Progesteron jest hormonem płciowym, który zwyczajowo kojarzy się z fizjologią kobiecą, ale występuje także u mężczyzn. Jest syntetyzowany z cholesterolu, a jego produkcja zachodzi w jądrach (m.in. w komórkach Leydiga) oraz w nadnerczach. Dlaczego progesteron jest ważny również u mężczyzn?
| Z artykułu dowiesz się, że progesteron: >> jest ważną częścią męskiej gospodarki hormonalnej, >> u mężczyzn może wpływać na wiele obszarów funkcjonowania organizmu, w tym płodność, sen, odporność, >>bierze udział w syntezie innych hormonów, w tym testosteronu. |
Spis treści:
- Rola progesteronu u mężczyzn
- Progesteron u mężczyzn – jak powstaje?
- Progesteron – normy u mężczyzn
- Jak zbadać progesteron u mężczyzny?
- Wysoki progesteron u mężczyzn
- Niski progesteron u mężczyzn
- Wysoki progesteron u mężczyzn – jak go obniżyć?
- Niski progesteron u mężczyzn – jak podnieść jego poziom?
- Zakończenie
- Progesteron u mężczyzn – sekcja FAQ
Rola progesteronu u mężczyzn
Progesteron u mężczyzny jest hormonem, którego oddziaływanie jest widoczne w organizmie mężczyzny (receptory dla progesteronu obecne są w komórkach plemników, ale także wątroby, kości czy soczewki oka), jest również produktem pośrednim w syntezie i oddziaływaniu innych hormonów.
Progesteron u mężczyzn – rola w gospodarce hormonalnej
- Testosteron i dihydrotestosteron – progesteron jest punktem wyjścia do syntezy głównego męskiego hormonu płciowego. Na początku powstaje z niego androstendion, który w następnym etapie przekształcany jest w testosteron, a na końcu może powstać DHT – dihydrotestosteron.
| Ważne: Odpowiedni poziom progesteronu jest warunkiem koniecznym do prawidłowej syntezy testosteronu. |
- Kortyzol – progesteron w nadnerczach ulega przemianie do kortyzolu, czyli hormonu stresu oraz aldosteronu – hormonu odgrywającego kluczową rolę w regulacji poziomu elektrolitów (sodu i potasu) oraz wpływa na utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi.
>> Sprawdź też: Kortyzol – hormon stresu
| Ważne: Przewlekły stres (zwiększone zapotrzebowanie na kortyzol) może prowadzić do obniżonego stężenia testosteronu, ponieważ organizm zużywa progesteron do produkcji kortyzolu, zmniejszając syntezę testosteronu. |
- Estradiol – znany głównie jako żeński hormon płciowy, w niewielkich stężeniach jest niezbędny również mężczyznom. Naturalnie powstaje z testosteronu, a progesteron działa jako naturalny bloker enzymu potrzebnego do tej przemiany. Dzięki temu progesteron zapobiega przekształcaniu zbyt dużej ilości testosteronu w estrogeny (żeńskie hormony).
| Ważne: Niewielka ilość estrogenów jest mężczyznom niezbędna (np. dla kości i libido), jednak nadmiar może prowadzić do ginekomastii (powiększenia piersi) i spadku nastroju. Progesteron jest naturalnym blokerem estrogenów. |
Progesteron u mężczyzn – wpływ na nastrój
Progesteron wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, sen i nastrój. Źródła wskazują, że opisywany hormon i jego metabolity oddziałują na OUN, wpływając na nastrój i lęk (m.in. przez działanie na receptory GABA w mózgu).
W jednym z badań przeprowadzonym wśród weteranów wojennych porównywano poziom progesteronu u mężczyzn z historią próby samobójczej i bez takiej historii. Wskazano, że:
- osoby bez historii prób samobójczych miały wyższe wyjściowe poziomy progesteronu niż osoby z historią prób,
- wyższy progesteron w całej grupie wiązał się z mniejszym nasileniem depresji i większą liczbą „powodów do życia”.
Opisywano również wpływ podawania progesteronu na parametry snu (m.in. zmiany w jakości snu i EEG). Progesteron ma łagodne właściwości uspokajające i może poprawiać jakość snu.
Warto wspomnieć, że wpływ progesteronu na samopoczucie mężczyzny nie zawsze jest pozytywny. W badaniach, w których podawano hormon mężczyznom rzucającym palenie papierosów, zaobserwowano cięższe objawy odstawienia nikotyny oraz większe napięcie i lęk w porównaniu z placebo.
>> Warto przeczytać: Układ nerwowy człowieka – budowa, funkcje, podział
Progesteron u mężczyzn – inne funkcje
Progesteron a odporność – hormon wpływa na odpowiedź immunologiczną – odporność zarówno wrodzoną jak i nabytą. W różnych badaniach in vivo i in vitro opisywano hamowanie funkcji makrofagów i limfocytów.
Receptory dla progesteronu znajdują się również w tkance kostnej, dlatego może mieć wpływ na gęstość kości – odpowiedni poziom progesteronu u mężczyzny zapobiega osteoporozie.
Ponadto wpływa na układ sercowo-naczyniowy, gospodarkę wodną – pracę nerek – oraz metabolizm tkanki tłuszczowej.
>> Zobacz: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?
Progesteron u mężczyzn – jak powstaje?
Synteza progesteronu u mężczyzny przebiega w jądrach – w komórkach Leydiga – oraz w nadnerczach. Jest on również syntetyzowany w ośrodkowym układzie nerwowym. Bezpośrednim jego prekursorem jest pregnenolon, który ulega przekształceniu w progesteron przy udziale enzymu – dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej (3β-HSD).
Kluczowymi czynnikami dla tej syntezy jest prawidłowe funkcjonowanie jąder i nadnerczy.
Progesteron – normy u mężczyzn
Normy progesteronu u mężczyzn zawierają się w widełkach od 0,2 do 1,0 ng/ml. Należy mieć świadomość, że wartości referencyjne mogą być wyrażane z różnych jednostkach, mogą się również różnić – zależnie od stosowanej metody – ich zakresy. Dlatego w praktyce interpretacja zawsze musi uwzględniać normy konkretnego laboratorium.
Poziom progesteronu u mężczyzny nie zmienia się bardzo istotnie z wiekiem, chociaż można zaobserwować pewnie spadek po 40-50 r.ż. Z drugiej strony, w komórkach Leydiga z wiekiem, może dochodzić do zaburzeń przekształcania progesteronu w testosteron, co prowadzi do jego zwiększonego wydzielania.
| Warto wiedzieć: Poziom progesteronu u mężczyzn jest porównywalny z poziomem u kobiet w fazie folikularnej. |
Jak zbadać progesteron u mężczyzny?
Badanie progesteronu wykonuje się z krwi żylnej. Mężczyzna może wykonać badanie w dowolnym dniu, ponieważ – w przeciwieństwie do kobiet – nie ma ograniczeń w postaci cyklu miesięcznego.
Na badanie należy jednak przyjść w godzinach porannych, ze względu na jego dobowe wahania. Wartości referencyjne progesteronu zostały ustalone dla stężeń występujących wcześnie w ciągu dnia.
Nie jest wymagane bycie na czczo.
Badanie poziomu progesteronu jest często oznaczanie z innymi hormonami, zwłaszcza testosteronem w diagnostyce zaburzeń płodności lub przy podejrzeniu guza produkującego progesteron.
Inne oznaczane wraz z progesteronem u mężczyzn hormony to SHBG, prolaktyna, DHEA-S i kortyzol.
>> Sprawdź: Jak przygotować się do badań laboratoryjnych?
| Ważne: Progesteron wykazuje rytm dobowy – jego stężenie jest najwyższe w godzinach porannych i stopniowo spada w ciągu dnia |
Wysoki progesteron u mężczyzn
Wysoki poziom progesteronu u mężczyzn zdarza się dosyć rzadko, jego przyczyny to:
- zaburzenia pracy nadnerczy, które produkują zbyt dużo progesteronu – mogą być spowodowane wrodzonym przerostem nadnerczy (CAH), guzem nadnerczy lub stresem,
- leki – niektóre terapie hormonalne – w tym terapia testosteronem – i niektóre sterydy anaboliczne mogą podwyższać poziom progesteronu,
- zaburzenia pracy jąder – rak jądra, terapia ludzką gonadotropiną kosmówkową (HCG) – stymuluje jądra do produkcji większej ilości hormonów steroidowych, w tym progesteronu.
>> Dowiedz się więcej z artykułu: Rak jąder i prostaty – wczesne wykrywanie oraz profilaktyka nowotworów męskich narządów płciowych
Objawy wysokiego poziomu progesteronu u mężczyzn
Objawy podwyższonego poziomu progesteronu u mężczyzny nie są charakterystyczne, zgłaszane objawy to:
- przewlekłe zmęczenie i obniżenie nastroju,
- przyrost tkanki tłuszczowej, trudności z budowaniem mięśni,
- zaburzenia libido, spadek popędu seksualnego,
- zaburzenia płodności i pogorzenie funkcji rozrodczych – nadmiar progesteronu skutkuje spadkiem syntezy testosterony, a ponadto obniżoną liczbą plemników (oligospermia).
Niski progesteron u mężczyzn
Za niski progesteron u mężczyzny może wynikać z przyczyn chorobowych lub niewłaściwego stylu życia.
Schorzenia wpływające na niedobór tego hormonu to zaburzenia funkcjonowania i uszkodzenie podwzgórza lub przysadki mózgowej. Jest to najczęściej objaw powiązany ze spadkiem poziomu również innych hormonów, niski progesteron nie jest wówczas jedynym i pierwotnym problemem klinicznym.
Styl życia sprzyjający obniżaniu stężenia progesteronu to:
- niewystarczająca aktywność fizyczna,
- nieprawidłowa dieta
- przewlekły stres.
Objawy niskiego progesteronu u mężczyzn
Objawy obniżenia poziomi progesteronu najczęściej powiązane są ze spadkiem poziomu innych hormonów, np. testosteronu. Obserwuje się:
- spadek libido, zaburzenia erekcji, przyrost tkanki tłuszczowej,
- ginekomastia,
- wypadanie włosów,
- problemy skórne, np. trądzik.
Możliwe są również zaburzenia metaboliczne – hiperglikemia czy zaburzenia funkcjonowania tarczycy i prostaty.
Wysoki progesteron u mężczyzn – jak go obniżyć?
Postępowanie z zaburzeniami związanymi z wysokim poziomem progesteronu u mężczyzn zależy od ich przyczyny, oraz konsekwencji które wywołują. Obniżenie poziomu progesteronu nie jest celem samym w sobie.
Jeśli źródłem jest:
- nadczynność nadnerczy wynikająca z ich przerostu wdraża się trapię glikokortyokteroidami,
- guz nadnerczy – wdraża się leczenie chirurgiczne,
- terapia lekami, które mogą powodować zaburzenia hormonalne – należy skorygować ich dawki lub zmienić stosowane preparaty,
- terapia zastępcza testosteronem – należy przeanalizować czy podwyższony poziom progesteronu podczas TRT stanowi problem – kontekst, dawka i objawy towarzyszące determinują znaczenie kliniczne i dalsze postępowanie. Może ono obejmować korektę stosowanych dawek lub tymczasowe przerwanie leczenia, o czym decyduje lekarz prowadzący.
Lekko podwyższony poziom progesteronu u mężczyzny, który nie wywołuje żadnych objawów, może wymagać wprowadzenia korekty w stylu życia i monitorowania poziomu hormonu.
Niski progesteron u mężczyzn – jak podnieść jego poziom?
Naturalną metodą zwiększenia stężenia progesteronu jest odpowiednio dobrana dieta oraz regularna aktywność fizyczna. Ważne aby dieta była odpowiednio zbilansowana i zawierała optymalne ilości białka zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego. W przypadku niedoboru białka w pożywieniu, duże znaczenie ma dbałość o optymalny poziom cynku i selenu w organizmie.
Zakończenie
Progesteron jest hormonem, który występuje u mężczyzn fizjologicznie, wytwarzany jest przez jądra oraz nadnercza. Jego stężenie ma znaczenie w głównie kontekście syntezy testosteronu i równowagi androgenowo‑estrogenowej, Objawy nadmiaru lub niedoboru są niespecyficzne i często nakładają się na niski poziom testosteronu, wysoki poziom estrogenu lub inne zaburzenia hormonalne. Z tego powodu poziom progesteronu nie jest badaniem wykonywanym pojedynczo, aby miał znaczenie diagnostyczne wymaga oznaczenia w panelu hormonów.
Progesteron u mężczyzn – sekcja FAQ
U mężczyzn leczonych progesteronem obserwowano obniżenie poziomu testosteronu.
Tak, organizm mężczyzny fizjologicznie produkuje progesteron.
Nie jest to standardowa procedura medyczna.
Bibliografia
- Oettel M, Mukhopadhyay AK. Progesterone: the forgotten hormone in men? Aging Male. 2004 Sep;7(3):236-57. doi: 10.1080/13685530400004199. PMID: 15669543.
- Sher L, Bierer LM, Makotkine I, Yehuda R. Progesterone and suicidality in male combat veterans. QJM. 2025 Aug 1;118(8):561-566. doi: 10.1093/qjmed/hcaf082. PMID: 40127196.
- Novick AM, Duffy KA, Johnson RL, Sammel MD, Cao W, Strasser AA, Sofuoglu M, Kuzma A, Loughead J, Epperson CN. Progesterone Increases Nicotine Withdrawal and Anxiety in Male but Not Female Smokers During Brief Abstinence. Nicotine Tob Res. 2022 Nov 12;24(12):1898-1905. doi: 10.1093/ntr/ntac146. PMID: 35713950; PMCID: PMC9653080.
- A. Gomuła, Wpływ hormonów płciowych i neurotransmiterów na funkcje i zachowania seksualne, Seksuologia Polska 2006, t. 4, nr 1, s.21-23, 24-26, 28-30.
- Obadimu AA, Adebayo OL, Tugbobo-Amisu AO, Fagbohunka BS, Adenuga GA. Effect of Selenium and Zinc Supplementation on Reproductive Organs Following Postnatal Protein Malnutrition. Biol Trace Elem Res. 2024 Mar;202(3):1126-1139. doi: 10.1007/s12011-023-03751-8. Epub 2023 Jul 1. PMID: 37393387.
- Witt DM, Young LJ, Crews D. Progesterone and sexual behavior in males. Psychoneuroendocrinology. 1994;19(5-7):553-62. doi: 10.1016/0306-4530(94)90040-x. PMID: 7938354.
