Skóra – budowa, funkcje i najczęstsze choroby

Skóra to jeden z najważniejszych elementów organizmu człowieka. Zmiany pojawiające się w jej obrębie mogą świadczyć nie tylko o schorzeniach dermatologicznych, ale mogą być również manifestacją chorób ogólnoustrojowych.

Z tego artykułu dowiesz się: >> Czym charakteryzuje się budowa skóry człowieka? >> Z jakich warstw składa się skóra? >> Jakie schorzenia mogą dotykać skórę? >> Na czym polega diagnostyka schorzeń dermatologicznych? >> Kto zajmuje się leczeniem chorób skóry?

Spis treści:

1. Czy skóra to narząd?
2. Budowa skóry człowieka
   • Naskórek
   • Skóra właściwa
   • Tkanka podskórna
   • Przydatki skóry
3. Najważniejsze funkcje skóry
4. Rodzaje skóry – jak rozpoznać swój typ?
5. Najczęstsze choroby skóry
   • Choroby zapalne i autoimmunizacyjne
   • Infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze
   • Nowotwory skóry
   • Zmiany barwnikowe i znamiona
   • Alergie skórne
6. Diagnostyka chorób skóry – jakie badania wykonać?
7. Skóra: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Czy skóra to narząd?

Skóra to największy narząd w organizmie człowieka. Szacuje się, że skóra waży nawet od 3 do 5 kilogramów, a jej powierzchnia wynosi od 1,7 do 2 m2. Grubość skóry waha się od 0,5 mm do nawet 5 mm, co jest uzależnione od konkretnej lokalizacji. Skóra jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, pełni bowiem nie tylko funkcje ochronne, ale bierze udział w termoregulacji, syntezie ważnych substancji i odgrywa kluczową rolę w reakcjach immunologicznych.

Budowa skóry człowieka

Skóra człowieka zbudowana jest z trzech głównych warstw – naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Integralność pomiędzy naskórkiem, a skórą właściwą jest zapewniany przez specjalną strukturę nazywaną błoną podstawną. Zaburzenia w jej obrębie mogą być przyczyną poważnych schorzeń dermatologicznych, w tym pemfigoidu, zaliczanego do chorób pęcherzowych skóry. Właściwości poszczególnych warstw skóry zostaną omówione w kolejnych akapitach tego artykułu.

Naskórek

Naskórek to najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, która oddziela ją od środowiska zewnętrznego. Komórki naskórka występujące w nim najliczniej nazywane są keratynocytami. W obrębie naskórka znajdują się również inne ważne komórki, w tym:

• melanocyty – odpowiedzialne za produkcję barwnika skóry, a więc melaniny,
• komórki Merkla – będące mechanoreceptorami, odpowiedzialnymi za odbiór bodźców,
• komórki Langerhansa – odpowiedzialne za prezentowanie antygenów, są to komórki biorące udział w reakcjach immunologicznych.

Naskórek ma budowę warstwową. W jego strukturze wyróżniamy:

• warstwę podstawną – jest to najniżej położona warstwa skóry, nazywana warstwą rozrodczą,
• warstwę kolczystą – znajduje się ponad warstwą rozrodczą, w jej obrębie znajduje się kilka warstw keratynocytów (6-20) przyjmujących wieloboczny kształt, warto wspomnieć, że grubość warstwy kolczystej zmniejsza się wraz z wiekiem,
• warstwę ziarnistą – w jej obrębie znajdują się keratynocyty zawierające ziarna keratohialiny, warstwa ta może ulegać pogrubieniu w sytuacji przewlekłej stymulacji mechanicznej skóry,
• warstwę jasną – warstwa ta jest obecna tylko w niektórych lokalizacjach na skórze, a mianowicie w obrębie podeszew i dłoniowej powierzchni rąk,
• warstwę rogową – najbardziej zewnętrzna warstwa naskórka, komórki w obrębie tej warstwy są spłaszczone, pozbawione jądra komórkowego i stopniowo ulegają złuszczaniu, warstwa rogowa pełni kluczową funkcję ochronną.

Skóra właściwa

Jest to główna warstwa skóry znajdująca się poniżej naskórka. Podstawowymi komórkami w obrębie skóry właściwej są fibroblasty, zdolne do produkowania ważnego białka – kolagenu. Skóra właściwa, podobnie jak naskórek, również ma budowę warstwową. W jej obrębie wyróżniamy:

• warstwę brodawkowatą – znajduje się tuż pod naskórkiem,
• warstwę siateczkowatą – znajduje się między warstwą brodawkowatą, a położoną niżej tkanką podskórną.

Skóra właściwa jest bogato unerwiona i unaczyniona. W jej obrębie znajduje się splot naczyniowy powierzchowny i głęboki, a także receptory i struktury odpowiedzialne za odczuwanie ciepła, zimna, ucisku i bólu. W skórze właściwej znajdują się ponadto mieszki włosowe.

Tkanka podskórna

Warstwa ta zbudowana jest z komórek tłuszczowych nazywanych adipocytami. Komórki te układają się w struktury nazywane zrazikami, które są oddzielone od siebie za pomocą specjalnych przegród łącznotkankowych. Tkanka podskórna odpowiada przede wszystkim za izolację, ochronę, ale i pełni rolę termoregulacyjną (produkcja ciepła).

Przydatki skóry

Przydatkami skóry określa się wytwory naskórka, które ulegają wpukleniu w głąb skóry właściwej i pełnią wiele istotnych funkcji. Do przydatków skóry zalicza się:

• gruczoły potowe ekrynowe – znajdują się niemal na całej powierzchni skóry i odpowiadają za termoregulację organizmu,
• gruczoły potowe apokrynowe – obecne są przede wszystkim pod pachami, w pachwinach, w okolicach krocza, zaczynają funkcjonować dopiero w okresie dojrzewania,
• gruczoły łojowe – produkują sebum (łój), który pełni przede wszystkim funkcje ochronne i uchodzi do mieszków włosowych, aktywność gruczołów łojowych zależy między innymi od hormonów płciowych,
• włosy,
• płytki paznokciowe.

Najważniejsze funkcje skóry

Skóra pełni liczne funkcje. Najważniejszą z nich jest funkcja ochronna, skóra oddziela bowiem tkanki położone głębiej od środowiska zewnętrznego. Poza tym skóra spełnia również rolę:

• termoregulacyjną,
• sensoryczną – odbieranie bodźców ze środowiska zewnętrznego,
• metaboliczną – synteza kluczowych związków, między innymi witaminy D3,
• wydzielniczą – a więc wydalanie substancji wraz z potem,
• immunologiczną – w obrębie skóry znajdują się liczne komórki układu odpornościowego.

Rodzaje skóry – jak rozpoznać swój typ?

W dermatologii, a szczególnie w kosmetologii skórę dzieli się na poszczególne typy w zależności od jej cech. Wyróżnia się:

• skórę suchą – cechuje się zwiększoną utratą wody, a czasami również niedoborem lipidów,
• skórę tłustą – cechuje się nadprodukcją sebum przez gruczoły łojowe, może wykazywać skłonność do pojawiania się zmian trądzikowych,
• skórę normalną – charakteryzuje się normalnym wydzielaniem sebum i mniejszą tendencją do powstawania podrażnień,
• skórę mieszaną – ma cechy skóry tłustej (typowo w strefie T – czoło, nos, broda), w pozostałych lokalizacjach obecne są cechy skóry suchej lub normalnej.

Najczęstsze choroby skóry

Skóra człowieka może być dotknięta licznymi schorzeniami dermatologicznymi. Mogą to być zarówno schorzenia infekcyjne, immunologiczne, genetyczne, jak i zapalne. Duża część schorzeń skóry ma charakter przewlekły, co oznacza, że przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, a więc wyciszenia objawów chorobowych. Leczenie schorzeń skóry zajmuje się lekarz dermatolog-wenerolog.

>> Przeczytaj także: Choroby skóry u człowieka. Najczęściej występujące dermatozy

Choroby zapalne i autoimmunizacyjne

Jest to niezwykle szeroka grupa schorzeń. Zalicza się do nich między innymi:

• łuszczycę, w tym łuszczycę pospolitą, łuszczycę krostkową,
• liszaj płaski,
• schorzenia pęcherzowe – w tym pęcherzycę zwykłą, pęcherzycę liściastą, czy pemfigoid pęcherzowy,
• łojotokowe zapalenie skóry,
• trądzik różowaty,
• trądzik pospolity,
• schorzenia z kręgu tocznia,
• twardzinę układowa i ograniczoną,
• przyłuszczycę,
• reakcje polekowe.

Infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze

Skórę mogą zajmować również choroby infekcyjne, w tym schorzenia bakteryjne takie jak:

• zapalenie mieszków włosowych,
• róża,
• różyca,
• gruźlica skóry,
• choroba kociego pazura,
• liszajec zakaźny,
• niesztowica,
• łupież rumieniowy.

Do schorzeń wirusowych występujących na skórze zalicza się przede wszystkim:

• brodawki zwykłe,
• brodawki płaskie,
• ospa wietrzna i półpasiec,
• różyczka,
• odra,
• mięczak zakaźny,
• opryszczka zwykła,
• choroba rąk, stóp i jamy ustnej.

Skóra może być również zainfekowana grzybami, co prowadzi do pojawienia się grzybic, w tym między innymi dermatofitoz i drożdżyc. 

Nowotwory skóry

Skóra to narząd, w obrębie którego mogą rozwijać się również schorzenia nowotworowe. Zalicza się do nich przede wszystkim:

• raka podstawnokomórkowego,
• raka kolczystokomórkowego,
• czerniaka,
• raka z komórek Merkla,
• mięsaka Kaposiego,
• chłoniaki skóry.

Co ważne, skóra może być również miejscem przerzutowania nowotworów rozwijających się w obrębie narządów wewnętrznych.

>> Przeczytaj także: Rak skóry – rodzaje, objawy, badania i leczenie

Zmiany barwnikowe i znamiona

Częstym znaleziskiem na skórze są znamiona barwnikowe. Typowo mają one postać niewielkiej brązowej plamki, ale mogą być również wykwitami wyniosłymi ponad poziom skóry. Znamiona barwnikowe powinny być regularnie oceniane w trakcie badania dermatoskopowego, ponieważ mogą być punktem wyjścia czerniaka, czyli nowotworu złośliwego wywodzącego się z melanocytów.

Alergie skórne

Na skórze mogą również manifestować się objawy schorzeń o podłożu alergicznym. Najczęstsze z nich to:

• pokrzywka – której charakterystycznym objawem jest pojawianie się bąbli pokrzywkowych, z towarzyszącym świądem,
• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry,
• atopowe zapalenie skóry.

Schorzenia te mogą wymagać nie tylko diagnostyki dermatologicznej, ale i alergologicznej w celu identyfikacji tych alergenów, które mogą zaostrzać stan dermatologiczny pacjenta.

>> Warto przeczytać: Tajemnicze choroby skóry – kiedy organizm atakuje skórę

Diagnostyka chorób skóry – jakie badania wykonać?

W dermatologii wykonuje się liczne procedury diagnostyczne, które obejmują nie tylko diagnostykę laboratoryjną, ale i mikrobiologiczną, histopatologiczną, immunopatologiczną, czy obrazową. Najczęstsze badania wykonywane w trakcie diagnozowania schorzeń skóry to:

• morfologia krwi obwodowej,
• stężenie białka CRP,
• oznaczenie przeciwciał ANA,
• badania mykologiczne – w kierunku grzybicy,
• wymaz ze zmian skórnych,
• badanie histopatologiczne,
• badanie immunopatologiczne (DIF),
• badania obrazowe: USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej.

Rodzaj wykonywanych badań diagnostycznych jest uzależniony od konkretnego przypadku i objawów klinicznych prezentowanych przez pacjenta.

Skóra: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)

Skóra to złożony narząd, w obrębie którego mogą pojawiać się liczne zmiany skórne, o zróżnicowanej morfologii. Poniżej znajdziemy odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące skóry.

Podsumowując, skóra to największy narząd organizmu człowieka. Jej prawidłowe funkcjonowanie przekłada się bezpośrednio na dobrostan całego organizmu. Pojawienie się niepokojących zmian w obrębie skóry wymaga konsultacji z lekarzem dermatologiem.

---

Bibliografia

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
3. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659.