Strona główna Blog Strona 21

Podstawowe składniki odżywcze w diecie człowieka – węglowodany

Składniki odżywcze to substancje chemiczne, które muszą być dostarczone organizmowi człowieka wraz z pożywieniem. Podstawowe składniki odżywcze to węglowodany, białka i tłuszcze. Składnikami odżywczymi są również witaminy i składniki mineralne. Artykuł opisuje węglowodany, które stanowią podstawowy składnik odżywczy i energetyczny.

Spis treści:

  1. Co to są węglowodany? Rodzaje węglowodanów
  2. Funkcje węglowodanów
  3. Źródła węglowodanów w diecie
  4. Zapotrzebowanie organizmu człowieka na węglowodany
  5. Podsumowanie

Co to są węglowodany? Rodzaje węglowodanów

Węglowodany – inaczej cukry – to związki chemiczne składające się z węgla, wodoru i tlenu.

Podział węglowodanów oparty jest na ich budowie chemicznej. Zaliczamy do nich cukry proste i cukry złożone.

Cukry proste to monosacharydy.

Cukry złożone to:

  • oligosacharydy – zbudowane z 2-10 cząsteczek cukrów prostych,
  • polisacharydy – wielocukry.

Cukry proste – monosacharydy

Cukry proste – czyli monosacharydy – to grupa węglowodanów zawierająca od 3 do 6 atomów węgla w jednej cząsteczce.

Najbardziej rozpowszechnione są heksozy – czyli cukry zawierające 6 atomów węgla, cukry z krótszym łańcuchem węglowym spotykane są rzadziej.

Przykłady cukrów prostych:

  • heksozy – glukoza, fruktoza, galaktoza,
  • pentozy – zawierające 5 atomów węgla: ryboza, rybuloza, ksyloza, arabinoza,
  • tetrozy – zawierające 4 atomy węgla: treoza,
  • triozy – zawierające 3 atomy węgla: aldehyd glicerynowy.

Najbardziej rozpowszechnionym w przyrodzie cukrem prostym, występującym w stanie wolnym, jest glukoza. Jest to cukier obecny w sokach owocowych i miodzie, zawierają go także tkanki zwierzęce – krew i płyny ustrojowe. Glukoza to również podstawowa jednostka wielu oligosacharydów i polisacharydów.

Fruktoza jest cukrem prostym występującym w stanie wolnym w miodzie. Od zawartości fruktozy w miodzie zależy m.in. jego indeks glikemiczny – im więcej fruktozy, tym IG miodu niższe. Fruktoza to także składnik wielu owoców i warzyw. Fruktoza jest również składnikiem oligosacharydów, np. sacharozy i polisacharydów, np. inuliny.

>>> Przeczytaj też: Miód i jego właściwości. Czy miód jest zdrowy? Miód a cukrzyca

Galaktoza to najczęściej składnik oligosacharydów, np. laktozy i polisacharydów, np. galaktanów i agaru. Galaktoza występuje również w połączeniu z białkami, jako glikoproteiny i tłuszczami, jako glikolipidy.

Monosacharydy zawierające 5 atomów węgla nie występują w przyrodzie samodzielnie. Ryboza jest składnikiem DNA i RNA, jest także elementem ATP – związku, który jest głównym nośnikiem energii w komórkach. Ksyloza to cząstka ksylanów budujących zdrewniałe tkanki roślinne, a arabinoza obecna jest w gumach roślinnych.

Cukry złożone – oligosacharydy

Oligosacharydy to cukry złożone z dwóch do dziesięciu cząsteczek cukrów prostych.

Oligosacharydy złożone z dwóch cząsteczek to dwucukry, wśród których najważniejsze są sacharoza i laktoza.

  • Sacharoza – cukier buraczany – składa się w glukozy i fruktozy. Najwięcej sacharozy jest w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej. Słodycz sacharozy to podstawowa jednostka, do której porównuje się słodycz innych cukrów.
weglowodany_talebla_1
  • Laktoza – cukier mleczny – składa się z glukozy i galaktozy. Laktoza jest słabiej rozpuszczalna w wodzie od sacharozy, występuje w mleku wszystkich ssaków. W przewodzie pokarmowym człowieka rozkładana jest przez enzym laktazę. Brak lub niedobór tego enzymu wywołuje nietolerancję laktozy.
  • Maltoza – zbudowana jest z dwóch cząsteczek glukozy, obecna w organizmach roślinnych i zwierzęcych. Duże ilości maltozy występują w słodzie.

Do oligosacharydów o większej liczbie cząsteczek zaliczamy:

  • rafinozę (trójcukier),
  • stachiozę (czterocukier),
  • werbaskozę (pięcokier).

Obecne w roślinach strączkowych, nie są hydrolizowane przez enzymy trawienne przewodu pokarmowego. Ulegają rozkładowi pod wpływem drobnoustrojów obecnych w jelicie, co jest przyczyną wzdęć występujących po spożyciu strączków.

Cukry złożone – polisacharydy

Grupa węglowodanów zbudowana z wielu cząsteczek cukrów prostych lub ich pochodych.

Z żywieniowego punktu widzenia można wyróżnić:

  • polisacharydy skrobiowe – skrobia, glikogen, inulina,
  • polisacharydy nie skrobiowe – grupa węglowodanów stanowiąca część błonnika pokarmowego.

Skrobia występuje w komórkach roślin, zbudowana jest z licznych – liczonych nawet w tysiące –cząsteczek glukozy. W budowie strukturalnej skrobi występuje amyloza i amylopektyna. Amylopektyna nie rozpuszcza się w wodzie, lecz w niej pęcznieje, przy ogrzewaniu wytwarzając kleik. Skrobia w największych ilościach występuje w ziarnach zbóż, ziemniakach i warzywach okopowych.

Błonnik pokarmowy – polisacharyd obecny w produktach roślinnych. Z żywieniowego punktu widzenia możemy wyróżnić:

  • błonnik nierozpuszczalny (celuloza i lignina) – nie jest rozkładany przez bakterie jelitowe, wywiera pozytywny wpływ na motorykę przewodu pokarmowego, jednak w zbyt dużych ilościach może powodować wzdęcia,
  • błonnik rozpuszczalny (pektyny, gumy, hemicelulozy, beta-glukany) – rozkładany przez bakterie jelitowe przewodu pokarmowego.

Funkcje węglowodanów

Rola i znaczenie węglowodanów w organizmie człowieka zależy od ich budowy oraz stopnia przyswajalności.

Węglowodany przyswajalne to podstawowe źródło  energii – spalanie 1 g węglowodanów dostarcza 4 kcal.

weglowodany_talebla_1-1

Energia uzyskiwana z węglowodanów zużywana jest na utrzymanie prawidłowej ciepłoty ciała, pracy narządów wewnętrznych oraz aktywności ruchowej. Ważnym narządem w metabolizmie węglowodanów jest wątroba, w której wchłonięte z przewodu pokarmowego monosacharydy przekształcane są w glukozę, która jest paliwem dla mózgu, rdzenia kręgowego, erytrocytów, ale również serca, mięśni i jelit.

Mózg zużywa ok. 140 g glukozy na dobę, co stanowi aż 20% podstawowej przemiany energii. Erytrocyty potrzebują 40 g glukozy na dobę.

Węglowodany są również niezbędne do metabolizmu tłuszczów i białek. Przy niedostatecznej podaży cukrów kwasy tłuszczowe nie są całkowicie spalane, powstają ciała ketonowe, które przyczyniają się do zakwaszenia organizmu. Małe spożycie węglowodanów powoduje również, iż organizm zmuszony jest do pozyskiwania glukozy z aminokwasów – glukoneogeneza – co powoduje rozpad białek mięśniowych. Zbyt wysokie spożyciu cukrów skutkuje zjawiskiem odwrotnym i prowadzi do syntezy niektórych aminokwasów (np. alaniny) i tłuszczów, odkładanych następnie jako tłuszcz zapasowy.

Część węglowodanów magazynowana jest w postaci glikogenu zawartego w mięśniach i wątrobie. Inne cukry – ryboza i dezoksyryboza stanowią element struktury kwasów DNA i RNA. Cukier mleczny – laktoza – pomaga we wchłanianiu wapnia.

Źródła węglowodanów w diecie

Największe ilości węglowodanów występują w produktach pochodzenia roślinnego.

Cukry proste – glukoza i fruktoza – w postaci wolnej występują w owocach, warzywach, przetworach owocowych i warzywnych oraz w miodzie.

Zawartość cukrów w tych produktach jest zróżnicowana, zależy od rodzaju i odmiany danej rośliny i od stopnia ich dojrzałości. Owoce zawierają więcej cukrów prostych niż warzywa. Należy pamiętać, iż glukoza i fruktoza są również dodawane do żywności jako syrop glukozowo-fruktozowy.

weglowodany_talebla_2

Sacharoza występuje przede wszystkim w przetworzonej żywności jako cukier dodany oraz używana w gospodarstwach domowych (cukier rafinowany), w wyrobach ciastkarskich i cukierniczych.

Z żywieniowego punktu widzenia podstawowym źródłem węglowodanów są jednak produkty zbożowe, ziemniaki i nasiona roślin strączkowych.

Zapotrzebowanie organizmu człowieka na węglowodany

Węglowodany są traktowane jako źródło energii. Podstawą wyliczenia ile węglowodanów dziennie powinno być w diecie jest założenie, iż po zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu na białko (10-20% całodziennej energii) i tłuszcz (20-35% całodziennej energii) pozostałe potrzeby powinny być pokryte przez węglowodany.

Należy pamiętać, iż węglowodany muszą być obecne w diecie, glukoza to podstawowy składnik energetyczny organizmu. Długotrwały niedobór węglowodanów powoduje, iż organizm – poszukując źródła glukozy – zaczyna wykorzystywać do tego celu białko. W rezultacie białko – zamiast służyć celom budulcowym – jest wykorzystywane jako źródło energii.

Oczywiście problemem jest również nadmiar węglowodanów w diecie, który jest jednym z elementów prowadzących do choroby, jaką jest otyłość.

Szczegółowe dane przedstawia tabela.

Normy na węglowodany ustalone jako referencyjny zakres spożycia

weglowodany_talebla_4
pakiet ryzyko cukrzycy rozszerzony

Podsumowanie

Węglowodany to bardzo ważny składnik pokarmowy, który musi być obecny w diecie człowieka. Zarówno nadmiar węglowodanów, jak i niedobór węglowodanów, nie są korzystne dla zdrowia, dlatego trzeba w tej kwestii zachować zdrowy rozsądek.


Bibliografia

  1. Gertig H., Przysławski J., Bromatologia. Zarys nauki o żywności i żywieniu. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015, 31-42. (dostęp 30.01.2025)
  2. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020, 134-147. (dostęp 30.01.2025)
  3. https://www.alergiapokarmowa.pl/wp-content/uploads/2017/12/tabela-nietolerancji.pdf. (dostęp 30.01.2025)

Kolagen – jak zadbać o jego optymalny poziom?

Kolagen stanowi aż 30% puli białkowej naszego organizmu i jest bardzo ważną częścią macierzy zewnątrzkomórkowej. Tworzy rusztowanie dla wielu tkanek i narządów naszego ciała, praktycznie nie ma tkanki, w której nie występuje kolagen.

Najbardziej zauważalnym symptomem utraty kolagenu są zmarszczki i – następująca z wiekiem – utrata jędrności skóry. Z tego powodu temat jak zadbać o optymalny poziom kolagenu budzi wiele zainteresowania. Wiele osób również suplementuje kolagen. Czy warto to robić? Jak zadbać o dobry poziom kolagenu w organizmie? Czy kolagen podawany na skórę ma szansę zadziałać? Zapraszamy do drugiej części artykułu poświęconego temu białku.

Spis treści:

  1. Kolagen – źródła
  2. Czy kolagen wchłania się z przewodu pokarmowego?
  3. Produkty bogate w kolagen naturalny
  4. Czy kolagen i żelatyna to to samo?
  5. W jakich warzywach i owocach jest najwięcej kolagenu?
  6. Jak wspomóc produkcję kolagenu w organizmie?
  7. Kolagen – suplementacja
  8. Podsumowanie

>> Część pierwsza – do przeczytania TUTAJ – omawia informacje, czym jest kolagen, jakie mogą być objawy jego niedoboru, jakie choroby mogą być powiązane z zaburzeniami syntezy kolagenu.

Kolagen – źródła

Kolagen to białko składające z aminokwasów, głównie glicyny i proliny, zawiera również hydroksyprolinę i hydroksylizynę. Jest obecny w skórze, ale także:

  • kościach,
  • stawach,
  • zębach,
  • mięśniach,
  • naczyniach krwionośnych,
  • sercu,
  • wątrobie,
  • nerkach,
  • przewodzie pokarmowym,
  • układzie rozrodczym,
  • a nawet w rogówce oka.

Kolagen spaja komórki i tkanki między sobą, zapewnia ich elastyczność i odporność na działanie sił mechanicznych, ułatwia gojenie się ran. Jest kluczowym białkiem całego organizmu.

Jedynym źródłem kolagenu w ciele człowieka jest jego wewnątrzustrojowa synteza. Do produkcji kolagenu potrzebne są wspomniane wyżej aminokwasy oraz składniki, które umożliwiają zaistnienie poszczególnych etapów tej syntezy. Należą do nich:

  • Witamina C – warunkuje aktywność enzymów biorących udział w syntezie kolagenu: hydroksylazy prolinowej i hydrokylazy lizynowej. To właśnie dlatego witamina C jest ważnym graczem w zapobieganiu osteoporozie.
  • Miedź – warunkuje aktywność enzymu oskydazy lizylowej. Badania pokazują, że synteza elastyny ​​i kolagenu kontrolowana jest przez optymalny poziom miedzi w organizmie, miedź sprzyja także  usieciowieniu kolagenu.
  • Żelazo – współdziała z witaminą C w syntezie kolagenu. Niedobór żelaza jest jednym z czynników przyczyniających się do osłabiania układu kostnego, co jest uwarunkowane jego rolą w syntezie kolagenu.
  • Cynk – coraz więcej badań pokazuje, że cynk odgrywa znaczącą rolę w prawidłowym rozwoju tkanki kostnej, a jednym z mechanizmów jest jego uczestnictwo w syntezie kolagenu typu I.

Aminokwasy potrzebne do produkcji kolagenu to prolina i glicyna, zaliczane do aminokwasów endogennych, czyli takich, które nasz organizm potrafi wyprodukować.

Suplementacja_kolagenu_ramka1
Badanie C-końcowego telopeptydu kolagenu typu I (PICP) banerek

Czy kolagen wchłania się z przewodu pokarmowego?

Oczywiście kolagen jest również obecny w naszej diecie, produkty bogate w kolagen omawiamy poniżej.  Ważne jest jednak, aby zdawać sobie sprawę z faktu, iż kolagen spożyty z jakimś pokarmem czy czysty kolagen w suplementach (niezależnie od tego, jaką ma postać, czy jest to kolagen do picia, czy kolagen w tabletkach, czy hydrolizat kolagenu) nie wchłonie się w całości, a tym bardziej nie wbuduje w struktury, które tego potrzebują, czyli skórę, stawy lub kości.

Kolagen w przewodzie pokarmowym musi ulec strawieniu do mniejszych cząstek, czyli peptydów i aminokwasów. Takie mniejsze fragmenty wchłaniają się w jelitach, następnie są transportowane z krwią do miejsc syntezy kolagenu de novo, czyli od początku.

Kolagen dostarczony z pożywieniem lub suplementami służy jako źródło aminokwasów do produkcji tego białka w naszym organizmie.

Suplementacja_kolagenu_ramka2
Pakiet kolagen – synteza i suplementacja banerek

Produkty bogate w kolagen naturalny

Kolagen to białko zwierzęce, w największych ilościach obecne w wołowinie i rybach, chociaż cennym jego źródłem może być także drób – zwłaszcza kurze łapki i chrząstki. Kolagen możemy pozyskiwać także z galaretek, w których jest żelatyna.

Kolagen obecny jest w tych częściach zwierząt, które bogate są w tkankę łączną – skóra, ścięgna, więzadła, chrząstki, kości.

Posiłkami zawierającymi kolagen są:

  • bulion z kości (wołowych, kurczaka, kurzych łapek, golonki, żeberek, ogonów, skrzydełek) – wolno gotowany,
  • wolno gotowane kawałki wołowiny zawierające tkankę łączną – karkówka, łopatka, mostek,
  • ryby – łosoś, makrela, śledź, anchois, dorsz atlantycki, tołpyga – zawierają kolagen głównie w skórze i ościach, dlatego bogate w to białko są wywary rybne,
  • skorupiaki krewetki, małże, jadalne meduzy,
  • galarety z nóżek, galarety rybne, galaretki owocowe.
Suplementacja_kolagenu_ramka3

Czy kolagen i żelatyna to to samo?

Mądrość ludowa mówi, że aby mieć zdrowe stawy należy jeść galaretki, ponieważ zawierają żelatynę. Żelatyna to nic innego jak hydrolizat kolagenu, czyli kolagen rozłożony na mniejsze cząstki, w tym wypadku aminokwasy glicynę, prolinę i hydroksyprolinę. Żelatyna jest rozpuszczalna w wodzie i trawi się łatwiej niż kolagen.

suplementacja kolagenu infografika

Spożywanie żelatyny może pobudzać syntezę kolagenu, co pokazało jedno z badań. Uczestnicy spożywali placebo, 5 lub 15 g żelatyny z witaminą C na około godzinę przez aktywnym wysiłkiem fizycznym. U osób, które przyjmowały 15 g żelatyny, zaobserwowano dwukrotnie większe stężenie propeptydu koleganu I, co wskazuje na jego zwiększoną syntezę. Zwiększenie propeptydu kolagenu stwierdzano również w grupie przyjmującej 5 g żelatyny, jednak było one niższe.

Suplementacja_kolagenu_ramka4
Badanie N-końcowego propeptydu kolagenu banerek

W jakich warzywach i owocach jest najwięcej kolagenu?

Jak już wspomniano, kolagen jest wyłącznie białkiem zwierzęcym, co oznacza, iż nie zawierają go żadne warzywa ani owoce. Produkty roślinne są cennym źródłem witaminy C, która jest ważnym graczem w syntezie kolagenu, dlatego należy je spożywać. Jednak same kolagenu nie dostarczają.

Dlaczego zatem na pytanie „czy galaretka owocowa ma kolagen?” – odpowiedź brzmi tak. Ponieważ kolagen zawarty jest w żelatynie, która jest niezbędna w galaretce. Nie ma go w owocach.

Ponieważ kolagen to białko zwierzęce, nie istnieje kolagen wegański. Obecne na rynku produkty, które tak się określają, odtwarzają skład aminokwasowy kolagenu zwierzęcego. Jednak na dziś nie wiadomo, czy samo odtworzenie składu znajduje przełożenie na aktywne ich działanie w organizmie człowieka. Uważa się, iż kolagen zwierzęcy zawiera tzw. bioaktywne peptydy, które mogą stymulować produkcję tego białka w ciele człowieka, takich efektów nie przyniesie „wegański kolagen”.

Jak wspomóc produkcję kolagenu w organizmie?

Kluczem do prawidłowej syntezy kolagenu w organizmie człowieka jest dieta zawierająca składniki, z których składa się kolagen (aminokwasy prolina i lizyna) oraz witaminy i minerały, które wspomagają jego syntezę (witamina C, żelazo, miedź, cynk).

Pokarmy zawierające kolagen to produkty zwierzęce – ryby, wołowina, drób lub wieprzowina. Wybierając źródła kolagenu, należy brać pod uwagę fakt, iż mięso zawiera nasycone kwasy tłuszczowe, które nie są pożądane w zdrowej diecie. Dlatego najzdrowszym wyborem będą tłuste ryby. Można wspomagać się wolno gotowanymi bulionami na kościach lub żelatyną.

Spożywaj warzywa i owoce. Zdrowa dieta powinna zawierać 5 porcji tych produktów roślinnych, jeśli obecne są w naszej diecie, nie ma potrzeby dodatkowej suplementacji witaminy C.

Również żelazo, miedź i cynk należy dostarczać z dietą. Miedź i cynk muszą mieć w diecie odpowiednie proporcje. Suplementacja cynku skutkuje zaburzeniami wchłaniania miedzi, dostarczanie dodatkowych ilości miedzi zaburza wchłanianie cynku. Takie problemy nie występują, jeśli polegamy na produktach z diety.

Kolagen ulega degradacji pod wpływem posiłków bogatych w węglowodany proste i cukry nierafinowane, nie lubi także używek (palenia papierosów), zbyt intensywnego wysiłku fizycznego lub braku jakiejkolwiek aktywności ruchowej, wreszcie przewlekłego stresu i braku snu.

Kolagen w skórze nie lubi nadmiaru słońca oraz promieniowania UV.

Podsumowując, dieta i zdrowy tryb życia są wystarczające, aby nasz organizm miał optymalne warunki do syntezy kolagenu.

>> Sprawdź także: Wpływ promieni słonecznych na skórę

Kolagen – suplementacja

Producenci suplementów z kolagenem przekonują nas, iż są to produkty niezbędne każdemu człowiekowi. Mamy kolagen na skórę, kolagen na stawy, kolagen na włosy, kolagen na kolana. Przytacza się bardzo dużo badań, które mają udowadniać tezy, iż kolagen w formie suplementu to najlepszy wybór, aby nie zmagać się z problemami, które niesie zaburzona synteza tego białka w naszym organizmie. Wiele kobiet przyjmuje kolagen doustnie, aby poprawić kondycję skóry, mamy także kremy z kolagenem.

Specyfiki kolagenowe są zazwyczaj drogie, dlatego powstają pytania: „czy warto suplementować kolagen?” oraz „czy warto pić kolagen?”. Odpowiedź na nie jest złożona.

Na pewno nie warto stosować kolagenu w kremach, ponieważ kolagen nie wchłania się przez skórę. Kolagen to duża cząsteczka, a zadaniem naszej skóry jest m.in. ochrona przed wnikaniem tak dużych fragmentów różnych substancji. Wiele z nich mogłoby być groźnymi dla naszego zdrowia, jeśli skóra przepuszczałaby tak duże cząstki, do naszego organizmu mogłyby wnikać np. toksyny. Dlatego kolagen nie ma szansy wchłonąć się przez naszą skórę i na pewno jest to zjawisko pozytywne.

Doustne suplementy natomiast mogą być pomocne w określonych sytuacjach. Korzyści z dodatkowej suplementacji mogą odnieść sportowcy i osoby bardzo aktywne fizycznie. Może być wskazany dla osób po kontuzjach, ponieważ mogą przyspieszać regenerację chrząstek. Doustny kolagen może również poprawiać kondycję skóry.

Badania wspierające tezę, iż kolagen przyjmowany doustnie działa, mają jednak swoje ograniczenia. Na ogół są przeprowadzane na niewielkich grupach osób i ograniczają się do kilku tygodni jego stosowania – nie ma dziś badań pokazujących długoterminowe konsekwencje przyjmowania tego białka. Różne są protokoły tych badań, a co za tym idzie badane dawkowanie kolagenu. W niektórych badaniach testuje się kolagen zawierający dodatki (np. witaminy).

Dlatego bazując na danych dostępnych dzisiaj, suplementacja kolagenu nie jest uzasadniona. Najwartościowszym źródłem tego białka jest jednak dieta.

Podsumowanie

Kolagen to bardzo ważne białko naszego organizmu, dlatego naukowcy i konsumenci poświęcają mu dużo czasu, niekiedy również pieniędzy.

Jednym z podstawowych pytań, które są zadawane w związku z kolagenem jest „jaki kolagen wybrać”. Odpowiedź na dziś brzmi: kolagen z diety. Zadbaj o zrównoważoną dietę, o sen, o aktywność fizyczną. Jeśli zdecydujesz się na suplementację, rób to świadomie.


Bibliografia

1. Asai T, Takahashi A, Ito K, Uetake T, Matsumura Y, Ikeda K, Inagaki N, Nakata M, Imanishi Y, Sato K. Amount of Collagen in the Meat Contained in Japanese Daily Dishes and the Collagen Peptide Content in Human Blood after Ingestion of Cooked Fish Meat. J Agric Food Chem. 2019 Mar 13;67(10):2831-2838. doi: 10.1021/acs.jafc.8b06896. Epub 2019 Mar 5. PMID: 30784272. (dostęp: 30.01.2025).

2. Cheng Tang, Kai Zhou, Yichen Zhu, Wendi Zhang, Yong Xie, Zhaoming Wang, Hui Zhou, Tingting Yang, Qiang Zhang, Baocai Xu, Collagen and its derivatives: From structure and properties to their applications in food industry, Food Hydrocolloids, Volume 131,2022,107748, ISSN 0268-005X, https://doi.org/10.1016/j.foodhyd.202a2.107748. (dostęp: 30.01.2025).

3. Song H, Zhang S, Zhang L, Li B. Effect of Orally Administered Collagen Peptides from Bovine Bone on Skin Aging in Chronologically Aged Mice. Nutrients. 2017 Nov 3;9(11):1209. doi: 10.3390/nu9111209. PMID: 29099747; PMCID: PMC5707681. (dostęp: 30.01.2025).

4. Malmir H, Shab-Bidar S, Djafarian K. Vitamin C intake in relation to bone mineral density and risk of hip fracture and osteoporosis: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Br J Nutr. 2018 Apr;119(8):847-858. doi: 10.1017/S0007114518000430. PMID: 29644950. (dostęp: 30.01.2025).

5. Harris ED, Rayton JK, Balthrop JE, DiSilvestro RA, Garcia-de-Quevedo M. Copper and the synthesis of elastin and collagen. Ciba Found Symp. 1980;79:163-82. doi: 10.1002/9780470720622.ch9. PMID: 6110524. (dostęp: 30.01.2025).

6. Yang J, Li Q, Feng Y, Zeng Y. Iron Deficiency and Iron Deficiency Anemia: Potential Risk Factors in Bone Loss. Int J Mol Sci. 2023 Apr 7;24(8):6891. doi: 10.3390/ijms24086891. PMID: 37108056; PMCID: PMC10138976. (dostęp: 30.01.2025).

7. Molenda M, Kolmas J. The Role of Zinc in Bone Tissue Health and Regeneration-a Review. Biol Trace Elem Res. 2023 Dec;201(12):5640-5651. doi: 10.1007/s12011-023-03631-1. Epub 2023 Apr 1. PMID: 37002364; PMCID: PMC10620276. (dostęp: 30.01.2025).

8. Shaw G, Lee-Barthel A, Ross ML, Wang B, Baar K. Vitamin C-enriched gelatin supplementation before intermittent activity augments collagen synthesis. Am J Clin Nutr. 2017 Jan;105(1):136-143. doi: 10.3945/ajcn.116.138594. Epub 2016 Nov 16. PMID: 27852613; PMCID: PMC5183725. (dostęp: 30.01.2025).

Mykoplazma u dzieci i dorosłych – objawy, diagnostyka, leczenie

Mykoplazmy są bakteriami, które mogą być przyczyną zakażenia dróg oddechowych i dróg moczowo-płciowych. Unikalną cechą tych drobnoustrojów jest brak ściany komórkowej, co warunkuje ich naturalną oporność na antybiotyki powszechnie stosowane w zwalczaniu zakażeń bakteryjnych, takie jak penicyliny, cefalosporyny czy wankomycyna. Najczęściej infekcje u człowieka wywołują Mycoplasma pneumoniae (zapalenia dróg oddechowych) i Mycoplasma genitalium (zapalenie cewki moczowej, zapalenie szyjki macicy).

Spis treści:

  1. Czym są mykoplazmy?
  2. Jak dochodzi do zakażenia mykoplazmami?
  3. Jakie objawy chorobowe występują w przebiegu zakażenia mykoplazmą?
  4. Jak rozpoznać zakażenie mykoplazmami? 
  5. Jak leczyć mykoplazmozę?
  6. Mykoplazmoza – podsumowanie

Czym są mykoplazmy?

Mykoplazmy są jednymi z najmniejszych znanych bakterii. Ze względu na ich wyjątkową cechę, jaką jest brak ściany komórkowej, zaliczane są do grupy bakterii atypowych.

Charakterystyczna dla tych drobnoustrojów jest również obecność steroli w błonie komórkowej.  Komórki bakterii mogą przyjmować różne kształty – od kokoidalnych do pałeczkowatych.

Głównymi antygenami mykoplazm, powodującymi reakcję układu odpornościowego człowieka, są glikopeptydy oraz białka występujące w błonie cytoplazmatycznej.

Mykoplazmy mogą kolonizować organizm człowieka lub być przyczyną zakażenia dróg oddechowych i dróg moczowo-płciowych.

Do najważniejszych gatunków, które mogą powodować infekcje, należą:

  • Mycoplasma pneumoniae – powoduje zakażenia układu oddechowego, rzadko jest przyczyną powikłań poza drogami oddechowymi. Zakażenia mogą przyjmować postać zapalenia tchawicy i oskrzeli, zapalenia gardła i śródmiąższowego atypowego zapalenia płuc. Wtórnym następstwem infekcji mogą być zaburzenia neurologiczne, zapalenie osierdzia, niedokrwistość hemolityczna, zapalenie stawów, zmiany na błonach śluzowych i skórze.

>> Sprawdź też: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka

  • Mycoplasma genitalium – powoduje zakażenia układu moczowo-płciowego. Jest przyczyną nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej (NGU), zapalenia narządów miednicy mniejszej.
  • Mycoplasma hominis – powoduje zakażenia układu oddechowego i układu moczowo-płciowego. Infekcja może przyjmować postać odmiedniczkowego zapalenia nerek, gorączki połogowej, a u chorych z immunosupresją może być przyczyną zakażenia ogólnoustrojowego.
  • Ureaplasma urealyticum – powoduje zakażenia układu oddechowego i układu moczowo-płciowego. Może być przyczyną nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej (NGU), odmiedniczkowego zapalenia nerek, poronienia, przedwczesnego porodu.

>> Dowiedz się więcej: Zakażenia układu moczowego

Jak dochodzi do zakażenia mykoplazmami?

Mycoplasma pneumoniae

Źródłem zakażenia Mycoplasma pneumoniae  jest chory człowiek. Infekcja dotyczy układu oddechowego i szerzy się drogą kropelkową.

Na zakażenie szczególnie narażone są osoby przebywające w bliskim kontakcie z chorym, np. członkowie rodziny, koledzy ze szkoły, internatu. Najczęściej chorują dzieci w wieku powyżej 5 lat, młodzież, młodzi dorośli oraz osoby po 65 r.ż. Okres wylęgania choroby jest długi i wynosi 2-3 tygodnie.

U dorosłych często przyczyną choroby jest kontakt z zakażonym dzieckiem.

Zakażenia wywoływane przez Mycoplasma pneumoniae występują przez cały rok, jednak wzrost zachorowań odnotowywany jest częściej latem i wczesną jesienią.

>> Przeczytaj także: Sezonowe zakażenia układu oddechowego

Co kilka lat dochodzi do epidemii o etiologii M.pneumoniae. Ogniska epidemiczne występują najczęściej w zatłoczonych miejscach, takich jak szkoły, przedszkola, akademiki, koszary czy domy opieki.

W końcu 2024 r. odnotowano w Polsce znaczny wzrost przypadków zakażeń mykoplazmą, w tym przypadków ciężkich, wymagających hospitalizacji.

Mykoplazmy genitalne

Mykoplazmy genitalne (Mycoplasma genitalium, Mycoplasma hominis, Ureaplasma urealyticum) mogą bezobjawowo kolonizować błony śluzowe dróg moczowo-płciowych lub być przyczyną zapalenia cewki moczowej, szyjki macicy lub narządów miednicy mniejszej.

Obecność Mycoplasma genitalium odnotowywana jest u 1-4% mężczyzn i 1 – 6,4% kobiet. Częstość kolonizacji mykoplazmami genitalnymi wzrasta w okresie aktywności seksualnej.

Infekcje szerzą się głównie drogą kontaktów płciowych, rzadziej poprzez kontakt pośredni na skutek używania tych samych ręczników lub środków higieny osobistej.

>> Zobacz też: Choroby przenoszone drogą płciową

Jakie są czynniki ryzyka zakażenia mykoplazmą?

Mycoplasma pneumoniae

  • Wiek – 5-15 lat
  • Przebywanie w dużych skupiskach ludzi (szkoły, przedszkola, internaty, koszary) 
  • Astma
  • Przewlekła obturacyjna choroba płuc

Mycoplasma genitalium

  • Wiek – okres aktywności seksualnej
  • Duża liczba partnerów seksualnych
  • Współistnienie innych chorób przenoszonych drogą płciową
  • Palenie tytoniu

Jakie objawy chorobowe występują w przebiegu zakażenia mykoplazmą?

Zakażenia układu oddechowego

Zakażenie Mycoplasma pneumoniae może prowadzić do bezobjawowego nosicielstwa lub być przyczyną zapalenia dróg oddechowych. Objawy choroby mogą pojawić się w każdej grupie wiekowej.

Przebieg choroby jest łagodniejszy u młodszych dzieci (<5 lat), u których przebiega zazwyczaj pod postacią zapalenia górnych dróg oddechowych. U starszych dzieci, młodzieży i dorosłych infekcja może prowadzić do zapalenia oskrzeli i śródmiąższowego, atypowego zapalenia płuc.

Choroba rozwija się powoli, a objawy kliniczne mogą wystąpić dopiero po 2-3 tygodniach od momentu ekspozycji na patogen. Objawy w przebiegu mykoplazmozy przypominają zakażenie innymi drobnoustrojami oddechowymi.

W przebiegu ostrego zapalenia górnych dróg oddechowych i zapalenia oskrzeli mogą pojawić się:

  • kaszel,
  • świszczący oddech,
  • ból gardła,
  • katar,
  • ból ucha (zapalenie ucha środkowego u dzieci),
  • podwyższona temperatura,
  • ból głowy,
  • złe samopoczucie,
  • zapalenie zatok (głównie u dorosłych).

Przebieg atypowego zapalenia płuc o etiologii Mycoplasma pneumoniae jest zazwyczaj łagodny, mogą pojawić się:

  • ból głowy,
  • złe samopoczucie,
  • niska gorączka,
  • dreszcze,
  • ból w klatce piersiowej,
  • niewielka duszność,
  • kaszel (suchy lub mokry),
  • czasami ból gardła.

Przy mykoplazmatycznym zapaleniu płuc może wystąpić łagodna hemoliza i niewielki wzrost stężenia enzymów wątrobowych.

Przebieg mykoplazmozy jest zazwyczaj łagodny i choroba kończy się pełnym powrotem do zdrowia. Cięższy przebieg zakażenia może wystąpić u osób ze współistniejącymi zakażeniami i zaburzeniami odporności.

Sporadycznie zakażenie może prowadzić do powikłań, do których należą:

  • zapalenie opon mózgowych i mózgu,
  • porażenia,
  • zapalenie rdzenia kręgowego,
  • zespół Stevensa-Johnsona (zmiany na skórze i błonach śluzowych w postaci plam rumieniowych, pęcherzy i bolesnych nadżerek),
  • zapalenie nerwu wzrokowego,
  • zaburzenia układu pokarmowego (wymioty, biegunki),
  • zapalenie osierdzia,
  • zapalenie stawów,
  • niedokrwistość hemolityczna.

Zakażenia układu moczowo-płciowego

Zakażenia układu moczowo-płciowego o etiologii Mycoplasma genitalium może być przyczyną nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej, zapalenia szyjki macicy lub zapalenia narządów miednicy mniejszej.

W przebiegu zapalenia cewki moczowej u mężczyzn objawy występują po 4-14 dniach od kontaktu z zakażonym partnerem. Pojawiają się:

  • ból w trakcie oddawania moczu,
  • swędzenie ujścia cewki moczowej,
  • częstomocz i parcie na mocz,
  • ropny wyciek z cewki moczowej (czasami z krwią).

Zakażenie u kobiet Mycoplasma genitalium przebiega zazwyczaj bezobjawowo.W przypadku wystąpienia zapalenia szyjki macicy u kobiet pojawiają się:

  • świąd pochwy,
  • ból w trakcie oddawania moczu,
  • częste oddawanie moczu,
  • bolesne parcie na mocz.

Objawami zapalenia narządów miednicy mniejszej u kobiet wywołanego przez Mycoplasma genitalium są:

  • ból podbrzusza nasilający się przy nacisku i w trakcie stosunku,
  • gorączka,
  • upławy,
  • nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych.

Mykoplazmoza w obrębie dróg moczowo-płciowych może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak: zapalenie najądrza, zapalenie gruczołu krokowego, poronienia, poród przedwczesny, niepłodność.

Jak rozpoznać zakażenie mykoplazmami?

Diagnozowanie mykoplazmoz jest trudne ze względu na podobieństwo objawów chorobowych do zakażeń innymi patogenami oraz specyficzne wymagania hodowlane bakterii z rodzaju Mycoplasma.

Drobnoustroje te nie rosną na rutynowo stosowanych pożywkach bakteriologicznych. Typowe dla mykoplazmowego zapalenia płuc są rozsiane zmiany miąższowe widoczne w obrazie RTG przy braku zmian osłuchowych. Potwierdzeniem zakażenia są wyniki testów laboratoryjnych.

Badania zazwyczaj zlecane są z przyczyn epidemiologicznych lub gdy przy współistniejących objawach, wyniki badań w kierunku innych typowych drobnoustrojów są ujemne.

W diagnostyce laboratoryjnej Mycoplasma pneumoniae wykorzystywane są metody serologiczne i genetyczne.

  • Badania serologiczne – obejmują wykrywanie w krwi pacjenta przeciwciał specyficznych dla antygenów Mycoplasma pneumoniae. W badaniach wykrywane są przeciwciała w klasach IgM, IgA i IgG. Rekomendowane jest równoczesne wykonanie badań w kilku klasach i powtórzenie oznaczenia po upływie 2-4 tygodni celem oceny narastania stężenia przeciwciał w surowicy.
    • Przeciwciała klasy IgM pojawiają się w krwi po 2-21 dniach (najczęściej po tygodniu) od chwili zakażenia. Wykrycie przeciwciał IgM świadczy o niedawnym zakażeniu i o ostrej fazie infekcji.
Badanie przeciwciał IgM przeciwko Mycoplasma penumoniae_
  • Przeciwciała klasy IgA pojawiają się ok. 10 dnia po zakażeniu, a ich wykrycie świadczy o wczesnej fazie zakażenia Mycoplasma pneumoniae. Przeciwciała IgA, w porównaniu do przeciwciał IgM, wykrywane są u większej liczby pacjentów, a ich stężenie rośnie szybciej.
    • Przeciwciała klasy IgG pojawiają się po 2-3 tygodniach od zakażenia. Ich obecność może świadczyć o przebytej lub trwającej infekcji. O aktywnym zakażeniu świadczy 4-krotny wzrost miana specyficznych przeciwciał w powtórnym badaniu wykonanym po upływie 2-4 tygodni.
Badanie przeciwciał IgG przeciwko Mycoplasma pneumoniae
  • Badania molekularne (genetyczne) – badania mają na celu wykrycie materiału genetycznego specyficznego dla Mycoplasma pneumoniae w próbkach pobranych od pacjenta.  Próbką jest wymaz z gardła, plwocina, popłuczyny oskrzelowe i oskrzelowo-pęcherzykowe. W laboratoriach dostępne są testy molekularne wykrywające wyłącznie gatunek M.pneumoniae i testy układowe, wykrywające w jednym oznaczeniu różne patogeny wywołujące zakażenia układu oddechowego.
Wykrywanie DNA Mycoplasma pneumoniae

W diagnostyce laboratoryjnej mykoplazm genitalnych wykorzystywane są przede wszystkim metody molekularne, można wykonać również posiew. Próbką do badania jest wydzielina z dróg moczowo-płciowych. Ze względu na powszechność występowania mykoplazm u zdrowych osób, dodatnie wyniki badań muszą być interpretowane przez lekarza w połączeniu z objawami klinicznymi i wynikami innych testów diagnostycznych.

Wykrywanie DNA Mycoplasma hominis, Mycoplasma genitalium i innych_

Jak leczyć mykoplazmozę?

W zakażeniach górnych dróg oddechowych stosowane jest leczenie objawowe.  W terapii zapalenia dolnych dróg oddechowych i dróg moczowo-płciowych stosowane są antybiotyki. Antybiotyki skracają czas trwania choroby i zakaźność.

Mykoplazmy nie posiadają ściany komórkowej, co powoduje, że należą do grupy bakterii atypowych. Cecha ta istotnie wpływa na leczenie pacjenta, ponieważ mykoplazmy nie są wrażliwe na antybiotyki, których mechanizm polega na oddziaływaniu na ścianę komórkową. Do grupy takich antybiotyków należą powszechnie stosowane w terapii zakażeń bakteryjnych penicyliny, cefalosporyny, karbapenemy czy wankomycyna. Często zastosowanie w/w leków w terapii empirycznej (podanie leku bez wykonania badania mikrobiologicznego) i brak efektu jest wskazówką, że zakażenie może być wywołane przez bakterię atypową.

W zakażeniach Mycoplasma pneumoniae stosowane są makrolidy, tetracykliny i fluorochinolony. Kuracja zapalenia płuc trwa ok. 10-14 dni.

W zakażeniach mykoplazmami genitalnymi stosowane są głównie makrolidy i linkozamidy.

Antybiotyki są lekami dostępnymi na receptę. O tym, jaki lek zastosować decyduje lekarz. Należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza i nie wolno przerywać kuracji w momencie zaobserwowania poprawy stanu zdrowia.

Mykoplazmoza – podsumowanie

  • Mykoplazmoza jest najczęściej chorobą układu oddechowego i układu moczowo-płciowego.
  • Rozpoznanie mykoplazmozy jest zazwyczaj opóźnione w czasie ze względu na brak charakterystycznych objawów zakażenia i specyficzne cechy bakterii, utrudniające ich wykrycie rutynowymi testami laboratoryjnymi.
  • Najlepszą metodą w rozpoznaniu zakażenia Mycoplasma są metody molekularne, w przypadku infekcji dróg oddechowych przydatne są również badania serologiczne.
  • Bakterie z rodzaju Mycoplasma są oporne na działanie powszechnie stosowanych antybiotyków beta-laktamowych (np. penicyliny, cefalosporyny, karbapenemy) i glikopeptydów (np. wankomycyna).

>> To może Ci się przydać: Badanie mikrobiologiczne – czym jest i dlaczego warto je wykonać?


Piśmiennictwo

  1. Patric R. Murray, K.S. Rozenthal, M.A.Pfaller – Mikrobiologia wyd. VI Wrocław 2011
  2. Dr n. med. Magdalena Rogalska „Mykoplazma: przyczyny, objawy i leczenie mykoplazmozy”  https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/164500,mykoplazmozy (dostęp 02.01.2025 r.)
  3. Tadeusz Przybyłowski, Jan Kuś „Zapalenie płuc wywołane przez Mycoplasma pneumoniae” https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.11.13.1.?postlogin= (dostęp 04.01.2025 r.)

Niedożywienie: objawy i skutki. Jakie badania laboratoryjne należy wykonać? 

W dzisiejszych czasach dużo pisze się o otyłości, która jest wielkim problemem zdrowotnym współczesnego człowieka, stan który obecnie uznawany jest za jednostkę chorobową. Na przeciwnym biegunie otyłości jest niedożywienie, stan również ujęty w klasyfikacji ICD-10 i uznawany za chorobę.

Czym jest niedożywienie, jakie są jego przyczyny, jak się je rozpoznaje, jakie badania są pomocne w diagnostyce niedożywienia, jakie są objawy niedożywienia i jakie mogą być jego konsekwencje? O tym wszystkim jest artykuł.

Spis treści:

  1. Co to jest niedożywienie?
  2. Objawy niedożywienia
  3. Przyczyny niedożywienia
  4. Diagnostyka niedożywienia
  5. Niedożywienie – badania laboratoryjne
  6. Leczenie niedożywienia
  7. Niedożywienie – podsumowanie

Co to jest niedożywienie?

Niedożywienie jest odrębną jednostką chorobową, ujętą w klasyfikacji ICD-10 jak jedno z zaburzeń wydzielania wewnętrznego, stanu odżywienia i przemian metabolicznych – E40-E46.

Niedożywienie jest następstwem niewystarczającej podaży energii i składników odżywczych.

W przypadku tego stanu chorobowego możemy wyróżnić m.in.

  • niedożywienie typu kwashiorkor,
  • wyniszczenie z niedożywienia – marasmus,
  • wyniszczenie białkowo-energetyczne – malnutritio.

Osobną jednostką chorobową jest zespół kacheksja/anoreksja nowotworowa (w ICD10 kod R41).

Objawy niedożywienia

W następstwie niedożywienia rozwijają się takie objawy, jak:

  • zmniejszenie masy ciała,
  • osłabienie mięśni,
  • upośledzenie odporności, wzrost częstotliwości infekcji,
  • sucha i blada skóra, wypadające włosy, zaburzenia gojenia się ran,
  • obniżona temperatura ciała,
  • obrzęki – w niedożywieniu typu kwashiorkor.

Efektem niedożywienia są również zaburzenia funkcjonowania:

  • układu trawienia – osłabienie perystaltyki jelit, zaburzenia trawienia i wchłaniania
  • układu sercowo-naczyniowego – bradykardia (zmniejszenie częstotliwości akcji serca), słabsza kurczliwość mięśnia sercowego,
  • układu oddechowego – osłabienie i zanik mięśni oddechowych pogarszają warunki wentylacji w płucach, w wyniki czego pojawia się hipoksja – niedotlenienie organizmu i stany zapalne płuc,
  • układu kostnego – osteoporoza.

U osób z zespołem kacheksja/anoreksja nowotworowa jednym z pierwszych objawów jest jadłowstręt o różnym stopniu nasilenia. Mogą to być zaburzenia smaku i powonienia, uczucie szybkiego nasycania się po jedzeniu, mdłości. U pacjentów z tym zespołem obserwuje się również astenię – przewlekłe zmęczenie.

>> Przeczytaj też: Ciągłe zmęczenie – problem XXI wieku. Czy to może być objaw choroby?

Przyczyny niedożywienia

Przyczyną niedożywienia są niedobory pokarmowe (białka i składników odżywczych w diecie). Mogą być następstwem:

Niedożywienie jest poważnym problemem u pacjentów szpitalnych. Badania wskazują, iż około 35-55% osób przyjmowanych do szpitala jest niedożywionych, a 20% cierpi na ciężkie niedożywienie, wymagające natychmiastowego leczenia.

Z kolei u pacjentów z chorobą nowotworową niedożywienie występuje u ponad 75% osób.

Diagnostyka niedożywienia

Jak napisano wyżej, niedożywienie jest bardzo poważnym problemem pacjentów hospitalizowanych, dlatego przy przyjmowaniu do szpitala obowiązuje badanie przesiewowe, które ma wykryć osoby zagrożone tym stanem. Ocena stanu odżywienia dokonywana jest przy pomocy specjalnie do tego celu opracowanych skal (np. Nutritional Risk Screening 2002 – NRS 2020 lub Subjective Global Assessment – SGA).

Jeśli badanie przesiewowe wykaże, iż pacjent jest w grupie ryzyka niedożywienia, przeprowadza się pogłębioną ocenę stanu odżywienia, która polega na przeprowadzeniu wywiadu żywieniowego, badań antropometrycznych i badań laboratoryjnych.

  • Wywiad żywieniowy dotyczy zmian w częstotliwości i ilości spożywanych posiłków, nawyków dietetycznych, występowania alergii i nietolerancji pokarmowych, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz przyjmowanych leków – niektóre farmaceutyki wpływają na apetyt. Wywiad obejmuje również sytuację społeczną badanej osoby – złe warunki socjalne mogą sprzyjać niedożywieniu oraz pytanie o utratę masy ciała.
  • Badania antropometryczne to przede wszystkim ocena BMI. Ponadto wykorzystuje się pomiar grubości fałdu skórnego nad mięśniem trójgłowym ramienia niedominującego. Grubość tego fałdu odzwierciedla zasoby tłuszczu w ustroju – ponad połowa tłuszczu zgromadzona jest w tkance podskórnej, zmniejszenie jej grubości odpowiada obniżeniu ilości tłuszczu i rezerwy energetycznej. Norma dla mężczyzn wynosi 12,6-11,3 mm, dla kobiet 16,5-14,9 mm.

U osób dorosłych niedożywienie można rozpoznać, jeśli spełnione jest przynajmniej jedno z poniższych kryteriów:

  1. BMI < 18,5 kg/m² (ryzykiem niedożywienia obarczony jest pacjent z BMI < 20,5 kg/m²)
  2. Niezamierzona utrata masy ciała > 10% (niezależnie od czasu) lub >5% w ciągu trzech miesięcy jeśli BMI < 20 kg/m² u pacjenta młodszego niż 70 lat lub BMI < 22 kg/m² u osób powyżej 70 r.ż.
  3. Niezamierzona utrata masy ciała > 10% (niezależnie od czasu) lub >5% w ciągu trzech miesięcy jeśli beztłuszczowa masa ciała <15 kg/m² u kobiet i <17 kg/m² u mężczyzn.
Badanie_prealbuminyjpg

Niedożywienie – badania laboratoryjne

Laboratoryjne markery niedożywienia to markery białkowe oraz liczba leukocytów.

Białkowe markery niedożywienia to:

  • Albumina – niestety ograniczeniem tego wskaźnika jest długi okres półtrwania, wynoszący 20 dni, co oznacza, iż zmiany jej stężenia we krwi nie odzwierciedlają aktualnego statusu żywieniowego, który może zmieniać się dosyć szybko. Niezależnie od tego uznaje się, iż stężenie albuminy niższe niż 3,5 g/dl świadczy o niedożywieniu, niższe niż 2,1 g/dl wskazuje na ciężkie niedożywienie.
  • Transferyna – jej okres półtrwania wynosi ok. 10 dni, dlatego lepiej obrazuje aktualny status żywieniowy niż albumina. Jednak ograniczeniem transferyny w tym przypadku jest fakt, iż na jej stężenie wpływa również niedobór żelaza – jest to białko transportujące żelazo w osoczu krwi – i inne czynniki związane z żywieniem.
  • Prealbumina (transtyretyna) – jest czulszym markerem niedożywienia, ponieważ – dzięki zawartości dużego odsetka aminokwasów egzogennych – jej okres półtrwania wynosi 2 dni. Dlatego stężenie tego parametru dobrze odzwierciedla stopień odżywienia oraz koreluje z rokowaniem. Wzrost poziomu prealbuminy obserwuje się u pacjentów z niedożywieniem po zaspokojeniu 65% potrzeb białkowo-energetycznych i widoczny jest po około tygodniu.
Badanie albuminy we krwi

prealbumina jako marker ryzyka związanego z niedożywieniem tabela
Prealbumina jako marker ryzyka związanego z niedożywieniem

Liczba leukocytów

W stanie niedożywienia obniżona jest odporność, dlatego liczba limfocytów jest markerem statusu immunologicznego.

Całkowita liczba limfocytów w zależności od stanu niedożywienia – interpretacja.

Stan odżywieniaCAŁKOWITA LICZBA LIMFOCYTÓW  w 1 mm3 krwi  
Prawidłowy> 1500  
Niedożywienie lekkie1200–1499  
Niedożywienie umiarkowane800–1199  
Niedożywienie ciężkie< 800  

>> Przeczytaj też: Jak wzmocnić układ immunologiczny u dorosłych i dzieci?

Leczenie niedożywienia

Leczenie niedożywienia jest terapią łączącą wiele czynników. Jego najważniejszym elementem jest zapewnienie prawidłowej podaży składników odżywczych. Leczenie żywieniowe prowadzone jest w zależności od stanu chorego i może obejmować:

  • dietę doustną (z poradnictwem dietetycznym i ewentualną suplementacją),
  • żywienie sztuczne – dojelitowe lub pozajelitowe.

Dieta doustna – jeśli pacjent może ją otrzymywać – oparta jest na zbilansowanych lekkostrawnych posiłkach, o kaloryczności ok. 25-30 kcal/kg masy ciała.

Część pacjentów wymaga jednak ograniczeń w postaci diety bezlaktozowej, niskotłuszczowej, lub ograniczenia podaży błonnika. Chorzy z biegunką mogą odnieść korzyści z diety:

  • BRAT (mało dojrzałe banany, biały ryż, pieczone jabłka, pszenne tosty)
  • FODMAP.

Wskazania do konkretnej diety oraz jej prowadzenie muszą pozostawać pod kontrolą dietetyka. Stosowanie niezbilansowanych diet (np. ketogenicznej, bezglutenowej) może pogorszyć stan odżywienia pacjenta.

U niektórych pacjentów wymagana jest stymulacja apetytu.

W zależności od stanu pacjenta i przyczyny niedożywienia leczenie może być uzupełnianie niezbędnymi elementami, które są częścią indywidualnej terapii.

>> Przeczytaj też: Brak apetytu, brak łaknienia – czym jest, polecane żywienie

Stopień wysycenia transferyny

Niedożywienie – podsumowanie

Niedożywienie to stan często spotykany, zwłaszcza u pacjentów szpitalnych. Niedożywienie niesie za sobą poważne konsekwencje w postaci wzrostu powikłań, dłuższego pobytu w szpitalu, dłuższy okres rekonwalescencji i zwiększoną śmiertelność. Dlatego w przypadku tych pacjentów ważne jest jak najwcześniejsze postawienie rozpoznania i odpowiednie ich leczenie.


Bibliografia

  1. Ostrowska J., Jeznach-Steinhagen A.: Niedożywienie szpitalne. Metody oceny stanu odżywienia. Forum Medycyny Rodzinnej 2017; 11(2): 54–6. (dostęp 24.01.2025)
  2. Kłęk S., Kapała A.: Nutritional treatment. Oncol. Clin. Pract. 2018; 14. DOI: 10.5603/OCP.2018.0028. (dostęp 24.01.2025)
  3. Fizia K., Gętek M., Czech N., Muc-Wierzgoń M., Nowakowska-Zajdel E., Metody oceny stanu odżywienia u chorych na nowotwory, Pielęgniarstwo Polskie 2013, 2 (48), 105–110. (dostęp 24.01.2025)
  4. Dembińska-Kieć A, Naskalski J., Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Podręcznik dla studentów medycyny. wyd. IV, Wrocław 2018, 119. (dostęp 24.01.2025)

5. https://mediately.co/pl/icd?chapterCode=E00-E90&setCode=E40-E46&classificationCode=E41#active. (dostęp 24.01.2025)

Bąblowica – drogi zakażenia, objawy, diagnostyka

Bąblowica jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez tasiemce bąblowcowe Echinococcus granulosus i Echinococcus multilocularis. Choroba może dać o sobie znać nawet po wielu latach od zetknięcia z pasożytem. Objawy bąblowicy są niespecyficzne, a ich rodzaj i nasilenie zależą od liczby oraz wielkości i umiejscowienia torbieli powstających w przebiegu zarażenia. Choroba może prowadzić do nieodwracalnych powikłań zdrowotnych.

Spis treści:

  1. Czym jest bąblowica i co ją wywołuje?
  2. Jak dochodzi do zarażenia bąblowicą?
  3. Jakie objawy występują w przebiegu bąblowicy?
  4. Diagnostyka bąblowicy
  5. Leczenie bąblowicy
  6. Jak uniknąć zachorowania na bąblowicę?
  7. Bąblowica – podsumowanie

Czym jest bąblowica i co ją wywołuje?

Bąblowica jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez larwy dwóch gatunków tasiemców bąblowcowych. Echinococcus granulosus jest odpowiedzialny za wywoływanie bąblowicy jednokomorowej, natomiast Echinococcus multilocularis wywołuje bąblowicę wielokomorową. W Polsce bąblowica jest chorobą stosunkowo rzadką (w 2024 roku zgłoszono 73 przypadki), powodowaną głównie przez E.granulosus.

>> Sprawdź też: Tasiemczyca u ludzi

Postacią inwazyjną tasiemca bąblowcowego są jaja i larwy. W cyklu rozwojowym tasiemców występuje żywiciel ostateczny, w którym pasożyty osiągają dojrzałość płciową i produkują jaja, oraz żywiciel pośredni, u którego występują formy larwalne. Człowiek jest przypadkowym żywicielem pośrednim.

Bąblowica jednokomorowa (echinokokoza)

Tasiemiec E. granulosus występuje na całym świecie. Żywicielem ostatecznym pasożyta są zwierzęta mięsożerne (np. psy, wilki, koty), naturalnym żywicielem pośrednim są zwierzęta roślinożerne i wszystkożerne (np. owce, świnie, bydło).

Do zarażenia człowieka dochodzi poprzez spożycie inwazyjnych jaj wydalanych wraz z kałem żywiciela ostatecznego. Jaja przeżywają w wodzie do 16 dni, w temperaturze 0°C przez 4 miesiące, w środowisku suchym 12 dni. W jelitach człowieka z jaj wylęgają się larwy (onkosfery), które penetrują ścianę jelita i wędrują do wątroby. Większość onkosfer zagnieżdża się w wątrobie, a ok. 20-30 % z nich wraz z krwią przemieszcza się do innych tkanek.

>> Zobacz także: Toksoplazmoza – źródła zarażenia, objawy, diagnostyka

W organach i narządach wewnętrznych (głównie wątrobie i płucach) larwy tworzą pojedyncze lub mnogie jednokomorowe torbiele (cysty). Torbiele rosną w różnym tempie (zazwyczaj powoli) osiągając ok. 5 cm średnicy, czasami mogą rozrastać się do dużo większych rozmiarów (20-30 cm). Torbiele wypełnione są płynem, a w otaczającej je błonie rozwijają się głowy tasiemca (protoskoleksy).

Bąblowica wielokomorowa (alweokokoza)

Tasiemiec E. multilocularis występuje głównie na półkuli północnej. Żywicielem ostatecznym pasożyta są przede wszystkim lisy, mogą być nim także wilki, psy, koty. Naturalnymi żywicielami pośrednimi są gryzonie (np. myszy, nornice).

Do zarażenia człowieka dochodzi poprzez spożycie inwazyjnych jaj tasiemca. W jelicie cienkim z jaj wykluwają się larwy (onkosfery), które pokonują barierę ściany jelita.

W bąblowicy wielokomorowej dochodzi niemal wyłącznie do zajęcia wątroby, rzadziej onkosfery zagnieżdżają się w innych narządach (płuca, mózg). W przeciwieństwie do bąblowicy jednokomorowej, w przypadku zarażenia E. multilocularis nie pojawiają się odgraniczone od tkanek cysty, lecz powstają drobne pęcherzyki tworzące wielotorbielowe struktury, które szerząc się przez ciągłość mogą upodabniać się do nowotworu złośliwego. 

Jak dochodzi do zarażenia bąblowicą?

Człowiek jest w cyklu życiowym tasiemców bąblowcowych przypadkowym żywicielem pośrednim. Do zarażenia dochodzi drogą pokarmową na skutek spożycia inwazyjnych jaj produkowanych przez dojrzałe osobniki tasiemców. Jaja wydalane są do środowiska zewnętrznego wraz z kałem żywiciela ostatecznego.

Przyczyną zarażenia bąblowicą może być:

  • bliski kontakt ze zwierzętami żywicielami ostatecznymi (psy, koty, lisy),
  • spożywanie skażonej jajami wody lub żywności np. świeżych, niemytych jagód i innych owoców leśnych,
  • przenoszenie jaj do ust za pomocą brudnych rąk np. podczas głaskania psa, kota, dotykania dzikich zwierząt lub zanieczyszczonej gleby i roślin.

UWAGA: Nie jest możliwe zarażenie człowieka tasiemcem bąblowcowym na skutek spożycia surowego lub półsurowego mięsa innego żywiciela pośredniego (np. świni, dzika).

>> Dowiedz się więcej: Najczęstsze choroby odzwierzęce i ich objawy

Jakie objawy występują w przebiegu bąblowicy?

Większość przypadków zarażenia larwami tasiemca bąblowcowego przebiega bezobjawowo. Symptomy choroby mogą pojawić się po wielu latach od zetknięcia z pasożytem.

Objawy bąblowicy nie są charakterystyczne i zależą od intensywności zarażenia, liczby i umiejscowienia torbieli oraz tempa ich wzrostu.

Onkosfery mogą umiejscawiać się w wątrobie, płucach, śledzionie, nerkach, mózgu, kościach.  Czasami torbiele samoistnie zanikają.

Cysty umiejscowione w wątrobie mogą powodować:

  • żółtaczkę,
  • uczucie wzdęcia,
  • bóle brzucha,
  • bóle w prawym podżebrzu,
  • bóle głowy,
  • nudności,
  • wymioty,
  • powiększenie wątroby,

Cysty umiejscowione w płucach mogą być przyczyną:

  • duszności,
  • krwioplucia,
  • bólu w klatce piersiowej,
  • przewlekłego kaszlu.

Cysty umiejscowione w mózgu mogą powodować:

  • bóle głowy,
  • nudności,
  • wymioty,
  • zaburzenia świadomości,
  • zaburzenia widzenia,
  • stany padaczkowe.

Następstwem bąblowicy pierwotnej może być:

  • bąblowica wtórna, do której dochodzi w wyniku pęknięcia torbieli (samoistnego lub na skutek urazu np. zabiegu chirurgicznego) – pęknięcie powoduje rozsianie larw po organizmie,
  • wstrząs anafilaktyczny powodowany uwalnianiem toksyn z uszkodzonych torbieli,
  • bakteryjne nadkażenie torbieli (szczególnie obumarłych),
  • ucisk rozrastających się torbieli na sąsiadujące narządy,
  • zapalenie dróg żółciowych,
  • marskość i niewydolność wątroby,
  • nadciśnienie wrotne,
  • zgon (średni czas przeżycia nieleczonych osób z bąblowicą wielokomorową wynosi ok. 10 lat).

Diagnostyka bąblowicy

Ze względu na rzadkość występowania i niespecyficzne objawy, bąblowica często wykrywana jest przez przypadek, np. w trakcie wykonywania z innego powodu badań obrazowych lub badań przesiewowych.

W diagnozowaniu bąblowicy wykorzystywane są:

  • techniki obrazowe (USG, TK, MR),
  • testy serologiczne (ELISA , Western-Blot) – wykrywają specyficzne przeciwciała w klasie IgG powstające w organizmie człowieka na skutek zarażenia
Bąblowica – badanie przeciwciał IgG (met. ELISA)
  • badania histopatologiczne,
  • badania genetyczne.

W laboratoryjnych badaniach pomocniczych można w przypadku bąblowicy zaobserwować: eozynofilię, wzrost aktywności enzymów wątrobowych, wzrost stężenia bilirubiny i spadek stężenia białka w krwi.

Pakiet wątrobowy rozszerzony

Rozpoznanie bąblowicy wymaga spełnienia co najmniej jednego z pięciu kryteriów:

  1. Wykrycie Echinococcus multilocularis lub Echinococcus granulosus w badaniu histopatologicznym lub parazytologicznym (np. stwierdzenie protoskoleksów w płynie torbieli).
  2. Wykrycie cyst o budowie charakterystycznej dla Echinococcus granulosus w wycinkach chirurgicznych.
  3. Wykrycie typowych zmian organów w badaniu obrazowym (np. tomografia komputerowa, badanie ultrasonograficzne, MRI) ORAZ potwierdzenie ich etiologii testem serologicznym.
  4. Wykrycie obecności swoistych przeciwciał przeciw Echinococcus spp. w surowicy krwi przy pomocy testu serologicznego o wysokiej czułości ORAZ potwierdzenie ich występowania testem serologicznym o wysokiej swoistości.
  5. Wykrycie kwasu nukleinowego E.multilocularis lub E.granulosus w materiale klinicznym.
Morfologia krwi obwodowej

Leczenie bąblowicy

Wybór terapii bąblowicy zależny jest od liczby, wielkości i lokalizacji torbieli. W leczeniu stosowane są:

  • obserwacja – dotyczy małych torbieli o grubej zwapniałej ścianie (torbiele degenerujące)
  • leczenie farmakologiczne – dotyczy małych torbieli, lekiem z wyboru jest  albendazol. Całkowite wyleczenie następuje u ok. 30% osób poddanych terapii, u pozostałych leczenie prowadzi do zmniejszenia wielkości torbieli,
  • zabiegi chirurgiczne – dotyczą torbieli szybkorosnących, dużych, uciskających duże naczynia krwionośne i drogi żółciowe. Zabieg polega na całkowitym usunięciu torbieli. Metoda niesie za sobą możliwość pęknięcia torbieli, a w następstwie rozsianie larw tasiemca po organizmie i wstrząs anafilaktyczny.

UWAGA: Leczenie bąblowicy wielokomorowej prowadzone jest wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych i obejmuje zabieg wycięcia torbieli w skojarzeniu z podawaniem albendazolu (mebendazolu) przez co najmniej 2 lata.

Jak uniknąć zachorowania na bąblowicę?

Uniknięciu zachorowania na bąblowicę sprzyjają:

  • stosowanie zasad higieny osobistej, w tym higieny rąk (mycie rąk po zabawie ze zwierzętami, pracy w polu, ogrodzie, wycieczce do lasu);
  • regularne odrobaczanie zwierząt;
  • przestrzeganie higieny przygotowywania posiłków – dokładne mycie grzybów, warzyw i owoców, w tym owoców leśnych;
  • unikanie kontaktu z lisami (zabezpieczanie przed ich dostępem do domostw, śmietników).

Bąblowica – podsumowanie

  • Bąblowica jest odzwierzęcą chorobą pasożytniczą.
  • W cyklu rozwojowym tasiemców bąblowcowych człowiek jest przypadkowym żywicielem pośrednim.
  • Do zakażenia człowieka tasiemcem bąblowcowym dochodzi głównie drogą pokarmową na skutek spożycia żywności zawierającej inwazyjne jaja tasiemców np. niemytych owoców leśnych.
  • Objawy chorobowe w przebiegu bąblowicy mogą pojawić się po długim okresie od momentu zarażenia (nawet po wielu latach).
  • Torbiele powstające w bąblowicy najczęściej umiejscawiają się w wątrobie, ale zmiany mogą dotyczyć również innych narządów.
  • Objawy kliniczne bąblowicy nie są charakterystyczne, a potwierdzenie zarażenia wymaga badań diagnostycznych.
  • Leczenie niektórych postaci bąblowicy wymaga interwencji chirurgicznej.

Piśmiennictwo

  1. Dr n. med. Ewa Duszczyk „Bąblowica (zarażenie tasiemcem bąblowcowym): przyczyny, objawy i leczenie” https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zarazenia-pasozytnicze/157118,bablowica (dostęp 09.01.2025 r.)
  2. Przemysław Myjak i inni „Standardy w zakresie laboratoryjnych czynności w parazytologii medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyników badań (propozycje)”; Diagnostyka laboratoryjna; 2011 Vol. 47 Nr 3 341-351
  3. Definicje przypadków chorób zakaźnych na potrzeby nadzoru epidemiologicznego; Wersja robocza (6b), luty, 2020; Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP-PZH
  4. Informacje o zachorowaniach na choroby zakaźne i zatruciach w Polsce w 2024 roku; Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB
  5. Jerzy Stefaniak, Krystyna Frąckowiak, Krzysztof Kaczmarek „Bąblowica jednojamowa (echinokokoza)” https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.4.4.1.?postlogin= (dostęp 09.01.2025 r.)
  6. Jerzy Stefaniak, Elżbieta Kacprzak „Bąblowica wielojamowa (alweokokoza) https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.4.4.2. (dostęp 09.01.2025 r.)
  7. Patric R. Murray, K.S. Rozenthal, M.A.Pfaller – Mikrobiologia wyd. VI Wrocław 2011
  8. Zbigniew Anusz „Mikrobiologia i parazytologia lekarska”; PZWL 1990
  9. prof. dr hab. n. med. Ernest Kuchar „Jak można się zarazić bąblowcem? Czy jedzenie jagód z lasu zanieczyszczonych odchodami lisa może prowadzić do zarażenia?” https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.24.3.  (dostęp 10.01.2025 r.)
  10. Bąblowica – letnie zagrożenie https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/bablowica-letnie-zagrozenie (dostęp 10.01.2025 r.)

Analiza składu ciała u dietetyka – na czym polega, jakich informacji dostarcza?

Analiza składu ciała – BIA bioelectrical impedance analysis – inaczej metoda bioimpedancji elektrycznej, jest coraz częściej stosowaną metodą służącą do oceny składu ciała. W ocenie nadwagi czy otyłości proste metody pozwalające jedynie na określenie, czy mamy do czynienia z nadmierną masą ciała, są już niewystarczające.

Dlatego bardzo ważne jest dobranie odpowiedniej metody jak BIA, pozwalającej dokładnie ocenić w organizmie człowieka zawartość – tkanki tłuszczowej, tkanki mięśniowej, wiscelarnej, czy ilość wody oraz wielu innych parametrów. Niniejszy artykuł zobrazuje, czym jest analiza składu ciała, jaki powinien być prawidłowy skład masy ciała człowieka?

Spis treści:

  1. Czym jest analiza składu ciała?
  2. Jaki powinien być prawidłowy skład ciała człowieka, jak czytać pomiary BMI?
  3. Jakich informacji dostarcza analiza składu ciała?
  4. Analiza składu ciała – jak się do niej przygotować?
  5. Analiza składu ciała – przeciwskazania
  6. Analiza składu ciała – podsumowanie

Czym jest analiza składu ciała?

Badanie analizy składu ciała metodą BIA opiera się na różnicy przewodzenia prądu w obszarach wodnym i tłuszczowym organizmu. Wykorzystuje się w nim pomiar impedancji, czyli rodzaju oporu elektrycznego tkanek, przez które przepuszczany jest prąd o niskim natężeniu.

Zarówno tkanka tłuszczowa, jak i woda zewnątrzkomórkowa posiadają opór czynnościowy. Reaktancja wynika głównie z pojemności elektrycznej błon komórkowych, jest natomiast typowa dla tkanek posiadających wysoką zawartość wody, działających jak kondensator.

Tkanka mięśniowa, kości i struktury zwierające znaczną ilość wody przewodzą więc prąd znacznie szybciej niż masa tłuszczowa zawierająca tylko 5-10% wody. Dlatego pomiar całkowitej impedancji pozwala nie tylko na ocenę zawartości wody w organizmie, ale także na szczegółowe określenie poszczególnych składowych masy ciała.

Jaki powinien być prawidłowy skład ciała człowieka, jak czytać pomiary BMI?

Badanie i interpretacja wyniku powinna być przeprowadzana przez doświadczoną osobę. Która potrafi analizować pomiary BMI oraz dobrać odpowiednie postępowanie zdrowotne.

Analiza składu ciała, normy – wyniki, jak czytać pomiary:

  • Tkanka tłuszczowa – prawidłowy zakres to około 15-20% dla mężczyzn i 16-25% dla kobiet (wartości szacunkowe). Poziom tkanki tłuszczowej pomaga określić prawidłową wagę, nadwagę, otyłość lub niedożywienie. Otyłość jest wtedy, gdy poziom tkanki tłuszczowej przekroczy 30% masy ciała.
  • Tkanka wiscelarnaotyłość brzuszna (stopień otłuszczenia narządów) prawidłowy wynik mieści się w widełkach od 1 do 12. Wynik powyżej normy, to sygnał, że narządy wewnętrzne są mocniej otłuszczone, co może sprzyjać rozwojowi wielu chorób.
  • Masa mięśniowa – nie ma jednoznacznie określonych norm dla masy tkanki mięśniowej. Średnio powinna wynosić około 30% całkowitej masy ciała. Wartości jej obliczania dla mężczyzn i dla kobiet są dostosowane do ich aktywności fizycznej.
  • Masa kostna – to około 12-13,5% masy ciała dorosłego człowieka. Niska masa kostna może świadczyć o demineralizacji kości i należy zwrócić uwagę na zapobieganie powstaniu osteoporozy.
  • Zawartość wody w organizmie – prawidłowa jej ilość powinna mieścić się w przedziale 45-60% masy ciała. Zbyt niska zawartość wody może wskazywać na odwodnienie organizmu, natomiast zbyt wysoką zawartość wody w organizmie (co się rzadko zdarza) trzeba kontrolować, aby nie doprowadzić do wypłukania np. minerałów z organizmu lub przefiltrowania nerek.

Przeczytaj także:

>> Nadwaga a otyłość – czym się różnią? Klasyfikacja, leczenie i konsekwencje otyłości

>> Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity

Badanie lipidogram extra (6 badań) banerek

Jakich informacji dostarcza analiza składu ciała?

Badania analizy składu ciała, urządzeniami BIA, szczegółowo pozwalają na ocenę procentową zawartości, następujących parametrów:

  • wody,
  • tkanki tłuszczowej,
  • tkanki mięśniowej,
  • tkanki kostnej,

oraz określa:

  • zapotrzebowanie kaloryczne,
  • podstawową przemianę materii,
  • określenie wieku metabolicznego,
  • rozmieszczenie płynów w przestrzeniach wodnych.

Metoda BIA jest bardzo dokładna i pozwala na uzyskanie informacji, które są przydatne w:

>> Przeczytaj też: Cukrzyca epidemią XXI wieku

Analiza składu ciała – jak się do niej przygotować?

Wiarygodne wyniki uzyskuje się pod warunkiem odpowiedniego przygotowania pacjenta do badania i rzetelnego przeprowadzenia go zgodnie z zasadami właściwymi dla danego urządzenia.

Aby dokonać prawidłowej analizy składu ciała za pomocą bioimpedancji, należy się do tego odpowiednio przygotować:

  • Pacjent musi być na czczo – jeżeli badanie jest wykonywane rano i pozwala na to stan zdrowia. Jeżeli badanie jest wykonywane w godzinach późniejszych należy zachować 3h przerwy od ostatniego posiłku, można pić tylko wodę niegazowaną.
  • Wszelkie rzeczy metalowe muszą być usunięte, powyjmowane z kieszeni (fiszbiny w biustonoszu, telefon w kieszeni, klucze – przedmioty te zaburzają pracę urządzenia).
  • W dniu badania oraz wieczorem w dniu poprzedzającym badanie nie uprawiać aktywności fizycznej, ani nie spożywać alkoholu.

Badanie bioimpedancji polega na tym, że na analizatorze stajemy bosymi stopami.

Analiza składu ciała – przeciwskazania

Przeciwskazaniem do wykonania analizy składu ciała są:

  • wszczepiony u pacjenta rozrusznik serca,
  • ciąża pacjentki – kobiety ciężarne nie mogą być poddane analizie składu ciała metodą bioimpedancji.
Pakiet hormony regulujące apetyt (2 badania) banerek

Analiza składu ciała – podsumowanie

Metoda BIA jest wiarygodną i skuteczną metodą oceny składu ciała zarówno u osób zdrowych, jak i obciążonych różnymi chorobami. Może być wykorzystywana w celu długotrwałego monitorowania skuteczności wdrażania zaplanowanego planu żywieniowego lub treningowego, szczególnie tych osób, u których określenie zawartości tkanki tłuszczowej lub wody w organizmie może być kluczowe dla osiągnięcia właściwych efektów terapeutycznych.

Należy pamiętać, że dokładność przeprowadzonej analizy zależy od prawidłowego przygotowania osoby badanej i rzetelności przeprowadzenia badania.


Bibliografia

  1. Lewitt A, Mądro E, Krupienicz A. Podstawy teoretyczne i zastosowania analizy impedancji bioelektrycznej (BIA) Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2007; 3 (4): 79. (dostęp 30.01.2025)
  2. Na czym polega badanie metodą impedancji bioelektrycznej? Dr n. med. Agnieszka Serafin, I Katedra i Klinika Kardiologii WUM, Warszawa. (dostęp 30.01.2025)

Przygotowanie do gastroskopii – przygotowanie i zalecenia oraz dieta

Gastroskopia jest jedynym badaniem endoskopowym umożliwiającym ocenę górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyku, wpustu żołądka, żołądka, odźwiernika oraz dwunastnicy) za pomocą  endoskopu cienkiego – giętkiego przewodu zakończonego kamerką, która przekazuje obraz z wnętrza ciała pacjenta. Z artykułu dowiemy się, jak przygotować się do badania, jakie są najważniejsze zalecenia przed wykonaniem gastroskopii oraz jaka dieta jest zalecana przed gastroskopią? Zachęcam do przeczytania artykułu.

Spis treści:

  1. Gastroskopia – wskazania do gastroskopii
  2. Najważniejsze zalecenia przed gastroskopią, przygotowanie do badania
  3. Jak przygotować się do gastroskopii w znieczuleniu ogólnym?
  4. Polecana dieta przed gastroskopii
  5. Podsumowanie

Gastroskopia – wskazania do gastroskopii

Wskazaniem do gastroskopii może być podejrzenie choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dzięki dobremu przygotowaniu do gastroskopii można:

Wskazaniem do gastroskopii są objawy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego:

Gastroskopię wykonuje się również:

  • w diagnostyce celiakii,
  • przed niektórymi planowanymi zabiegami operacyjnymi,
  • u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób nowotworowych górnego odcinka przewodu pokarmowego.

>> Przeczytaj także: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka

Najważniejsze zalecenia przed gastroskopią, przygotowanie do badania

Aby badanie gastroskopii było wykonane prawidłowo, pacjent musi się do niego przygotować:

  • Gastroskopia jest badaniem, na które należy się zgłosić na czczo, jeśli wykonywana jest rano, ostatni lekkostrawny posiłek można zjeść poprzedniego dnia wieczorem. Jeżeli przeprowadza się ją w godzinach popołudniowych, ostatni posiłek można zjeść najpóźniej na 6 godzin przed badaniem. Dopuszczalne jest picie niegazowanej wody do 3 godzin przed badaniem (maksymalnie 1 szklanka).
  • Jeżeli gastroskopia ma miejsce w godzinach popołudniowych, posiłków nie spożywamy, co najmniej 6-8 godzin przed badaniem.
  • Przynajmniej 3-4 godziny przed badaniem nie powinno się pić napoi, od rana możliwe jest picie małych ilości wody niegazowanej.
  • Pacjenci przyjmujący leki na stałe powinni je połknąć rano, popijając niewielką ilością wody.
  • Na 6 godzin przed badaniem nie wolno palić żadnych papierosów, nie wolno żuć gumy.

Ważne, aby do około godziny po wykonaniu badania nie przyjmować żadnych pokarmów, ani płynów. Przełyk może być podrażniony i wywoływać uczucie bólu.

>> Warto przeczytać: Wykonywanie badań laboratoryjnych na czczo – fakty i mity

Jak przygotować się do gastroskopii w znieczuleniu ogólnym?

Zalecenia dla Pacjentów do badania w znieczuleniu ogólnym są takie same jak w przypadku przygotowania do gastroskopii bez znieczulenia.

Ważne aby po gastroskopii w znieczuleniu ogólnym, pacjent stosował dietę lekkostrawną, do ustąpienia całkowitego znieczulenia gardła.

Jeżeli zastosowane zostały dożylne środki znieczulające, minimum 12 godzin po wykonaniu gastroskopii nie zaleca się prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Polecana dieta przed gastroskopią

W dniu poprzedzającym badanie, wieczorem zalecana jest lekka kolacja bez nabiału.

Podsumowanie

Badanie gastroskopowe nie należy do badań przyjemnych. Należy jednak pamiętać, że w wielu przypadkach diagnostycznych, gastroskopia pomaga w postawieniu szybkiej diagnozy. Jest to badanie bardzo dokładne i skuteczne. Gastroskopia poza oceną wyglądu błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego umożliwia także pobranie wycinków do badań histopatologicznych oraz wykonania badania w kierunku zakażenia Helicobacter pylori.


Bibliografia

  1. Medycyna Praktyczna, mp.pl, „Jak się przygotować do gastroskopii?”, dr n.med. Anna Mokrowiecka, Specjalista chorób wewnętrznych, Oddział Kliniczny Gastroenterologii Ogólnej i Onkologicznej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny UM w Łodzi. (dostęp 30.01.2025)

Cukrzyca u dzieci i młodzieży

Cukrzyca to jedno z najczęstszych schorzeń przewlekłych. Dotyka nie tylko osób dorosłych, ale także dzieci i młodzieży, stąd każdy rodzic powinien posiadać podstawową wiedzę na temat choroby. Jakie są objawy? Czy są znane czynniki ryzyka? Jak wygląda diagnostyka? Odpowiedzi na te oraz wiele innych pytań znajdziesz poniżej.

Spis treści:

  1. Cukrzyca typu 1 a cukrzyca typu 2 u dzieci
  2. Jak często występuje cukrzyca u dzieci?
  3. Przyczyny cukrzycy u dzieci
  4. Jak rozpoznać cukrzycę u dzieci? Objawy
  5. Cukrzyca u dzieci – jakie badania należy wykonać?
  6. Leczenie cukrzycy u dzieci – jak przebiega?
  7. Podsumowanie

Cukrzyca typu 1 a cukrzyca typu 2 u dzieci

Cukrzyca typu 1 i 2 to dwie różne choroby o różnych mechanizmach.

Istotą cukrzycy typu 1 jest proces autoimmunologiczny prowadzący do niszczenia komórek beta trzustki. Są one źródłem insuliny – hormonu, który umożliwia wnikanie krążącej we krwi glukozy do komórek. Postępujące niszczenie źródła tego kluczowego hormonu prowadzi do sytuacji, w której jego niedobór skutkuje brakiem możliwości przemieszczenia glukozy z krwi do tkanek i dochodzi do rozwoju choroby.

>> Sprawdź też: Rola przeciwciał w cukrzycy typu 1

W cukrzycy typu 2 patomechanizm jest nieco inny. Wskutek wzrostu komórek, głównie tkanki tłuszczowej, dochodzi do względnego niedoboru insuliny. Rosnące komórki, zwiększając swoją objętość, nie produkują dodatkowych receptorów dla hormonu. Proces ten jest podobny do oddalających się kropek naniesionych na balonik w miarę jego nadmuchiwania. Rosnące odległości między receptorami dla insuliny sprawiają, że tej trudno “znaleźć” miejsce przyłączenia, co prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Ten rodzaj cukrzycy jest silnie powiązany z nadwagą i otyłością.

Jak często występuje cukrzyca u dzieci?

Według danych literaturowych cukrzyca typu 1 w naszej szerokości geograficznej dotyka od 10 do 20 na 100 000 dzieci poniżej 15. roku życia. Szacuje się, że w 2021 roku liczba osób chorych na całym świecie wyniosła około 8,4 miliona, a do 2040 roku wzrośnie aż do 13,5–17,4 milionów.

Cukrzyca typu 2 jest rzadsza – szacunkowe dane wskazują na zapadalność rzędu 1 przypadku na 100 000 dzieci, niemniej liczba ta stale wzrasta. Ma to związek z rosnącą częstością nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Drugi ponury fakt jest taki, iż nawet jeśli dziecko “nie zdąży” rozwinąć cukrzycy do 18. roku życia to “wchodzi w dorosłość” z potężnym bagażem zdrowotnym i dużą szansą na cukrzycę w kolejnych latach życia.

>> Zobacz również: Czym jest cukrzyca typu MODY?

Przyczyny cukrzycy u dzieci

Jak już wspomniano, w przypadku cukrzycy typu 1 chorobę wywołuje bezwzględny niedobór insuliny spowodowany niszczeniem komórek produkujących insulinę. Dzieje się tak wtedy, gdy układ odpornościowy nieprawidłowo rozpoznaje komórki beta trzustki jako obce. Proces ten może być indukowany przez czynniki:

  • genetyczne: odkryto ponad 50 genów predysponujących do zachorowania,
  • środowiskowe: niektóre infekcje wirusowe, skład mikrobiomu i dieta,
  • pochodzenie etniczne: większe ryzyko u osób pochodzenia afrykańskiego.
Pakiet ryzyko cukrzycy

Za cukrzycę typu 2 odpowiada względny niedobór insuliny. Prowadzi do tego głównie otyłość. Czynnikami ryzyka zachorowania są:

  • brak aktywności fizycznej,
  • wysokokaloryczna dieta oparta głównie o produkty wysokoprzetworzone,
  • obciążony wywiad rodzinny,
  • przewlekły niedobór witaminy D3,
  • dieta uboga w witaminę K.

>> Przeczytaj również: Insulinooporność – wstęp do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2

Jak rozpoznać cukrzycę u dzieci? Objawy

Cukrzyca typu 1 przez pewien czas pozostaje niezauważona – dzieje się tak dopóty, dopóki produkcja insuliny jest wystarczająca. Po wyczerpaniu rezerwy, tuż przed rozpoznaniem choroby, występuje zwykle wielomocz, polidypsja (nadmierne pragnienie) i utrata masy ciała. W przypadku opóźnienia diagnozy mogą wystąpić wymioty, bóle brzucha, zmiany stanu psychicznego, odwodnienie i kwasica ketonowa. Ostatni z wymienionych jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i objawia się:

  • zapachem acetonu z ust,
  • odwodnieniem,
  • silnym bólem brzucha,
  • tzw. oddechem Kussmaula (bardzo szybkie, głębokie wdechy i wydechy),
  • wymiotami,
  • śpiączką,
  • zaburzeniami stanu psychicznego.

Cukrzyca typu 2 także pozostaje niezauważona przez długi czas, w tym przypadku jednak nadmierna masa ciała jest zazwyczaj niepokojąca dla rodzica i/lub lekarza, stąd odpowiednio wcześnie wykonane badania pozwalają na rozpoznanie w okresie bezobjawowym. Jednak bez wczesnej diagnostyki mogą rozwinąć się objawy podobne to wymienionych powyżej.

>> To może Cię zainteresować: Cukrzyca epidemią XXI wieku

Dodatkowo na skórze mogą pojawić się charakterystyczne zmiany określane jako rogowacenie ciemne (ciemna wysypka z nadmiernym rogowaceniem występująca głównie pod pachami, w pachwinach, w okolicy szyi i okolicach zgięciowych).

Cukrzyca u dzieci – jakie badania należy wykonać?

Przy obecności objawów sugerujących cukrzycę typu 1 należy oznaczyć stężenie glukozy we krwi żylnej – nawet przygodna (nie na czczo) glikemia wynosi wtedy ponad 200 mg/dl (niekiedy wartości te sięgają 600-800 mg/dl). Jest to wskazanie do natychmiastowej hospitalizacji. Jednocześnie warto wykonać jonogram, stężenie kreatyniny i badanie ogólne moczu.

Po rozpoznaniu i włączeniu leczenia przeprowadza się regularne badania przesiewowe w kierunku chorób tarczycy i celiakii. W zależności od czasu trwania cukrzycy zaleca się regularne badania przesiewowe w kierunku zaburzeń lipidowych, mikroalbuminurii i retinopatii.

pakiet tarczycowy

Dla cukrzycy typu 2, według Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego, zaleca się badania przesiewowe (oznaczenie stężenia glukozy na czczo) co 3 lata począwszy od 10. roku życia u pacjentów:

  • z otyłością (BMI ≥95 percentyla dla wieku),                                                                                            
  • nadwagą (BMI ≥ 85 percentyla dla wieku) i występowaniem co najmniej 2 czynników ryzyka (dodatni wywiad rodzinny, pochodzenie etniczne, oznaki insulinooporności, cukrzyca ciążowa w wywiadzie u matki).

Cukrzycę typu 2 rozpoznaje się w przypadku:

  • przygodnego stężenia glukozy we krwi w osoczu ≥200 mg/dl z objawami wielomoczu, polidypsji lub utraty masy ciała,
  • poziom glukozy we krwi na czczo ≥126 mg/dl u pacjenta bezobjawowego,
  • doustny test tolerancji glukozy (oGTT) przy stężeniu cukru we krwi ≥ 200 mg/dl po 2 godzinach po spożyciu 1,75g glukozy na kg masy ciała (maksymalnie 75g),
  • stężenie hemoglobiny glikowanej powyżej 6,5%.
pakiet krzywa cukrowa

Jednocześnie warto dokonać oceny zaburzeń lipidowych, a także stężenia ALT i AST – z cukrzycą typu 2, także u młodzieży, często występuje niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby.

pakiet lipidogram extra baner

Leczenie cukrzycy u dzieci – jak przebiega?

Podstawą leczenia cukrzycy typu 1 jest insulinoterapia. Jej schemat zależy od wieku pacjenta, możliwości intelektualnych, stopnia wyedukowania co do swojej choroby i statusu socjoekonomicznego.

W cukrzycy typu 2 możliwe jest leczenie doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi. Rodzaj i schemat terapii zależą od wielu czynników, m.in. stopnia zaawansowania choroby, wieku i współpracy pacjenta. Lekiem I rzutu jest metformina. Insulinoterapia znajduje zastosowanie u dzieci z kwasicą ketonową, przygodnym stężeniem glukozy we krwi powyżej 250 mg/dl, stężeniem hemoglobiny glikowanej powyżej 8,5% lub u których nie jest jednoznaczne rozróżnienie cukrzycy typu 1 od 2.

W obu przypadkach absolutnie niezbędna jest stała, regularna opieka i edukacja dietetyczna, dzięki której stężenie glukozy we krwi może być utrzymywane we względnie bezpiecznych granicach. Nawet najbardziej zaawansowane leki nie będą skuteczne, jeśli sposób żywienia będzie nieodpowiedni.

>> Przeczytaj także: Jak obniżyć poziom cukru we krwi? Dieta cukrzycowa

Podsumowanie

Cukrzyca to choroba przebiegająca z nieprawidłowo wysokim stężeniem glukozy we krwi. Do cukrzycy typu 1 prowadzi bezwzględny, a typu 2 względny niedobór insuliny – hormonu umożliwiającego przechodzenie glukozy z krwi do komórek. Objawy obejmują nadmierne pragnienie, oddawanie dużej objętości moczu, bóle brzucha, spadek masy ciała, a w skrajnych przypadkach kwasicę ketonową. Leczenie obejmuje farmakoterapię i postępowanie żywieniowe, będące absolutną podstawą terapii.


Źródła

  1. Los E, Wilt AS. Type 1 Diabetes in Children. [Updated 2023 Jun 26]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441918
  2. Tillotson CV, Bowden SA, Shah M, et al. Pediatric Type 2 Diabetes. [Updated 2023 Nov 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431046
  3. Candler TP, Mahmoud O, Lynn RM, Majbar AA, Barrett TG, Shield JPH. Continuing rise of Type 2 diabetes incidence in children and young people in the UK. Diabet Med. 2018 Jun;35(6):737-744. doi: 10.1111/dme.13609. Epub 2018 Mar 24. PMID: 29460341; PMCID: PMC5969249.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5969249
  4. Norris JM, Johnson RK, Stene LC. Type 1 diabetes-early life origins and changing epidemiology. Lancet Diabetes Endocrinol. 2020 Mar;8(3):226-238. doi: 10.1016/S2213-8587(19)30412-7. Epub 2020 Jan 27. PMID: 31999944; PMCID: PMC7332108.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7332108
  5. Chiang JL, Maahs DM, Garvey KC, Hood KK, Laffel LM, Weinzimer SA, Wolfsdorf JI, Schatz D. Type 1 Diabetes in Children and Adolescents: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2018 Sep;41(9):2026-2044. doi: 10.2337/dci18-0023. Epub 2018 Aug 9. PMID: 30093549; PMCID: PMC6105320.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6105320
  6. Ogrotis I, Koufakis T, Kotsa K. Changes in the Global Epidemiology of Type 1 Diabetes in an Evolving Landscape of Environmental Factors: Causes, Challenges, and Opportunities. Medicina (Kaunas). 2023 Mar 28;59(4):668. doi: 10.3390/medicina59040668. PMID: 37109626; PMCID: PMC10141720.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10141720
  7. Wu Y, Ding Y, Tanaka Y, Zhang W. Risk factors contributing to type 2 diabetes and recent advances in the treatment and prevention. Int J Med Sci. 2014 Sep 6;11(11):1185-200. doi: 10.7150/ijms.10001. PMID: 25249787; PMCID: PMC4166864.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4166864

Kolagen – czym jest, jakie pełni funkcje w organizmie, kolagenozy

0

Kolagen to najpowszechniejsze białko ludzkiego organizmu, składnik substancji międzykomórkowej. Czym jest kolagen, jakie są właściwości kolagenu, jakie funkcje pełni w organizmie, co niszczy kolagen i czym są kolagenozy? Zapraszamy do pierwszej części artykułu nt. kolagenu.

Spis treści:

  1. Kolagen – budowa, rodzaje, występowanie kolagenu w organizmie człowieka
  2. Kolagen – właściwości i funkcje w organizmie
  3. Niedobór kolagenu – objawy
  4. Jak sprawdzić poziom kolagenu w organizmie?
  5. Kolagenoza – co to jest?
  6. Podsumowanie

>> W części drugiej – do przeczytania TUTAJ – opisujemy, jak zadbać o optymalny poziom kolagenu w organizmie.

Kolagen – budowa, rodzaje, występowanie kolagenu w organizmie człowieka

Co to jest kolagen?

Kolagen jest białkiem, który stanowi 30% białek organizmu człowieka. Składa się z aminokwasów, głównie glicyny i proliny, zawiera także hydroksyprolinę i hydroksylizynę.

Jest najważniejszym białkiem strukturalnym, głównym składnikiem macierzy zewnątrzkomórkowej – rusztowania dla otaczających komórek.

Kolagen jest tak naprawdę całą rodziną białek – do dzisiaj poznano aż 29 jego rodzajów. Zgodnie z kolejnością ich odkrywania poszczególne kolageny oznaczono liczbami rzymskimi od I do XXIX, a pogrupowane są w zależności od struktury, funkcji i rozmieszczenia w tkankach.

Rodzaje kolagenu – kolageny fibrylarne

Największą grupę stanowią kolageny fibrylne, czyli włókniste, o liniowej strukturze. Należą do nich kolageny śródmiąższowe (I,II i III) oraz kolageny V i XI, których główną funkcją jest wparcie strukturalne komórek, umożliwienie ich swobodnego ruchu i zrównoważenie sił oddziaływujących na tkanki. Pozostali przedstawiciele kolagenów fibrylarnych to typ XXIV i XXVII. Kolageny włókniste to 90% wszystkich białek kolagenowych organizmów zwierzęcych.

Najlepiej poznanym kolagenem jest kolagen typu I (kolagen typu 1), składnik skóry, ścięgien, więzadeł, kości i rogówki oka. Odpowiedzialny jest za sztywność kości i wytrzymałość tkanek na rozciąganie.

Kolagen typu II (kolagen typu 2) to element nabłonka rogówki oka. Stanowi ok. 80% tkanki szklistej – rodzaju chrząstki pokrywającej powierzchnie stawowe, przymostkowe części żeber, obecnej także w ścianie tchawicy i oskrzeli.

Kolagen typu III (kolagen typu 3) to składnik skóry właściwej, wątroby, płuc, śledziony i naczyń krwionośnych.

Kolagen typu V obecny jest w kościach, skórze, rogówce oka, kolagen typu XI to chrząstki i dyski międzykręgowe.  

Kolagen_talebla_1

Jak widać z tabeli włókna kolagenowe obecne w różnych tkankach, składają się z kilku typów tego białka. Kości i rogówka oka zawierają włókna typu I i V. Skóra to typ I i III, co m.in. decyduje o jej elastyczności. Chrząstki – II,XI,IX lub II i III.

Rodzaje kolagenu – kolageny niefibrylarne

Kolageny niefibrylarne to włókna, które nie budują włókien, ale tworzą sieć. Należy do nich np. kolagen typu IV, będący składnikiem nabłonka (błon podstawnych nabłonka) i blaszki podstawnej naczyń krwionośnych.

  • Kolageny transbłonowe to białka, które charakteryzują się tym, iż jeden ich koniec zatopiony jest wewnątrz komórki, a drugi obecny jest na zewnątrz. Kolagenowe białka błonowe mogą pełnić funkcję receptorów, biorą także udział w adhezji (przyleganiu) komórek nabłonka. Do tej grupy zalicza się kolageny typu XIII, XVII, XVIII, XXV.
  • Kolageny błony podstawnej to białka budujące błonę podstawną, strukturę oddzielającą nabłonek od tkanki łącznej. Należy do nich kolagen IV obecny w układzie nerwowym, tkance tłuszczowej, włóknach mięśniowych, nabłonku i śródbłonku.
  • Kolageny tworzące mikrowłókna – kolageny mikrofibrylarne – grupa białek biorąca udział w utrzymaniu integralności tkanki łącznej, poprzez tworzenie specyficznych mikrowłówkien. Zasadniczą rolę odgrywa tutaj kolagen VI, ale także kolageny XXVIII i XXIX strukturalnie podobne do typu VI.
  • Kolageny kotwiczące to unikalne białko mające za zadanie zabezpieczenie przyczepności naskórka i skóry właściwej. Należy do nich kolagen VII.
  • Kolageny tworzące heksagonalne układy sieciowe to typy VIII obecny w skórze, mózgu, sercu, nerkach i X reprezentowany w chrząstkach.
  • Kolageny typu FACITs (Fibril-Associated Collagens with Interrupted Triple helices) to duża grupa białek niefibrylarnych odpowiadających prawdopodobnie za stabilizację i integrację przestrzeni zewnątrzkomórkowej. W skład grupy wchodzą kolageny typów: IX, XII, XIV, XVI, XIX, XX, XXI, XXII i XXVI.
  • Kolageny typu MULTIPLEXINs typy XV I XVIII. Główną funkcją kolagenu XV jest stabilizacja mięśni szkieletowych i mikronaczyń, natomiast kolagenu typu XVIII utrzymanie strukturalnej integralności błony podstawnej oraz rozwój i prawidłowe funkcjonowanie oczu.
Kolagen_talebla_2

Kolagen – właściwości i funkcje w organizmie

Kolagen to białko wytrzymałe i elastyczne. Dlatego zapewnia tkankom odporność na rozciąganie, integruje je i nadaje wytrzymałość mechaniczną.

Dzięki temu chroni narządy wewnętrzne (nerki, wątrobę, żołądek), zapewnia odpowiednią elastyczność, sprężystość i napięcie skórze.

Kolagen to element budulcowy większości tkanek i narządów, przede wszystkim kości, zębów, skóry, naczyń krwionośnych i rogówki oka, gdzie jego podstawową funkcją jest łączenie ze sobą komórek.

Bierze również udział w procesach regeneracji, przyspiesza gojenie się ran, tworzenie blizn i odbudowę tkanki łącznej.

Kolagen obecny jest również w nabłonku jelit w przewodzie pokarmowym, gdzie współuczestniczy w budowaniu bariery jelitowej zapobiegając przepuszczalności nabłonka.

Synteza kolagenu odbywa się w fibroblastach. Białko cechuje się stabilnością swojej struktury i odpornością na degradację. W warunkach fizjologicznych podlega procesom ciągłej przebudowy, w młodym organizmie odnawia się ok. 3 kg kolagenu rocznie. Ta systematyczna odbudowa możliwa jest m.in. dzięki hormonom tarczycy, insulinie i estrogenom.

Jednak zdolność do odtwarzania włókien kolagenowych zmniejsza się od 25 r.ż., po 50 r.ż. spada gwałtownie, a po 60 r.ż. kolagen przestaje być syntetyzowany.

To może Cię zainteresować:

>> Układ hormonalny człowieka. Budowa, funkcje, hormony

>> Wybrane hormony a procesy starzenia się organizmu

Co niszczy kolagen w organizmie?

Wiek nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na spadek ilości kolagenu w organizmie. Pomimo swojej wytrzymałości, zmienia swoją strukturę pod wpływem różnych czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych.

Czynniki zewnętrzne sprzyjające destrukcji kolagenu to:

  • słońce, promieniowanie UV,
  • zbyt wysokie i zbyt niskie temperatury,
  • niektóre związki chemiczne, zawarte np. w kosmetykach,
  • zbyt intensywna aktywność fizyczna, sporty ekstremalne,
  • brak aktywności fizycznej,
  • obciążenia mechaniczne,
  • dieta bogata w cukry proste, rafinowane węglowodany oraz inne produkty dostarczające tzw. zaawansowanych produktów glikacji,
  • używki, np. palenie tytoniu.

>> Więcej o tym czym jest glikacja i jak wpływa na kolagen oraz proces starzenia się skóry w artykule: Glikacja i jej wpływ na proces starzenia skóry

kolagen czynniki sprzyjajace uszkodzeniu kolagenu infografika

Czynniki wewnętrzne powodujące zakłócenia w odbudowie kolagenu to:

Nasilenie procesu degradacji kolagenu ma miejsce w czasie menopauzy i jest związane ze zmniejszeniem poziomu estrogenów.

Pakiet kolagen – synteza i suplementacja banerek

Niedobór kolagenu – objawy

Zmniejszająca się z wiekiem, lub pod wpływem różnych czynników zewnętrznych czy wewnętrznych, synteza kolagenu skutkuje pogorszeniem funkcji wielu tkanek i narządów całego organizmu.

>> Sprawdź: Monitoring procesu starzenia się w badaniach laboratoryjnych

Najczęściej zauważanym objawem niedoborów kolagenu jest utrata jędrności i elastyczności skóry, pogorszenie jej elastyczności, odwodnienie i zmarszczki.

Zaburzenia odbudowy kolagenu sprzyjają również osłabieniu i wypadaniu włosów, może to skutkować łysieniem.

Zasadniczy jest wpływ niedoborów kolagenu na układ kostny i stawy. Pojawia się kruchość kości i zwiększa podatność na złamania. Zmniejsza produkcja mazi stawowej, pogarsza się stan chrząstek wyściełających powierzchnie stawowe, co sprzyja stanom zapalnym tych struktur.

Niedobory kolagenu to również problemy z widzeniem, pogorszenie kondycji naczyń krwionośnych i funkcji narządów wewnętrznych. Zaburzenia odbudowy kolagenu to jeden z czynników patofizjologicznych niewydolności serca.

Kolagen to białko budujące struktury podtrzymujące narządy naszego ciała:

Dlatego niedobory kolagenu i utrata elastyczności tkanek są jednym z czynników sprzyjających obniżaniu się narządów rodnych (obniżenie i wypadanie macicy), pęcherza moczowego, odbytnicy.

Badanie N-końcowego propeptydu kolagenu banerek

Jak sprawdzić poziom kolagenu w organizmie?

Aktualnie nie dysponujemy badaniem, które powie jakie mamy stężenie kolagenu we krwi, ale możemy wykorzystać badania, które oznaczają tzw. propeptydy kolagenu, odzwierciadlające przemiany tego związku i wskazujące na jego ilość. Obydwa badania są dziś wykorzystywane w diagnostyce zdrowia kości, które zawierają dużą część kolagenu naszego organizmu.

  • C-końcowy propeptyd kolagenu typu I (kolagenu typu 1) – PICP, który obecnie wykorzystywany jest w diagnostyce jako marker obrotu kostnego. Badanie odzwierciedla liczbę nowo utworzonych cząsteczek kolagenu i jest wskaźnikiem jego przemian głównie w kościach i skórze.
  • Prokolagen typ I, N-końcowy peptyd PINP – badanie odzwierciedla poziom N-końcowego propeptydu kolagenu, czyli białka tworzonego w czasie syntezy kolagenu. Jego ilość we krwi obrazuje dynamikę procesu tworzenia kolagenu.
Badanie C-końcowego telopeptydu kolagenu typu I (PICP) banerek

Kolagenoza – co to jest?

Zaburzenia produkcji kolagenu są jedną z przyczyn chorób określanych jako kolagenozy. Należy podkreślić, iż jest to nazwa dawniej używana dla układowych chorób tkanki łącznej, które nie są powiązane wyłącznie z kolagenem.

Kolagenozy mogą być schorzeniami uwarunkowanymi genetycznie, związanymi z zaburzeniami struktury kolagenu, mogą to być również choroby dziedziczne związane ze zmniejszoną syntezą lub zwiększoną degradacją tego białka.

Kolagen_talebla_3

To może Cię zainteresować:

>> Choroba (zespół) Ehlersa-Danlosa – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

>> Zespół Alporta – objawy, dziedziczenie, badania i leczenie

Podsumowanie

Kolagen jest białkiem, które wzbudza zainteresowanie naukowców i konsumentów. Nasza wiedza o kolagenie ciągle jest niepełna, ale wiadomo, że jest to bardzo ważny składnik strukturalny naszego organizmu. Zapraszamy do przeczytania drugiej części artykułu, w którym opisujemy w jaki sposób można zadbać o optymalny poziom kolagenu i czy warto go suplementować.


Bibliografia

1.Czubak K., Żbikowska H. Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów. Ann Acad Med Siles 2014; 68 (4): 245–254. (dostęp 30.01.2025)

2. Ricard-Blum S. The collagen family. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011 Jan 1;3(1):a004978. doi: 10.1101/cshperspect.a004978. PMID: 21421911; PMCID: PMC3003457. (dostęp 30.01.2025)

3. Tvaroška I. Glycosylation Modulates the Structure and Functions of Collagen: A Review. Molecules. 2024 Mar 22;29(7):1417. doi: 10.3390/molecules29071417. PMID: 38611696; PMCID: PMC11012932

4. Arseni L, Lombardi A, Orioli D. From Structure to Phenotype: Impact of Collagen Alterations on Human Health. Int J Mol Sci. 2018 May 8;19(5):1407. doi: 10.3390/ijms19051407. PMID: 29738498; PMCID: PMC5983607. (dostęp 30.01.2025)

5.Nowicka-Zuchowska A., Zuchowski A., Kolagen – rola w organizmie i skutki niedoboru. Lek w Polsce 2019; 29 (11/12): 6–10. (dostęp 30.01.2025)

6. Matuszewska A., Markery obrotu kostnego, Przegląd Reumatologiczny 2006, nr 3 (9), s. 5, 7. (dostęp 30.01.2025)

Zespół (syndrom) Aperta. Przyczyny, objawy i diagnostyka choroby     

0

Zespół Aperta, znany również jako syndrom Aperta, to rzadka choroba genetyczna o wyjątkowo charakterystycznym przebiegu, która wpływa na rozwój czaszki, twarzy i kończyn. Choć schorzenie to występuje sporadycznie, jego objawy są na tyle wyraźne, że łatwo je rozpoznać. W niniejszym artykule dowiesz się, czym dokładnie jest zespół Aperta, jakie są jego przyczyny i objawy, jak przebiega diagnostyka oraz jakie metody leczenia mogą poprawić jakość życia pacjentów.

Spis treści:

  1. Zespół Aperta – co to za choroba?
  2. Przyczyny zespołu Aperta
  3. Syndrom Aperta – jakie daje objawy?
  4. Diagnostyka choroby Aperta
  5. Leczenie zespołu Aperta

Zespół Aperta – co to za choroba?

Zespół Aperta jest zespołem wad wrodzonych wynikającym z mutacji w genie FGFR2 (receptor czynnika wzrostu fibroblastów 2). To zaburzenie genetyczne prowadzi do nieprawidłowego wzrostu kości, co skutkuje przede wszystkim przedwczesnym zrostem szwów czaszkowych (kraniosynostoza) oraz charakterystycznymi deformacjami twarzoczaszki i kończyn. Nazwa choroby pochodzi od francuskiego lekarza Eugène’a Aperta, który po raz pierwszy opisał to schorzenie w 1906 roku.

Jaka jest długość życia u osób z zespołem Aperta?

Długość życia osób z zespołem Aperta w dużej mierze zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz dostępności odpowiedniego leczenia. W przeszłości, gdy brakowało skutecznych metod terapeutycznych, długość życia pacjentów była często ograniczona. Główne zagrożenia stanowiły powikłania neurologiczne wynikające z podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, problemy z oddychaniem czy powikłane infekcje.

Obecnie, dzięki postępom w medycynie, wiele osób z zespołem Aperta może prowadzić stosunkowo normalne życie i osiągać dorosłość. Kluczowe znaczenie ma wczesna interwencja chirurgiczna, odpowiednia opieka wielospecjalistyczna oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.

>> To może Cię zainteresować: Choroba Pageta– objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie.

Przyczyny zespołu Aperta

Przyczyną zespołu Aperta jest mutacja w genie FGFR2, który odpowiada za regulację wzrostu i różnicowania komórek, w szczególności w procesach związanych z tworzeniem kości. Mutacja ta powoduje nadmierną aktywność receptora, co prowadzi do niekontrolowanego wzrostu kości w niektórych obszarach ciała.

W większości przypadków zespół Aperta jest wynikiem nowej (de novo) mutacji, co oznacza, że nie jest dziedziczony od rodziców. Jednak jeśli jedno z rodziców ma zespół Aperta, ryzyko przekazania choroby dziecku wynosi aż 50%. Nie wykazano, aby czynniki środowiskowe, takie jak styl życia czy dieta, miały wpływ na rozwój mutacji FGFR2.

Zrozumienie przyczyn zespołu Aperta jest kluczowe dla opracowania nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych, a także dla prowadzenia badań genetycznych w rodzinach obciążonych tym schorzeniem.

Syndrom Aperta – jakie daje objawy?

Objawy zespołu Aperta są zróżnicowane i obejmują zarówno cechy fizyczne, jak i problemy neurologiczne. Do najczęściej występujących objawów należą:

  • deformacje czaszkowo-twarzowe
    – przedwczesne zrośnięcie szwów czaszkowych (kraniosynostoza) prowadzące do charakterystycznego kształtu czaszki,
    – wydatne czoło, spłaszczona twarz oraz szeroko rozstawione oczy (hiperteloryzm),
    – zwężenie dróg oddechowych, co może powodować problemy z oddychaniem;
  • wady kończyn
    – zrośnięcie palców dłoni i stóp (syndaktylia), czasami obejmujące wszystkie palce,
    – skrócenie i deformacje kości w obrębie kończyn;
  • problemy neurologiczne
    – podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe wynikające z kraniosynostozy,
    – u niektórych pacjentów mogą wystąpić opóźnienia w rozwoju intelektualnym i trudności w nauce;
  • inne objawy
    – wady serca i układu moczowego (rzadziej),
    – nawracające infekcje uszu i dróg oddechowych.

Wśród pacjentów z zespołem Aperta można zaobserwować różnorodne objawy – każdy przypadek jest jednak unikalny, a nasilenie objawów może różnić się między osobami.

Diagnostyka choroby Aperta

Rozpoznanie zespołu Aperta opiera się na dokładnej ocenie klinicznej oraz badaniach dodatkowych. Są to:

  • badanie kliniczne
    ocena charakterystycznych cech fizycznych, takich jak kształt czaszki, zrośnięte palce i deformacje twarzy;
  • badania obrazowe
    tomografia komputerowa oraz rezonans magnetyczny pozwalają dokładnie ocenić struktury kostne czaszki oraz twarzy i/lub otaczające je tkanki miękkie. Zdjęcia rentgenowskie kończyn pomagają zidentyfikować deformacje kończyn;
  • badania genetyczne
    analiza genu FGFR2 potwierdza diagnozę zespołu Aperta. Badania te są szczególnie przydatne w przypadkach wątpliwych;
  • diagnostyka prenatalna
    Badania takie jak biopsja kosmówki lub amniopunkcja mogą wykryć mutacje w genie FGFR2 u płodu, co jest ważne w przypadku rodzin z obciążonym wywiadem genetycznym.
Zespół Aperta – badanie genetyczne (gen FGFR2)

>> Zobacz też Badania prenatalne – wszystko, co należy wiedzieć 

Leczenie zespołu Aperta

Leczenie zespołu Aperta wymaga podejścia interdyscyplinarnego i jest dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

  • Chirurgia czaszki i twarzy:
    – operacje korekcyjne czaszki mają na celu zapobieganie powikłaniom neurologicznym, takim jak podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe,
    – chirurgia twarzy może poprawić funkcję dróg oddechowych oraz wygląd estetyczny.
  • Chirurgia rąk i stóp:
    – operacje mające na celu rozdzielenie zrośniętych palców poprawiają funkcjonalność kończyn i jakość życia pacjentów.
  • Terapia wspomagająca:
    – regularna rehabilitacja ruchowa,
    – terapia logopedyczna w przypadku opóźnień w rozwoju mowy,
    – Konsultacje psychologiczne, które wspierają pacjenta i jego rodzinę.
  • Monitorowanie stanu zdrowia:
    – regularne kontrole neurologiczne i ortopedyczne,
    – leczenie objawowe infekcji i innych powikłań.

Zespół Aperta to rzadka, lecz dobrze poznana choroba genetyczna, która wymaga kompleksowego leczenia i wsparcia. Dzięki postępowi w medycynie osoby z tym schorzeniem mogą prowadzić satysfakcjonujące życie. Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie oraz dostęp do nowoczesnych metod terapeutycznych.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące swojego dziecka lub chcesz dowiedzieć się więcej o diagnostyce prenatalnej, skonsultuj się ze specjalistą. Wczesna interwencja może znacząco poprawić rokowania i jakość życia pacjenta.


Bibliografia

  1. Cohen, M. M. (2000). Craniosynostosis and syndromes with craniosynostosis: classification, clinical genetics, and molecular mechanisms. Birth Defects Research Part A: Clinical and Molecular Teratology.
  2. Wilkie, A. O. M., & Morriss-Kay, G. M. (2001). Genetics of craniofacial development and malformation. Nature Reviews Genetics.
  3. Wenger TL, Hing AV, Evans KN. Apert Syndrome. 2019 May 30. GeneReviews.