Trądzik skupiony – przyczyny, objawy, jak leczyć?

Zmiany trądzikowe to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt pacjentów w gabinecie dermatologicznym. Trądzik to schorzenie zapalne, które nie jest tylko i wyłącznie defektem estetycznym. Jest to bowiem schorzenie mieszka włosowego, które wymaga włączenia odpowiednio dobranej terapii dermatologicznej.

Spis treści:

1. Trądzik skupiony – co to za choroba?
2. Jak wygląda trądzik skupiony?
3. Przyczyny trądziku skupionego
4. Objawy trądziku skupionego
5. Gdzie najczęściej pojawia się trądzik skupiony?
6. Jak rozpoznaje się trądzik skupiony?
7. Jak leczyć trądzik skupiony?
8. Pielęgnacja skóry przy trądziku skupionym

Trądzik skupiony – co to za choroba?

Trądzik pospolity to najczęstsze schorzenie dermatologiczne występujące u osób między 11., a 30. rokiem życia. Objawy trądziku pojawiają się zazwyczaj w drugiej dekadzie życia. Trądzik skupiony (acne conglobata) to jedna z postaci trądziku pospolitego, która poza klasycznymi wykwitami trądzikowymi cechuje się obecnością zmian takich jak guzy i torbiele, co szczególnie wiąże się z ryzykiem bliznowacenia. W klasyfikacji ICD-10 trądzik skupiony oznaczany jest kodem L70.1.

>> Przeczytaj także: Trądzik – choroba o wielu obliczach

Jak wygląda trądzik skupiony?

W ogromnej większości przypadków zmiany trądzikowe lokalizują się w okolicy twarzy i tułowia (plecy, klatka piersiowa). Jak już wspomniano w przebiegu omawianego w tym artykule schorzenia obserwuje się wykwity takie jak guzy i torbiele. Guz to zmiana wyniosła ponad poziom skóry, który tworzy się w głębszych warstwach skóry i sięga tkanki podskórnej. Z kolei torbiel można opisać jako otorebkowaną przestrzeń wypełnioną płynną lub półpłynną treścią. W przypadku trądziku jest to zazwyczaj keratyna i sebum.

Przyczyny trądziku skupionego

Przyczyny trądziku skupionego odpowiadają ogólnym czynnikom prowadzącym do rozwoju zmian trądzikowych. Najważniejsze mechanizmy biorące udział w powstawaniu zmian w przebiegu trądziku skupionego to:

• nadmierna produkcja łoju (sebum) przez gruczoły łojowe,
• nadmierna proliferacja komórek w obrębie ujścia mieszka włosowego, co prowadzi do jego zamknięcia i wytworzenia mikrozaskórnika,
• namnażanie się bakterii Cutibacterium acnes, które produkują enzymy sprzyjające pękaniu mikrozaskórników, co z kolei nasila stan zapalny w obrębie skóry,
• czynniki hormonalne – przede wszystkim wzrost stężenia dihydrotestosteronu, który stymuluje gruczoły łojowe do zwiększonej produkcji sebum,
• nieprawidłowa dieta – jak pokazują badania, dieta o wysokim indeksie glikemicznym może pogarszać przebieg trądziku.

Objawy trądziku skupionego

Trądzik skupiony manifestuje się obecnością głęboko położonych zmian zapalnych, a więc wspomnianych już torbieli i guzów. Obraz kliniczny może wiązać się również z obecnością przetok i sączeniem treści ropnej, a niekiedy nawet krwisto-ropnej. Poza tym obserwuje się inne wykwity trądzikowe, w tym zaskórniki, krosty i grudki. Zmiany w przebiegu trądziku skupionego goją się wolno, a proces gojenia może przebiegać z pozostawieniem zanikowych lub przerostowych blizn.

Gdzie najczęściej pojawia się trądzik skupiony?

Klasyczna lokalizacja trądziku skupionego to skóra twarzy. Warto mieć jednak świadomość, że zmiany trądzikowe mogą pojawić się również na plecach, klatce piersiowej, w okolicy pośladków, ale i na kończynach. W czasie wizyty u dermatologa należy wspomnieć o każdej z tych lokalizacji, ponieważ jest to ważne w procesie dobierania odpowiedniej terapii.

Jak rozpoznaje się trądzik skupiony?

W pierwszym kroku niezbędne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego pacjenta. Rozpoznanie trądziku skupionego stawia się na podstawie obrazu klinicznego. W większości przypadków nie jest konieczne wykonywanie badań dodatkowych.

W niektórych sytuacjach klinicznych konieczne jest różnicowanie zmian trądzikowych z innymi przypadłościami, w tym przede wszystkim z:

• trądzikopodobnymi zmianami polekowymi – mogą się one pojawić w trakcie stosowania glikokortykosteroidów, litu, czy inhibitorów EGFR,
• mycynozą mieszkową,
• grzybicą skóry twarzy,
• nasilonym przerostem gruczołów łojowych,
• zapaleniem mieszków włosowych.

W przypadku obecności objawów hiperandrogenizmu (w tym zaburzeń miesiączkowania, czy hirsutyzmu), czy hiperkortyzolemii konieczne może być wykonanie badań hormonalnych. Należy jednak podkreślić, że bez podejrzenia współwystępowania schorzeń towarzyszących, trądzik pospolity nie wymaga wykonywania szerokiej diagnostyki. Zgodnie z wytycznymi, nie są wskazane również badania mikrobiologiczne (posiewy ze zmian), ponieważ trądzik pospolity nie jest schorzeniem stricte bakteryjnym, lecz jego objawy wynikają z zaburzeń w obrębie mieszka włosowego. Badania mikrobiologiczne mogą być wskazane, gdy lekarz chce różnicować zmiany trądzikowe ze zmianami w przebiegu schorzeń infekcyjnych skóry.

Jak leczyć trądzik skupiony?

W terapii zmian trądzikowych istotną rolę odgrywają zarówno preparaty do stosowania miejscowego, a więc kremy, czy żele z substancjami aktywnymi, jak i leczenie ogólne z wykorzystaniem antybiotyków i izotretynoiny. Trądzik skupiony jest ciężką postacią choroby, co sprawia, że konieczne jest szybkie włączenie odpowiedniego leczenia, celem uniknięcia bliznowacenia. W tym przypadku możliwe jest zastosowanie izotretynoiny jako leczenia pierwszego rzutu. Terapia doustna izotretynoiną powinna być prowadzona pod opieką lekarza dermatologa. Przed leczeniem konieczne jest wykonanie zleconych badań laboratoryjnych, oceniających istnienie ewentualnych przeciwwskazań do terapii, niezbędne jest także wykluczenie ciąży. W czasie stosowania izotretynoiny przez pacjentki w wieku rozrodczym konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji, ponieważ substancja ta ma potencjał teratogenny. Oznacza to, że przyjmowanie leku w ciąży jest związane z wysokim ryzykiem wad płodu. Badania laboratoryjne wykonywane przed i w trakcie leczenia izotretynoiną to przede wszystkim:

• próby wątrobowe,
• lipidogram,
• morfologia krwi obwodowej,
• stężenie glukozy,
• stężenie kreatyniny,
• oznaczenie beta-hCG celem wykluczenia ciąży – testy ciążowe powinny być wykonywane w czasie leczenia co miesiąc.

Pielęgnacja skóry przy trądziku skupionym

Jeżeli u pacjenta z trądzikiem skupionym włączono leczenie miejscowe lub izotretynoinę, to pielęgnacja powinna skupiać się na nawilżeniu i odbudowie bariery naskórkowej. Izotretynoina, jak i retinoidy miejscowe mają potencjał do wysuszania skóry. Pacjenci mogą czuć ściągnięcie i podrażnienie skóry. Z tego powodu konieczne jest intensywne nawilżanie skóry z wykorzystaniem kremów i balsamów. Jednym z działań niepożądanych izotretynoiny jest zapalenie czerwieni wargowej. Z tego względu należy pamiętać o stosowaniu pomadek ochronnych, nawet wielokrotnie w ciągu dnia. Warto pamiętać również o nawilżaniu spojówek, szczególnie podczas pracy przy komputerze. Jeżeli chodzi o kremy nawilżające do twarzy to warto wybierać preparaty z ceramidami, kwasem hialuronowym, czy pantenolem. W czasie terapii należy unikać produktów m. in. z retinolem, czy kwasami AHA i BHA, ponieważ ich stosowanie może sprzyjać podrażnieniom i zaczerwienieniom skóry.

Należy również wyraźnie podkreślić jak ważne jest stosowanie ochrony przeciwsłonecznej w postaci kremów z filtrem m. in. SPF 50. Taka ochrona w czasie leczenia przeciwtrądzikowego zmniejsza ryzyko wystąpienia podrażnień, oparzeń słonecznych, a także pojawienia się przebarwień. Ponadto, ochrona przeciwsłoneczna zmniejsza ryzyko pojawienia się zmian złośliwych takich, jak na przykład czerniak.

Trądzik skupiony to ciężka postać trądziku pospolitego, która wymaga odpowiedniej i co najważniejsze wcześnie włączonej terapii. Nieleczony trądzik skupiony może wiązać się z defektami estetycznymi w postaci rozległych blizn potrądzikowych, które mogą istotnie wpłynąć na jakość życia pacjenta.

Bibliografia

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
4. J. Szepietowski i inni, Acne vulgaris: pathogenesis and treatment. Consensus of the Polish Dermatological Society. Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny. 2012;99(6):649-673.