Progesteron to hormon, który jest częścią rutynowej diagnostyki zaburzeń hormonalnych u kobiet. Coraz częściej bywa badany również u mężczyzn. Dlaczego?
| Z artykułu dowiesz się, że: >> wysoki poziom progesteronu u kobiety może wynikać z fizjologii – rośnie w II fazie cyklu oraz w ciąży, >> wysoki poziom progesteronu spowodowany przyczynami chorobowymi jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem, >> poziom progesteronu należy badać w godzinach porannych, >> wysoki progesteron u kobiety sprzyja zajściu w ciążę. |
Spis treści:
- Progesteron – co to za hormon?
- Podwyższony progesteron – kiedy jest normą, a kiedy powinien niepokoić?
- Wysoki progesteron u mężczyzn – przyczyny i objawy
- Wysoki progesteron u kobiet – przyczyny i objawy
- Diagnostyka – jak sprawdzić poziom progesteronu?
- Jak obniżyć za wysoki progesteron? Leczenie i postępowanie
- Zakończenie
- Wysoki poziom progesteronu – sekcja FAQ
Progesteron – co to za hormon?
Progesteron to hormon steroidowy, który przede wszystkim kojarzy się jako żeński hormon płciowy, odgrywa jednak ważną rolę także w organizmie mężczyzny.
Progesteron – rola u kobiety
Progesteron jest hormonem produkowanym przez jajniki. Jego podstawową rolą jest wpływ na endometrium macicy, dzięki czemu w drugiej fazie cyklu miesiączkowego przygotowuje się ono na zagnieżdżenie zapłodnionego zarodka. Jeśli kobieta zajdzie w ciążę progesteron wpływa na prawidłowy jej przebieg i zapobiega przedwczesnemu urodzeniu dziecka. Progesteron jest hormonem niezbędnym do utrzymania ciąży.
>> Może Cię zainteresować: Progesteron w ciąży – funkcje, badanie, wysoki i niski poziom progesteronu w ciąży
Progesteron – rola u mężczyzny
W męskim organizmie progesteron stanowi hormon wyjściowy do produkcji testosteronu. Odpowiedni poziom progesteronu jest niezbędny do syntezy najważniejszego męskiego hormonu płciowego. Ponadto blokuje powstawanie zbyt dużych ilości estradiolu. Oprócz udziału w regulowaniu gospodarki hormonalnej ma wpływ na nastrój, sen oraz ośrodkowy układ nerwowy.
Podwyższony progesteron – kiedy jest normą, a kiedy powinien niepokoić?
Podwyższony progesteron zdarza się zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Wysoki progesteron u mężczyzny jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem i wynika najczęściej z przyczyn chorobowych. Natomiast u kobiet może być fizjologią – wysoki progesteron w fazie lutealnej, ale jego źródłem mogą być również zaburzenia funkcjonowania układu hormonalnego.
Wysoki progesteron u mężczyzn – przyczyny i objawy
Podwyższony poziom progesteronu u mężczyzny najczęściej wynika z zaburzeń funkcjonowania nadnerczy (wrodzony przerost, guz nadnerczy, przewlekły stres) i towarzyszy odchyleniom od normy innych hormonów, np. testosteronu.
Symptomy towarzyszące zbyt wysokiemu poziomowi progesteronu u mężczyzny to:
- chroniczne zmęczenie,
- zaburzenia nastroju,
- problemy z libido,
- przyrost tkanki tłuszczowej,
- zaburzenia płodności.
Wysoki progesteron u kobiet – przyczyny i objawy
Wysoki poziom progesteronu u kobiet jest fizjologią w II fazie cyklu menstruacyjnego oraz w ciąży. Zbyt wysoki progesteron poza określoną fazą cyklu i poza ciążą, może być spowodowany przyczynami chorobowymi.
Poziom progesteronu w kobiecym organizmie osiąga szczyt pomiędzy 21 a 23 dniem cyklu – stężenie powyżej 10 ng/ml wskazuje na to, że występuje prawidłowa owulacja.
Nadmiar progesteronu poza fazą lutealną może być spowodowany:
- zaburzeniami pracy jajników (torbiele, guzy, PCOS)
- nadprodukcją progesteronu w nadnerczach, np. we wrodzonym przeroście nadnerczy, raku nadnerczy,
- zbyt wysokim dawkowaniem leków zawierających progesteron.
Objawy towarzyszące wysokiemu pozimowi progesteronu u kobiet to:
- obrzęki – zatrzymywanie płynów w organizmie – może łączyć się z obrzękami stóp i kostek i pojawia się również przy fizjologicznym podniesieniu poziomu progesteronu w fazie lutealnej
- tkliwość, bolesność i powiększenie piersi,
- wzdęcia,
- wahania libido,
- wahania nastroju,
- zmęczenie.
Za wysoki progesteron a zajście w ciążę – wpływ na płodność
Do zajścia w ciążę niezbędny jest określony, wyższy poziom progesteronu, ponieważ jest on jednym z warunków koniecznych do wystąpienia owulacji, a następnie zagnieżdżenia zapłodnionego zarodka w macicy i jego dalszego rozwoju.
Wysoki poziom progesteronu w pierwszych dniach ciąży jest wskazówką, iż przebiega ona prawidłowo. Znacznie podwyższony jego poziom w ciąży może świadczyć o ciąży bliźniaczej, nie jest niebezpieczny dla przebiegu ciąży.
| WAŻNE: Poziom progesteronu ma wpływ na płodność kobiety. Trudności z zajściem w ciążę występują przy zbyt niskim stężeniu tego hormonu, wysoki poziom progesteronu sprzyja wystąpieniu ciąży. |
Diagnostyka – jak sprawdzić poziom progesteronu?
Oznaczanie poziomu progesteronu wykonuje się z krwi żylnej. Stężenie progesteronu u kobiet zależy od fazy cyklu, dlatego należy je oznaczać w konkretnym dniu. Aby sprawdzić czy występuje prawidłowa owulacja zaleca się, aby badanie wykonać pomiędzy 21-25 dniem cyklu. Mężczyzna może wykonać badanie w dowolnym dniu, jedynym wymogiem jest zgłoszenie się do laboratorium w godzinach porannych, ze względu na dobowy rytm wydzielania.
Badanie poziomu progesteronu jest często oznaczanie z innymi hormonami.
- U mężczyzn są to – testosteronem, SHBG, DHEA-S, kortyzol.
- U kobiet często bada się LH, FSH lub estradiol, jednak należy mieć na uwadze, że pik ich wydzielania przypada na inne dni cyklu, dlatego często są z innego pobrania.
Kiedy wykonać badanie progesteronu?
Badanie progesteronu często wykonuje się w panelu z oznaczeniem innych badań hormonalnych. U kobiet przede wszystkim w diagnostyce niepłodności czy ocenie występowania owulacji. Ponadto w monitorowaniu ciąży i diagnostyce nieprawidłowych miesiączek.
U mężczyzn wskazaniem do badania również mogą być problemy z płodnością, poza tym zaburzenia libido.
Jak obniżyć za wysoki progesteron? Leczenie i postępowanie
Obniżanie wysokiego poziomu progesteronu nie jest celem samym w sobie. Stosowanie leczenie zależy od występujących objawów oraz przyczyn nieprawidłowości.
Czynnikiem sparzającym prawidłowemu poziomowi progesteronu jest zdrowy styl życia – odpowiednia dieta i aktywność fizyczna.
Zakończenie
Za wysoki poziom progesteronu nie jest częstym problemem klinicznym. Postępowanie przy zbyt wysokim progesteronie zależy do przyczyny problemów oraz celu, jaki chcemy osiągnąć w czasie leczenia.
Wysoki poziom progesteronu – sekcja FAQ
Należy go zbadać 7 dni po przypuszczalnej owulacji. Jeśli cykle są bardzo wydłużone lub nieregularne można to zrobić w dowolnym dniu cyklu i powtórzyć badanie kilka razy np. w odstępach tygodniowych.
Najlepiej robić to około 7 dni po owulacji, jeśli zachodzi potrzeba owulację można zaobserwować w USG.
Jeśli cykle są regularne optymalnym będzie 23. dzień cyklu.
Optymalny czas na badanie progesteronu to około 7 dni po owulacji (w tzw. środku fazy lutealnej). W typowym cyklu 28-dniowym wypada to zwykle w 21. dniu cyklu.
Dokładny dzień pobrania zależy od długości cyklu. Cykl 28 dni – badanie w 21 dniu. Jeśli cykle mają inną długość to 7 dni przed spodziewaną miesiączką, np., cykl 35 dni – badanie w 28 dniu, cykl 24 dni – badanie w 17 dniu.
Progesteron u mężczyzny zazwyczaj wynosi do 1 ng/ml, ale dokładne wartości należy sprawdzić na konkretnym wyniku z laboratorium.
Prawidłowy poziom witaminy C w organizmie sprzyja podnoszeniu poziomu testosteronu, dlatego należy szczególnie zadbać o swoją dietę i źródła tej witaminy.
Optymalny poziom witaminy D sprzyja prawidłowemu poziomowi progesteronu, dlatego należy wykonywać oznaczenie stężenia witaminy D i dobierać odpowiednie dawki lub je korygować.
Bibliografia
- Cable JK, Grider MH. Physiology, Progesterone. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558960/
- Progesteron i jego zastosowanie w wybranych patologiach ciąży – Forum Położnictwa i Ginekologii | czasopismo pisane z myślą o ginekologach i położnikach
- https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1203,wprowadzenie-do-endokrynologii-ciazy
- Młodawski J., Rokita W., Młodawska M., Stosowanie progesteronu w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018, tom 3, nr 3, strony 85–92
- National Institute for Health and Care Excellence. Ectopic pregnancy and miscarriage: evidence reviews for progestogens for preventing miscarriage FINAL (November 2021). NICE guideline NG126 (update).
- Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod red. A. Dembińskiej-Kieć, J. Naskalskiego i B. Solnicy, wyd. IV, Wrocław 2018, s. 571-581.
- K. Lin-Su, S. Nimkarn, M. I. New, Diagnostyka i terapia wrodzonego przerostu nadnerczy, Pediatric, Adolescent, & Young Adult Gynecology. Edited by A. Altchek and L. Deligdisch. © 2009 Blackwell Publishing, ISBN: 978-1-4051-5347-8.
- Oettel M, Mukhopadhyay AK. Progesterone: the forgotten hormone in men? Aging Male. 2004 Sep;7(3):236-57. doi: 10.1080/13685530400004199. PMID: 15669543
- Henmi H, Endo T, Kitajima Y, Effects of ascorbic acid supplementation on serum progesterone levels in patients with a luteal phase defect, Fertility and Sterility, 80, 459-461
