleku kobiecym.

Szczególnie wysokie stężenie laktoferyny znajduje się w siarze, czyli pierwszym mleku produkowanym przez gruczoły mleczne po porodzie. Z tego względu uważa się ją za jeden z ważnych składników wspierających rozwój układu odpornościowego noworodka.

Laktoferyna – działanie i właściwości

Laktoferyna jest wielofunkcyjnym białkiem należącym do rodziny transferyn, czyli białek zdolnych do wiązania jonów żelaza. Naturalnie występuje w wielu wydzielinach organizmu, takich jak ślina, łzy, wydzielina dróg oddechowych czy mleko kobiece. Największe jej stężenie obserwuje się w siarze (colostrum), która stanowi pierwszy pokarm noworodka.

Zainteresowanie laktoferyną wynika z szerokiego zakresu funkcji biologicznych, jakie pełni w organizmie. Badania wskazują, że uczestniczy ona zarówno w utrzymaniu prawidłowej gospodarki żelazowej, jak i w mechanizmach związanych z funkcjonowaniem układu odpornościowego.

Do najlepiej poznanych właściwości laktoferyny należą:

• zdolność wiązania żelaza – laktoferyna może wiązać i transportować jony żelaza, uczestnicząc w utrzymaniu jego prawidłowej dostępności w organizmie;
• udział w naturalnych mechanizmach obronnych organizmu – występuje przede wszystkim na powierzchni błon śluzowych, które stanowią pierwszą linię kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym;
• wpływ na równowagę mikrobiologiczną organizmu – badania sugerują, że laktoferyna może uczestniczyć w utrzymaniu prawidłowego środowiska błon śluzowych;
• udział w regulacji procesów zapalnych – obserwuje się jej aktywność w mechanizmach odpowiedzi immunologicznej organizmu.

>> Sprawdź: Niedobór żelaza w organizmie: objawy, przyczyny, badania i skutki

Laktoferyna – na co ją stosować?

Laktoferyna jest składnikiem licznych suplementów diety przeznaczonych dla dzieci i dorosłych. Najczęściej sięgają po nią osoby zainteresowane wsparciem prawidłowego funkcjonowania organizmu oraz utrzymaniem odpowiedniej gospodarki żelazowej.

Szczególne zainteresowanie budzi jej rola w metabolizmie żelaza. Warto jednak pamiętać, że w przypadku podejrzenia niedoboru żelaza lub anemii sama suplementacja nie powinna zastępować diagnostyki i leczenia niedokrwistości. Objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, bladość skóry, pogorszenie koncentracji, bóle głowy czy zmniejszona tolerancja wysiłku mogą mieć różne przyczyny i wymagają odpowiedniej oceny.

Jeżeli występują tego typu dolegliwości, warto rozpocząć od wykonania badań laboratoryjnych pozwalających ocenić gospodarkę żelazową organizmu.
Podstawowe znaczenie mają:

• morfologia krwi – umożliwia ocenę liczby krwinek czerwonych, stężenia hemoglobiny oraz parametrów opisujących ich wielkość i budowę;
• ferrytyna – odzwierciedla zapasy żelaza zgromadzone w organizmie i jest jednym z najczulszych markerów niedoboru żelaza;
• żelazo w surowicy – pozwala ocenić aktualne stężenie tego pierwiastka we krwi;
• transferyna i wysycenie transferyny żelazem – pomagają określić zdolność organizmu do transportu żelaza;
• całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC) – wykorzystywana w diagnostyce zaburzeń gospodarki żelazowej.

W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić również bardziej rozszerzoną diagnostykę. Jest to szczególnie istotne, gdy przyczyna niedoboru żelaza nie jest oczywista, występują choroby przewlekłe lub wyniki podstawowych badań budzą wątpliwości.

W przypadku potwierdzenia niedoboru żelaza kluczowe znaczenie ma ustalenie jego przyczyny. Może ona wynikać m.in. z niewystarczającej podaży żelaza w diecie, zwiększonego zapotrzebowania organizmu (np. w okresie ciąży), zaburzeń wchłaniania lub przewlekłej utraty krwi. Dlatego interpretacja wyników badań zawsze powinna uwzględniać stan kliniczny pacjenta.

>> Sprawdź: Niedokrwistość (anemia) z niedoboru żelaza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Laktoferyna dla dzieci – kiedy rozważyć jej stosowanie?

Laktoferyna często pojawia się w preparatach przeznaczonych dla dzieci, ponieważ jest naturalnym składnikiem mleka kobiecego i odgrywa ważną rolę w okresie wczesnego rozwoju. Szczególnie wysokie jej stężenie występuje w siarze (colostrum), czyli pierwszym pokarmie produkowanym po porodzie. Z tego względu jest jednym z najlepiej poznanych składników bioaktywnych obecnych w mleku matki.

Preparaty zawierające laktoferynę są dostępne dla różnych grup wiekowych, jednak sposób ich stosowania powinien być dostosowany do wieku dziecka oraz zaleceń producenta. Potrzeby niemowląt, małych dzieci i dzieci w wieku szkolnym różnią się, dlatego nie należy stosować tych samych preparatów zamiennie bez wcześniejszego sprawdzenia wskazań dotyczących wieku.

U niemowląt szczególne znaczenie ma sposób żywienia oraz ogólny stan zdrowia dziecka. W przypadku najmłodszych dzieci każda suplementacja powinna być dobrze uzasadniona i skonsultowana z lekarzem. U dzieci uczęszczających do żłobka, przedszkola lub szkoły rodzice często zwracają uwagę na preparaty zawierające laktoferynę w okresach zwiększonej liczby infekcji lub wzmożonego wysiłku organizmu.

Przy wyborze preparatu warto zwrócić uwagę na:

• grupę wiekową, dla której jest przeznaczony;
• zalecaną dawkę i sposób podawania;
• postać preparatu (np. krople, saszetki, kapsułki);
• obecność dodatkowych składników, takich jak witaminy, probiotyki czy prebiotyki.

Konsultacja z pediatrą jest szczególnie wskazana przed rozpoczęciem suplementacji u:

• niemowląt i wcześniaków;
• dzieci przewlekle chorych;
• dzieci przyjmujących na stałe leki;
• dzieci z alergiami pokarmowymi;
• dzieci, u których występują objawy mogące sugerować niedobory pokarmowe lub inne problemy zdrowotne.

Jeżeli rodzic rozważa podawanie laktoferyny z powodu przewlekłego zmęczenia, osłabienia, pogorszenia apetytu lub podejrzenia niedoboru żelaza, podstawą postępowania powinna być diagnostyka laboratoryjna. W takich sytuacjach lekarz może zalecić wykonanie morfologii krwi oraz badań oceniających gospodarkę żelazową. Pozwalają one ustalić przyczynę dolegliwości i dobrać odpowiednie postępowanie, zamiast opierać się wyłącznie na suplementacji.

Laktoferyna w ciąży – czy jest bezpieczna?

Laktoferyna jest przedmiotem licznych badań dotyczących jej zastosowania u kobiet ciężarnych. Dotychczasowe dane wskazują, że jest dobrze tolerowana, jednak każda suplementacja w okresie ciąży powinna być konsultowana z lekarzem prowadzącym.

Szczególną uwagę warto zwrócić na kobiety, u których występuje zwiększone ryzyko niedoboru żelaza. W takich sytuacjach kluczowe znaczenie mają regularne badania laboratoryjne pozwalające ocenić stężenie hemoglobiny, parametry morfologii krwi oraz gospodarkę żelazową.

Laktoferyna a colostrum – czym się różnią?

Laktoferyna i colostrum bywają błędnie traktowane jako synonimy, jednak nie oznaczają tego samego.

Colostrum (siara) jest pierwszym mlekiem produkowanym przez gruczoły mleczne po porodzie. Zawiera wiele biologicznie aktywnych składników, takich jak przeciwciała, czynniki wzrostu, oligosacharydy oraz właśnie laktoferynę.

Można więc powiedzieć, że laktoferyna jest jednym ze składników colostrum, ale nie stanowi jego odpowiednika.

>> Zobacz też: Mleko kobiece czy modyfikowane?

Laktoferyna – kiedy brać i jak długo można stosować?

Nie istnieją uniwersalne zalecenia dotyczące czasu suplementacji laktoferyny. Sposób jej stosowania zależy od wieku, celu suplementacji, stanu zdrowia oraz rodzaju preparatu. Dlatego zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami producenta lub wskazówkami lekarza.

Laktoferyna jest dostępna w różnych formach, m.in. kapsułek, saszetek, proszków czy kropli dla dzieci. Niektóre preparaty zaleca się przyjmować na czczo lub między posiłkami, inne mogą być stosowane podczas posiłku. Wynika to z różnic w składzie i technologii produkcji poszczególnych produktów.

Czas stosowania również może się różnić. W praktyce laktoferyna bywa wykorzystywana zarówno przez krótki okres, jak i przez kilka tygodni lub miesięcy. Dotychczasowe badania wskazują, że jest dobrze tolerowana także podczas dłuższego stosowania, jednak w przypadku przewlekłej suplementacji warto okresowo oceniać jej zasadność oraz stan zdrowia pacjenta.

Szczególną ostrożność należy zachować, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią;
• chorujesz przewlekle;
• przyjmujesz na stałe leki;
• stosujesz jednocześnie inne suplementy diety;
• planujesz podawanie preparatu niemowlęciu lub małemu dziecku.

W takich sytuacjach warto skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą.

Laktoferyna – skutki uboczne i przeciwwskazania

Laktoferyna jest uznawana za substancję o wysokim profilu bezpieczeństwa i na ogół jest dobrze tolerowana zarówno przez dzieci, jak i dorosłych. Badania kliniczne oraz wieloletnie doświadczenia związane ze stosowaniem laktoferyny jako składnika żywności, preparatów dla niemowląt i suplementów diety wskazują, że działania niepożądane występują rzadko i mają zwykle łagodny charakter.

Jeżeli pojawiają się skutki uboczne, najczęściej dotyczą przewodu pokarmowego. Mogą obejmować:

• przejściowy dyskomfort w jamie brzusznej;
• nudności;
• wzdęcia;
• zmianę rytmu wypróżnień (biegunki lub zaparcia);
• uczucie pełności po posiłku.

Dolegliwości te zwykle mają łagodne nasilenie i ustępują po zmniejszeniu dawki lub zakończeniu suplementacji.
Przeciwwskazaniem do stosowania może być przede wszystkim:

• nadwrażliwość lub alergia na którykolwiek składnik preparatu;
• potwierdzona alergia na białka mleka krowiego w przypadku suplementów zawierających laktoferynę pochodzenia bydlęcego;
• indywidualna nietolerancja preparatu.

Szczególną ostrożność powinny zachować również osoby z zaburzeniami gospodarki żelazowej związanymi z jego nadmiernym gromadzeniem w organizmie. Ponieważ laktoferyna uczestniczy w metabolizmie żelaza, decyzję o jej stosowaniu w takich przypadkach warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Bibliografia

1. Superti F. Lactoferrin from Bovine Milk: A Protective Companion for Life. Nutrients. 2020;12(9):2562.
2. Ochoa TJ, Cleary TG. Effect of Lactoferrin on Enteric Pathogens and Intestinal Function. Biochem Cell Biol. 2009;87(1):143–151.
3. Legrand D. Overview of Lactoferrin as a Natural Immune Modulator. J Pediatr. 2016;173.