Sen to podstawa regeneracji organizmu! Niestety, coraz więcej osób zgłasza problemy z zasypianiem lub utrzymaniem ciągłości snu, co negatywnie wpływa na ich codzienne życie. Ten artykuł wyjaśnia, jakie są przyczyny problemów ze snem, jakie objawy powinny zwrócić Twoją uwagę oraz jak diagnozować i leczyć zaburzenia snu. Jeśli zmagasz się z problemami ze snem, znajdziesz tu konkretne wskazówki, które pomogą zrozumieć źródło trudności.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym są zaburzenia snu i jak się je definiuje, >> jakie rodzaje zaburzeń snu występują najczęściej, >> jakie są główne przyczyny problemów ze snem, >> jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom snu oraz kiedy zgłosić się do lekarza, >> na czym polega leczenie zaburzeń snu i które metody mają udowodnioną skuteczność. Poznasz także odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania odnośnie problemów ze snem. |
Spis treści:
- Zaburzenia snu – czym są?
- Zaburzenia snu – rodzaje problemów ze snem
- Problemy ze snem – przyczyny zaburzeń
- Jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom snu?
- Do czego mogą prowadzić zaburzenia snu?
- Zaburzenia snu – jak znaleźć przyczynę problemów ze snem?
- Jak leczyć zaburzenia snu?
- Problem ze spaniem i zaburzenia snu – najczęstsze pytania (FAQ)
Zaburzenia snu – czym są?
Czym są zaburzenia snu? Mianem tym określa się szeroką grupę nieprawidłowości związanych z ilością, jakością oraz czasem trwania snu, które prowadzą do pogorszenia funkcjonowania w ciągu dnia. Warto przy tym zaznaczyć, że nie jest to jedynie chwilowy problem, ale stan, który może wymagać interwencji medycznej. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że sen jest procesem aktywnym – w tym czasie mózg przetwarza informacje, a ciało regeneruje się, dlatego brak snu to dla organizmu ogromny stres.
Jeśli zauważysz u siebie regularne trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu, pojawiające się przez co najmniej 3 razy w tygodniu i utrzymują się ≥ 1 miesiąc, warto skonsultować się z lekarzem. Jeśli objawy utrzymują się ≥ 3 miesiące, mówimy zwykle o bezsenności przewlekłej. Wczesna diagnoza pozwala uniknąć poważniejszych konsekwencji zdrowotnych.
Zaburzenia snu – rodzaje problemów ze snem
Problemy ze snem mogą dotyczyć zarówno zbyt małej, jak i zbyt dużej ilości snu. W klasyfikacji ICD-10 zaburzenia snu są kodowane zarówno w grupie G47 (zaburzenia snu), jak i w grupie F51 (nieorganiczne zaburzenia snu) – w zależności od kontekstu klinicznego.
Zaburzenia snu można podzielić na kilka kategorii; do ich najczęstszych rodzajów należą:
- bezsenność – trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesne budzenie się pomimo odpowiednich warunków do wypoczynku,
- hipersomnia – nadmierna senność w ciągu dnia, nawet po przespanej nocy,
- zaburzenia oddychania podczas snu – takie jak obturacyjny bezdech senny, powodujący przerwy w oddychaniu i częste wybudzenia,
- zaburzenia rytmu okołodobowego – problemy z synchronizacją snu z cyklem dobowym,
- parasomnie – nietypowe zachowania podczas snu, takie jak lunatykowanie, lęki nocne czy koszmary.
>> Zobacz: Od zmęczenia do maksymalnej wydajności: jak wolny testosteron może wpływać na poziom energii
Problemy ze snem – przyczyny zaburzeń
Jeśli chodzi o zaburzenia snu, przyczyny mogą być bardzo złożone. Często na wystąpienie problemów składa się kilka czynników jednocześnie, od stylu życia i obciążeń psychicznych po różne schorzenia fizyczne:
- stres, zaburzenia psychiczne (depresja, stany lękowe),
- brak higieny snu (korzystanie z urządzeń emitujących światło niebieskie tuż przed snem, nieregularne pory kładzenia się do łóżka, spożywanie kofeiny w godzinach popołudniowych, picie alkoholu; nawet ciężkostrawne posiłki mogą skutecznie zakłócić nocną regenerację)
- schorzenia somatyczne (schorzenia tarczycy, przewlekły ból, zaburzenia oddychania – np. obturacyjny bezdech senny, nadciśnienie tętnicze, refluks żołądkowo-przełykowy, niedobory składników mineralnych – w tym magnezu).
Wszystkie te czynniki mogą powodować lub nasilać zaburzenia snu.
Przyczyny neurologiczne zaburzeń snu
Szczególną grupę stanowią neurologiczne zaburzenia snu, które wynikają z nieprawidłowej czynności lub uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Jeśli mózg nie jest w stanie prawidłowo sterować cyklem czuwania i spoczynku, drastycznie spada jakość snu. Do neurologicznych przyczyn zaburzeń snu zaliczyć można:
- okresowe ruchy kończyn w czasie snu i zespół niespokojnych nóg (RLS),
- zaburzenia zachowania w czasie snu REM,
- padaczkę nocną,
- uszkodzenia struktur mózgowych odpowiedzialnych za regulację rytmu dobowego,
- powikłania poudarowe,
- migreny i inne zespoły bólowe głowy,
- choroby neurodegeneracyjne takie jak choroba Parkinsona i choroba Alzheimera.
W powyższych przypadkach konieczna będzie diagnostyka neurologiczna, czasem uzupełniona o polisomnografię – kompleksowe badanie snu. Część chorób neurologicznych (np. bólowych) może wtórnie pogarszać jakość snu.
Jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom snu?
Czym objawiają się zaburzenia snu? Budzenie się w nocy to tylko jeden z symptomów. Pozostałe objawy to:
- przewlekłe zmęczenie i brak energii od samego rana,
- trudności z koncentracją, zapamiętywaniem i podejmowaniem decyzji,
- drażliwość, wahania nastroju, a nawet stany lękowe,
- poranne bóle głowy,
- spadek libido.
Niestety, objawy zaburzeń snu są często bagatelizowane i tłumaczone stresem lub przepracowaniem. Nie popełniaj tego błędu!
>> Dowiedz się więcej o: Bóle głowy – rodzaje i przyczyny. Jakie badania wykonać przy częstych (przewlekłych) bólach głowy?
Do czego mogą prowadzić zaburzenia snu?
Zaburzenia snu, a w efekcie jego niedobory, to nie tylko gorsze samopoczucie następnego dnia. Brak odpowiedniej regeneracji wpływa negatywnie na układ krążenia, gospodarkę hormonalną i odporność. Nieleczone zaburzenia snu mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia tętniczego i chorób serca, zaburzeń metabolicznych, np. cukrzycy typu 2 i insulinooporności, zaburzeń psychicznych (w tym ciężkiej depresji), a także prowadzić do osłabienia koncentracji i pamięci, co podwyższa ryzyko wypadków komunikacyjnych. Problemy ze snem to także obniżona jakość życia oraz mniejsza wydajność w pracy.
Zaburzenia snu – jak znaleźć przyczynę problemów ze snem?
Diagnostyka zaburzeń snu powinna rozpocząć się od szczegółowego wywiadu lekarskiego. Specjalista zada pytania odnośnie higieny snu, przyjmowanych leków oraz chorób przewlekłych. Może poprosić Cię także o prowadzenie dzienniczka snu, w którym należy zapisywać godziny, o których kładziesz się do łóżka, zasypiasz i budzisz, a także ile razy budzisz się w nocy oraz ewentualne drzemki.
Kolejnym krokiem będzie wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych, które pozwolą wykluczyć somatyczne podłoże dolegliwości. Jakie badania może zlecić lekarz? W zależności od objawów i wywiadu:
- poziom hormonów tarczycy (TSH, FT3, FT4) – zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy wpływają na sen
- morfologię krwi, poziom żelaza i ferrytyny – niedobór żelaza i niski poziom ferrytyny mogą powodować zespół niespokojnych nóg oraz gorszą jakość snu,
- poziom witaminy D3, witamin z grupy B oraz magnezu,
- glikemię na czczo,
- próby wątrobowe (ALT, AST) – jeśli istnieje podejrzenie zaburzeń metabolicznych lub polekowych.
W bardziej skomplikowanych przypadkach (np. w bezdechu sennym) konieczne będzie wykonanie polisomnografii, czyli badania przeprowadzanego w specjalnym laboratorium snu. Podczas tego badania monitoruje się fale mózgowe, poziom tlenu we krwi, tętno i oddech w trakcie snu. Aktygrafia to z kolei nieinwazyjne badanie do oceny rytmu dobowego i wzorca snu oraz czuwania.
Jak leczyć zaburzenia snu?
Leczenie zaburzenia snu zależy od postawionej diagnozy, ale zawsze zaczyna się od niefarmakologicznych metod. Podstawą jest oczywiście higiena snu, czyli m.in. unikanie ekranów z niebieskim światłem i regularne godziny spoczynku.
Złotym standardem leczenia bezsenności jest terapia poznawczo-behawioralna, która pomaga zmienić niekorzystne schematy myślenia i zachowania związane ze snem.
Farmakologia powinna być traktowana jako rozwiązanie doraźne i krótkoterminowe, stosowane pod ścisłą kontrolą lekarza ze względu na ryzyko uzależnienia.
Jeśli przyczyną problemów ze snem jest bezdech senny, najskuteczniejszą metodą będzie stosowanie specjalnego aparatu CPAP, który wspomaga oddychanie podczas snu. Jeśli zaś powodem są niedobory, kluczowa będzie odpowiednia suplementacja pod okiem lekarza po ich potwierdzeniu.
>> Poczytaj więcej na temat: Melatonina – co to jest i jak działa na organizm? Po co bada się jej poziom?
Problem ze spaniem i zaburzenia snu – najczęstsze pytania (FAQ)
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania, które pacjenci zadają w gabinetach lekarskich, by dowiedzieć się więcej o zaburzeniach snu.
Najczęściej zaburzenia snu może wywoływać depresja, zaburzenia lękowe, stres, choroby tarczycy, bezdech senny, refluks żołądkowo-przełykowy lub dolegliwości bólowe oraz niedobory (żelaza/ ferrytyny, magnezu, witaminy D).
Podstawą jest znalezienie przyczyny i wdrożenie zasad higieny snu. Jeśli domowe sposoby zawodzą, należy zgłosić się do lekarza POZ lub psychiatry, by wykonać diagnostykę. Skuteczne leczenie to połączenie leczenia choroby podstawowej, terapii poznawczo-behawioralnej i ewentualnie farmakoterapii.
Problemy ze snem czasem mogą wiązać się z niedoborem magnezu, żelaza/ ferrytyny, witaminy D3 i witamin z grupy B (głównie B6 i B12).
Zaburzenia snu to złożony problem wymagający dokładnej diagnostyki i ustalenia przyczyny trudności ze snem. Aby wykluczyć medyczne czynniki, lekarz zleca badania laboratoryjne, a na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i wyników badań dodatkowych ustala leczenie. Jeśli odczuwasz przewlekłe zmęczenie lub masz problemy z zasypianiem, nie zwlekaj – zadbaj o swój sen i popraw jakość swojego życia.
Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra
Bibliografia
- Riemann, D., et al. (2017). European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia. Journal of Sleep Research, 26 (6), 675–700
- Heitzman, J. (2021). Postępowanie w przypadku bezsenności i zaburzeń snu. Lekarz POZ, 3.
- Siemiński, M., Skorupa, Ł., & Wiśniewska-Skorupa, K. (2019). Diagnostyka i terapia bezsenności w praktyce ogólnolekarskiej. Część I: Epidemiologia, patomechanizm i diagnostyka bezsenności. Varia Medica, 3 (2), 109–115.
- Wichniak, A., & Jernajczyk, W. (b.d.). Bezsenność: jak się jej pozbyć krok po kroku. Poradnik dla pacjentów cierpiących na bezsenność. Poradnia Zaburzeń Snu, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.
- Heitzman, J. (2009). Zaburzenia snu – przyczyna czy skutek depresji? Psychiatria Polska, 43 (5), 499–511.
