Białko w moczu oznaczenie ilościowe

Białko w moczu oznaczenie ilościowe - więcej informacji o badaniu

Dlaczego białko nie powinno znajdować się w moczu?

W prawidłowych warunkach nerki pełnią funkcję filtra - krew przepływająca przez kłębuszki nerkowe jest oczyszczana z toksyn i substancji zbędnych dla organizmu. Dzięki zachodzącym w nerkach procesom mogą one zostać wydalone z moczem. Z drugiej strony zatrzymywane są substancje organizmowi potrzebne, w tym białka. W efekcie u zdrowej osoby białko w moczu jest niewykrywalne lub obecne jedynie w śladowych ilościach.

Gdy nerki ulegają uszkodzeniu - bariera filtracyjna kłębuszków staje się przepuszczalna lub cewki nerkowe tracą zdolność wchłaniania zwrotnego - białko zaczyna przedostawać się do moczu w ilościach wykrywalnych. Stan ten nazywany jest białkomoczem (proteinurią) i świadczy o zaburzeniach funkcjonowania nerek.

Badanie ilościowe białka w moczu służy do oceny, czy utrata białka z moczem jest istotna i jak duże jest jej nasilenie. Ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy w badaniu ogólnym moczu wykryto białko lub gdy pacjent choruje na schorzenia zwiększające ryzyko uszkodzenia nerek.

Różnica między standardowym badaniem białka w moczu a badaniem ilościowym:

• standardowe badanie białka w moczu, wykonywane zwykle w ramach badania ogólnego moczu, ma charakter przesiewowy i dostarcza informacji o tym, że wykryto białko w moczu, bez określenia jego ilości
• badanie ilościowe podaje konkretną wartość liczbową, np. w mg/dl, dzięki czemu dokładnie określa stężenie białka w próbce i umożliwia kontrolę białkomoczu w czasie.

WAŻNE! Badanie białka w ramach standardowego badania ogólnego moczu odpowiada na pytanie, czy białko jest obecne w moczu, natomiast badanie ilościowe odpowiada na pytanie, ile dokładnie białka jest wydalane z moczem.

Białko w moczu oznaczenie ilościowe - kiedy wykonać badanie?

Badanie jest wskazane w sytuacjach, w których ważne jest określenie ilości białka wydalanego z moczem. Są to:

• dodatni wynik białka w badaniu ogólnym moczu - jeśli standardowe badanie ogólne moczu wykazało obecność białka (wynik +, ++ lub +++), zwłaszcza jeśli wynik się powtarza, wskazane jest określenie jego ilości;
• choroby prowadzące do uszkodzenia nerek: cukrzyca typu 1 i typu 2 - regularna kontrola wydalania białka z moczem pozwala wykryć wczesne stadium uszkodzenia nerek (nefropatię cukrzycową), nadciśnienie tętnicze – ocena wpływu nadciśnienia na czynność nerek (nefropatia nadciśnieniowa), toczeń rumieniowaty układowy (SLE) – ocena zajęcia nerek;
• monitorowanie przebiegu rozpoznanych chorób nerek: kłębuszkowego zapalenia nerek, zespołu nerczycowego, przewlekłej choroby nerek - dynamika zmian wydalania białka odzwierciedla przebieg choroby i skuteczność leczenia;
• ciąża: diagnostyka i monitorowanie stanu przedrzucawkowego (preeklampsji) - białkomocz jest jednym z kluczowych kryteriów rozpoznania tego powikłania ciąży;
• przyjmowanie leków potencjalnie nefrotoksycznych (mogących zaburzać czynność nerek);
• podejrzenie szpiczaka mnogiego: badanie ogólne moczu wykrywa przede wszystkim albuminę i może nie wykryć białek charakterystycznych dla szpiczaka (białka Bence'a-Jonesa), dlatego może być rekomendowane ilościowe oznaczenie białka całkowitego w moczu.

Białko w moczu oznaczenie ilościowe - na czym polega badanie?

Badanie polega na ilościowym pomiarze stężenia białka całkowitego w próbce moczu metodą spektrofotometryczną. Materiałem do badania jest pierwszy poranny mocz ze środkowego strumienia, pobrany do jednorazowego, czystego pojemnika o pojemności 50–100 ml.

Wynik podawany jest w mg/dl i informuje o stężeniu białka w badanej próbce moczu.

Jak przygotować się do badania?

• Do badania należy oddać pierwszy poranny mocz (najbardziej skoncentrowany, oddany po całonocnym odpoczynku w pozycji leżącej).
• Należy pobrać mocz ze środkowego strumienia – pierwszą porcję moczu oddać do toalety, następnie zebrać środkową porcję do czystego, jednorazowego pojemnika, a resztę ponownie oddać do toalety.
• Przed oddaniem moczu należy umyć okolice cewki moczowej letnią wodą, bez użycia mydła ani środków dezynfekujących.
• Próbkę należy dostarczyć do laboratorium jak najszybciej po pobraniu.
• Nie należy wykonywać badania w ciągu 24 godzin po intensywnym wysiłku fizycznym – wysiłek może fałszywie zawyżyć wydalanie białka.
• Nie należy wykonywać badania w trakcie menstruacji – domieszka krwi do próbki moczu fałszuje wynik.

Białko w moczu oznaczenie ilościowe - normy i interpretacja wyników

UWAGA! Wartości referencyjne mogą nieznacznie różnić się w zależności od laboratorium i metody oznaczenia. Wynik należy zawsze interpretować względem norm podanych przez laboratorium, które wykonało badanie.

Interpretacja wyniku

• Wynik < 14,0 mg/dl - stężenie białka w moczu w granicach normy. Nerki prawidłowo zatrzymują białka w organizmie.
• Wynik ≥ 14,0 mg/dl - stężenie białka w moczu powyżej wartości referencyjnej. Oznacza obecność białkomoczu, którego przyczyna wymaga wyjaśnienia przez lekarza. Im wyższe stężenie białka, tym większe może być uszkodzenie nerek - jednak pojedynczy wynik nie przesądza o rozpoznaniu. Lekarz może zlecić powtórzenie badania, dodatkowe badania krwi (kreatynina, mocznik, albumina, białko całkowite) lub oznaczenie białka w dobowej zbiórce moczu w celu dokładniejszej oceny.

Wynik badania ilościowego należy zawsze interpretować łącznie z wywiadem, obrazem klinicznym oraz wynikami innych badań laboratoryjnych i obrazowych. Izolowany podwyższony wynik, bez kontekstu klinicznego, nie jest podstawą do rozpoznania choroby nerek.

Co oznacza podwyższony poziom białka w moczu?

Podwyższone stężenie białka w moczu (białkomocz) może mieć różne przyczyny.

Choroby nerek:

• kłębuszkowe zapalenie nerek,
• nefropatia cukrzycowa (uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy),
• nefropatia nadciśnieniowa (uszkodzenie nerek w przebiegu nadciśnienia tętniczego),
• nefropatia toczniowa (uszkodzenie nerek w przebiegu tocznia rumieniowatego układowego),
• zespół nerczycowy,
• wielotorbielowatość nerek,
• zakażenie nerek,
• zespół Goodpasture'a,
• amyloidoza nerek.

Choroby ogólnoustrojowe z wtórnym uszkodzeniem nerek:

• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• toczeń rumieniowaty układowy,
• szpiczak mnogi (wydalanie nieprawidłowych białek).

Pozostałe przyczyny:

• zakażenia dróg moczowych,
• zastoinowa niewydolność serca,
• zatrucie metalami ciężkimi,
• rak pęcherza moczowego,
• przyjmowanie leków potencjalnie toksycznych dla nerek,
• stan przedrzucawkowy w ciąży.

W przypadku uszkodzenia nerek ilość białka w moczu jest z reguły związana ze stopniem zmian - wzrastające wydalanie białka w kolejnych badaniach oznacza postęp uszkodzenia i pogarszającą się czynność nerek.

Co oznacza obniżony poziom białka w moczu?

Niskie lub nieoznaczalne stężenie białka w moczu jest wynikiem prawidłowym. Oznacza, że nerki prawidłowo zatrzymują białka w organizmie. Nie jest to odchylenie od normy i nie wymaga dalszej diagnostyki.

Białko w moczu oznaczenie ilościowe - co może wpłynąć na wynik badania?

Poniżej wymieniono czynniki które mogą zafałszować wynik badania. Ich znajomość jest niezbędna do prawidłowego przygotowania się do pobrania próbki.

Czynniki fałszywie zawyżające wynik

• Intensywny wysiłek fizyczny - wysiłek w ciągu 24 godzin przed pobraniem próbki może przejściowo zwiększyć wydalanie białka z moczem. Badania nie należy wykonywać w ciągu 24 godzin od intensywnego wysiłku fizycznego.
• Menstruacja - domieszka krwi miesiączkowej do próbki moczu powoduje wykrycie białka pochodzącego z krwi, a nie z moczu. Badania nie należy wykonywać w trakcie menstruacji.
• Zanieczyszczenie próbki wydzieliną z dróg rodnych lub nasieniem - obecność tych wydzielin w próbce moczu jest źródłem białka niezwiązanego z czynnością nerek. Należy dokładnie umyć okolice cewki moczowej przed oddaniem moczu i pobrać próbkę ze środkowego strumienia.
• Pobranie moczu z pierwszego strumienia (zamiast ze środkowego) - pierwsza porcja moczu może zawierać białka pochodzące z cewki moczowej i okolic zewnętrznych, niezwiązane z czynnością nerek.
• Gorączka - może przejściowo powodować czynnościowy białkomocz niezwiązany z trwałym uszkodzeniem nerek. Jeśli badanie ma służyć ocenie czynności nerek (a nie diagnostyce ostrego stanu), nie należy go wykonywać w trakcie gorączki, chyba że lekarz zleci inaczej.
• Długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej przed oddaniem moczu - u młodych osób może wystąpić białkomocz ortostatyczny. Dlatego do badania należy oddać pierwszy poranny mocz, pobrany po całonocnym odpoczynku w pozycji leżącej.

Czynniki mogące fałszywie zaniżyć wynik

• Nadmierne nawodnienie - picie bardzo dużych ilości płynów przed badaniem prowadzi do rozcieńczenia moczu, co może zaniżyć stężenie białka w próbce. Przed badaniem nie należy pić nadmiernych ilości płynów ponad zwyczajową normę.
• Pobranie próbki o innej porze niż rano - mocz oddany w ciągu dnia może być bardziej rozcieńczony niż pierwszy poranny, co może zaniżyć wynik. Należy pobrać pierwszy poranny mocz, chyba że lekarz zleci inaczej
• Białkomocz ortostatyczny (zwiększone wydalanie białka w pozycji stojącej, ustępujące w pozycji leżącej - występuje głównie u młodych osób).