Detekcja przeciwciał retrospektywnie wskazuje na kontakt z koronawirusem, co ma istotne znaczenie w przypadku:

• wykrywania osób, które przeszły zakażenie bezobjawowo lub skąpoobjawowo i mogły być źródłem infekcji dla innych ludzi (tzw. ,,cisi” nosiciele)
• badań przesiewowych osób, które mogły mieć kontakt z zakażonymi SARS-CoV-2, ale nie spełniają kryteriów wykonania badań RT-P CR
• badań osób szczególnie narażonych na kontakt z SARS-CoV-2 (np. personel szpital i), w celu wykluczenia kontaktu z wirusem SARS-CoV-2 lub potwierdzenia istnienia odporności
• pacjentów z powikłaniami po niedawnym przebyciu infekcji grypopodobnej, którzy nie byli badani w kierunku koronawirusa
• badań epidemiologicznych, mających na celu ustalenie rozpowszechnienia zakażenia w populacji

W zależności od konkretnej sytuacji, wywiadu epidemiologicznego oraz stanu kliniczne go należy dobrać odpowiedni rodzaj testu. Osobom z potwierdzonym kontaktem, lub z grup ryzyka np. pracownikom podmiotów leczniczych, należy wykonywać test metodą ilościową (ELISA).

Wynik badania serologicznego musi być interpretowany w połączeniu z objawami klinicznymi i/lub wywiadem epidemiologicznym pacjenta.

Przeciwciała SARS-Cov-2 (COVID-19) – możliwa interpretacja wyników badania

Wynik negatywny przeciwciał SARS-Cov-2 (brak przeciwciał w krwi pacjenta)          

• brak kontakt u z koronawirusem SARS-CoV-2
• badanie wykonano w trakcie trwania „okna serologicznego’; w przypadku podejrzenia zakażenia badanie należy powtórzyć po około 2 – 4 tygodniach, wynik ujemny pierwszego badania oraz dodatni drugiego, potwierdza zakażenie

Wynik wątpliwy przeciwciał SARS-Cov-2

• badanie należy powtórzyć (po 1-2 tygodniach)

Wynik dodatni przeciwciał SARS-Cov-2 (obecne przeciwciała we krwi pacjenta)

• przebyta lub aktywna infekcja SARS-CoV-2
• w określonych sytuacjach medycznych istnieje ryzyko otrzymania wyniku fałszywie dodatniego (u 3-4% osób szczepionych na grypę, 2,5% pacjentów z chorobą autoimmunologiczną, w przypadku przebytej lub trwającej infekcji koronawirusami innymi niż SARS-CoV-2, takimi jak: HKU1, NL63, OC43 lub 229E)
• zaleca się potwierdzenie pozytywnego wyniku serologicznego przeciwciał lgM – szczególnie wykonanych testem przesiewowym.

Badania serologiczne zaczynają odgrywać rolę w późniejszej fazie infekcji, po ok. 7-10 dniach od momentu wystąpienia objawów. Testy wykrywające specyficzne przeciwciała anty-SARS-CoV-2 są dopełnieniem metody PCR.

Przeciwciała lgM mogą zostać wykryte po upływie co najmniej 7-10 dni (średnio w 8. dniu) od wystąpienia objawów choroby. Są to przeciwciała „wczesnej fazy” infekcji, ich obecność może świadczyć o aktywnym zakażeniu. Z czasem przeciwciała tej klasy zanikają. Przeciwciała klasy lgM utrzymujące się w organizmie dłużej niż miesiąc od wystąpienia objawów wskazują na przedłużoną replikację wirusa u zakażonych pacjentów.

Kryteria rozpoznawania COV ID-19 przewidują, że w przypadku, gdy pacjent ma objawy ostrej infekcji dróg oddechowych i ma pozytywny wynik w kierunku przeciwciał w klasie M oraz w wywiadzie kontakt z osobą zakażoną lub pobyt na obszarze lokalnej transmisji wirusa należy go traktować jako przypadek podejrzany.

Badanie przeciwciał w celach diagnostycznych powinno obejmować wyłącznie przeciwciała klasy lgM.

Przeciwciała lgG mogą zostać wykryte po upływie co najmniej 11-14 dni (średnio w 11. dniu) od wystąpienia objawów choroby. Są to przeciwciała „późnej fazy” infekcji, wskazujące na rozwinięcie humoralnej odpowiedzi immunologicznej i świadczące o przebytym kontakcie z wirusem SARS-CoV-2.

Tabela – Serokonwersja od wystąpienia pierwszych objawów zakażenia SARS– CoV–2.

Mechanizmy odpowiedzi immunologicznej u różnych pacjentów mogą charakteryzować się zmiennością osobniczą. Z tego powodu – aby uzyskać pełen obraz – można rozważyć  wykonywanie  badania  serologiczne pod kątem przeciwciał w obydwu klasach.

Badania serologiczne – metody wykonywania testów

W diagnostyce serologicznej wykorzystuje się trzy rodzaje testów:

• testy metodą CLIA o wysokiej czułości i swoistości
• testy metodą ELISA o wysokiej czułości i swoistości
• testy immunochromatograficzne (kasetkowe) o obniżonej w stosunku do wyżej wymienionych testów swoistości (badanie przesiewowe).

Test metodą CLIA daje informację o obecności lub braku przeciwciał neutralizujących w klasie IgG przeciw wirusowi SARS-CoV-2. Ten konkretny test ma charakter ilościowy – na wyniku podawany jest poziom przeciwciał.

Test metodą ELISA daje informację o obecności przeciwciał lub ich braku. Na wyniku podawany jest indeks przeciwciał.

Test przesiewowy (kasetkowy) daje informację o obecności lub braku obecności przeciwciał, nie informuje o ich ilości.

Oprócz objawów i wywiadu, podstawą do rozpoznania aktywnego zakażenia SARS-CoV-2 są badania molekularne – diagnostyka materiału genetycznego wirusa z zastosowaniem techniki RT-PCR.

W ALAB laboratoria stosujemy zalecane w literaturze testy genetyczne, które są zgodne z zaleceniami WHO (World  Health  Organization) i GIS (Główny Inspektorat Sanitarny). W badanym materiale poszukuje się genów charakterystycznych dla koronawirusów. Są to: gen E charakterystyczny dla beta-koronawirusów oraz geny RdRP, N i ORF charakterystyczne dla wirusa SARS-CoV-2.

Aby zminimalizować ryzyko błędu przedlaboratoryjnego niezwykle istotne jest właściwe pobranie materiału. Materiał należy pobierać nie wcześniej niż 48 godzin od kontaktu z osobą zakażoną (najlepiej po 5-7 dniach) lub w momencie wystąpienia objawów. Preferowanym materiałem z górnych dróg oddechowych jest wymaz z nosogardzieli. Materiałem zalecanym jest również wymaz z gardła i błon śluzowych nosa pobrane równocześnie. W przypadku dolnych dróg oddechowych materiałem do badania molekularnego są: plwocina (nieindukowana), aspiraty tchawicze i BAL. Prawidłowo pobrana próbka minimalizuje prawdopodobieństwo otrzymania fałszywego wyniku.

Badania molekularne wykazują najwyższą czułość pomiędzy 7-14 dniem od kontaktu z wirusem SARS-CoV-2. Pokrywa się to z czasem wystąpienia pierwszych objawów zakażenia.

Badania molekularne – wyniki

W sytuacji wykrycia w badanym materiale wszystkich poszukiwanych genów wynik interpretowany jest laboratoryjnie jako wykrycie RNA wirusa. Każdy pacjent z dodatnim wynikiem badania powinien być traktowany jako przypadek potwierdzony.

W przypadku wykrycia wyłącznie genów E, N lub E+N, wynik interpretuje się laboratoryjnie jako niejednoznaczny. Jeśli pacjent z wynikiem niejednoznacznym ma objawy wskazujące na COVID-19 powinien zostać on zakwalifikowany jako przypadek prawdopodobny. Badanie z wynikiem niejednoznacznym należy powtórzyć po 24-48 h.

Po upływie około tygodnia od wystąpienia pierwszych objawów klinicznych, czułość diagnostyki molekularnej (PCR) w zakażeniach SARS-CoV-2 stopniowo maleje. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest spadek liczby cząstek wirusa w nabłonku dróg oddechowych. Z tego względu w tym czasie pacjent, pomimo toczącej się infekcji, może otrzymać fałszywie ujemny wynik testu genetycznego.

Zobacz też: Słownik terminów covidowych – te pojęcia warto znać!

Jakie badania przeprowadza się w przypadku podejrzenia możliwości zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2? Sprawdź, jak wygląda diagnostyka COVID-19.

COVID-19 to ostra choroba zakaźna układu oddechowego wywoływana przez koronawirusa SARS-CoV-2. Wirus ten przenosi się głównie drogą kropelkową. Jednak do zakażenie może dojść również poprzez bezpośredni kontakt z wydzielinami lub pośredni kontakt ze skażonymi przedmiotami. Czas przeżycia wirusa na różnych powierzchniach może wynosić od kilku godzin do kilku dni, a w sprzyjających warunkach (niska temperatura) nawet do kilku tygodni.

Okres inkubacji choroby, czyli czas od zakażenia do pierwszych objawów, wynosi 2- 14 dni (najczęściej 5-6 dni). Postać kliniczna choroby zależy od kondycji układu immunologicznego pacjenta oraz chorób współistniejących, w szczególności chorób płuc, układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy, a także chorób nowotworowych. U ok. 80% osób choroba przebiega bezobjawowo. U pozostałych pojawia się stopniowo gorączka powyżej 37,5 °C, suchy kaszel, niewielka duszność. U 6% pacjentów przebieg jest ciężki lub krytyczny, co objawia się ciężkim śródmiąższowym zapaleniem płuc, zespołem ostrej niewydolności oddechowej, a także uogólnioną reakcją zapalną, aż po niewydolność wielonarządową i zgon.

DIAGNOSTYKA laboratoryjna w przebiegu COVID-19

W diagnozowaniu choroby pomocne są badania laboratoryjne. Rodzaj zastosowanych testów musi być dostosowany do czasu, jaki upłynął od kontaktu z patogenem, wystąpienia objawów i oczywiście celowi, jakiemu ma służyć badanie.

W diagnostyce stosowanej w przebiegu choroby do dyspozycji są:

• Testy molekularne w kierunku wykrycia wirusa SARS-CoV-2,
• Testy serologiczne w kierunku przeciwciał w klasie lgM/ lgG przeciwko antygenom wirusa SARS-CoV-2,
• Pomocnicze testy do monitorowania stanu pacjenta.

Poniższy schemat przedstawia przebieg infekcji i moment zastosowania poszczególnych rodzajów testów:

Wpływ na wiarygodny wynik badania mają:

• okres choroby – najwyższa czułość testów PCR przypada na okres między 7-14 dniem od zakażenia wirusem SARS-CoV-2
• prawidłowe pobranie materiału
• odpowiednie zabezpieczenie i transport materiału

Przyczyną wyników fałszywie ujemnych może być:

• zbyt wczesne pobranie materiału (tuż po kontakcie z wirusem)
• zbyt późne pobranie materiału (koniec procesu chorobowego)
• nieprawidłowa technika pobrania (niezgodnie z wytycznymi, zbyt powierzchownie)
• nieodpowiednie zabezpieczenie próbki na czas transportu

Rok 2020, począwszy od stycznia, został zdominowany w światowych mediach przez informacje o nowej chorobie objawiającej się zapaleniem płuc. Choroba, której nadano nazwę COVID-19, jest wywoływana przez wirusa SARS-CoV-2.

Wirusa wykryto po raz pierwszy w grudniu 2019  r. w mieście Wuhan w środkowych Chinach. W krótkim czasie przekroczył  on granice Chin i przeniósł  się z Azji na inne kontynenty. Pierwsze przypadki w Europie pojawiły się w drugiej połowie stycznia 2020 r. we Francji.

W Polsce pierwszy przypadek zakażenia wirusem SARS-CoV-2 potwierdzono w dniu 4 marca 2020 r.

W dniu 11 marca 2020 r., ze względu na ogólnoświatowy zasięg występowania i niezwykłe tempo rozprzestrzeniania choroby, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła stan pandemii. Jest to niezwykle rzadka sytuacja – to drugi taki przypadek w ciągu ostatnich 10 lat, kiedy to w latach 2009-2010 mieliśmy do czynienia z pandemią świńskiej grypy.

Wirus  SARS-CoV-2  należy  do  rodziny  Coronaviridae i jest wirusem RNA posiadającym osłonkę. Jego rezerwuarem są ludzie, węże, a także nietoperze. Wirus rozprzestrzenia się z człowieka na człowieka drogą kropelkową. Ponadto do transmisji może dojść również poprzez kontakt ze skażoną powierzchnią.

Czas przeżycia wirusa SARS-CoV-2 w środowisku

Temperatura pokojowa:
– aerozol – 1-2 godziny, miedź – do 4 godzin, tektura – do 24 godzin
– plastik, stal nierdzewna – 2-3 dni
– w sprzyjających warunkach (wilgoć, obecność białek) – do 8-9 dni

Temperatura lodówki:
– do miesiąca

Okres wylęgania choroby COVID-19 trwa do 14 dni
(najczęściej 5-6 dni)

Objawy chorobowe COVID-19 przypominają grypę i są to najczęściej:

– gorączka
– suchy kaszel
– zmęczenie
– duszności

Rzadziej w przebiegu schorzenia obserwuje się bóle głowy, utratę węchu i smaku, a także zapalenie spojówek, biegunkę czy zmiany skórne.

80% osób zakażonych wirusem SARS-CoV-2 przechodzi chorobę bezobjawowo lub skąpoobjawowo.

Poważne objawy kliniczne ujawniają się u ok. 20% zakażonych. Krytyczny przebieg zakażenia występuje u ok. 6% zainfekowanych i dotyczy głównie osób starszych, a także obciążonych innymi chorobami.

Choroby współistniejących COVID-19, zwiększających ryzyko zachorowania należą:

– choroby sercowo-naczyniowe
– nadciśnienie
– cukrzyca
– obturacyjna choroba płuc
– choroby nowotworowe.

Ciężki przebieg choroby może prowadzić do śródmiąższowego zapalenia płuc, zespołu ostrej niewydolności oddechowej, a także uogólnionej reakcji zapalnej, aż po niewydolność wielonarządową.

Obecnie nie ma żadnych specyficznych metod leczenia zakażenia SARS-CoV-2. Nie istnieje też szczepionka zapobiegająca chorobie COVID-19. Na świecie trwają intensywne prace nad opracowaniem zarówno terapii, jak i profilaktyki zakażenia.

W chwili obecnej prawdopodobieństwo zakażenia COVID-19 możemy ograniczyć stosując odpowiedni reżim postępowania, zgodny z zaleceniami Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS), który na bieżąco wydaje komunikaty dotyczące objawów choroby oraz zasad postępowania z osobami podejrzanymi o zakażenie.

Pamiętaj, aby uniknąć zakażenia wirusem SARS-CoV-2:

– często myj ręce ciepłą wodą i mydłem,
– dezynfekuj ręce środkami na bazie alkoholu
– utrzymuj odległość minimum 2 metrów od osób z objawami zakażenia dróg oddechowych
– ogranicz uczestniczenie w zgromadzeniach i imprezach towarzyskich
– jeśli to możliwe, odwołaj lub ogranicz zaplanowane wyjazdy, zwłaszcza do krajów o wysokim ryzyku zakażenia koronawirusem.

W przypadku wystąpienia takich objawów jak: gorączka, kaszel, czy trudności w oddychaniu, skontaktuj się telefonicznie z lekarzem pierwszego kontaktu lub skorzystaj z infolinii NFZ.

Infolinia NFZ czynna całodobowo
800-190-590

Przydatne linki:
www.gis.gov.pl;
www.who.int;
www.ecdc.europa.eu

Więcej informacji na temat COVID-19 dostępne na stronie:
sklep.alablaboratoria.pl/covid/

Testy serologiczne są bardzo dobrym uzupełnieniem badań genetycznych. Celem badania jest potwierdzenie kontaktu pacjenta w przeszłości z koronawirusem SARS-CoV-2. Materiałem jest krew, w której poszukuje się przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom wirusa. Zgodnie z wytycznymi wykonujemy oznaczenia w dwóch klasach przeciwciał: IgM i IgG. Trzeba też pamiętać, że moment wykonania badania ma istotne znaczenie dla interpretacji wyniku.

Testy serologiczne – moment wykonania badania, a wyniki

W diagnostyce serologicznej duże znaczenie odgrywa tzw. okno serologiczne, czyli czas, w którym nie są jeszcze wykrywalne specyficzne przeciwciała. W początkowej fazie infekcji dochodzi do rozpoczęcia produkcji przeciwciał, ale ich poziom jest jeszcze bardzo niski, dlatego wyniki testów mogą być negatywne.

Diagnostyka wskaźników odpowiedzi zapalnej – pomocnicze testy do monitorowania stanu pacjenta

W monitorowaniu przebiegu infekcji zaleca się wykonywanie testów: CRP, prokalcytoniny, ferrytyny, D-dimerów, limfocytów, IL-4, IL-6, IL-10, TNF-cx, INF-y, na których podstawie można ocenić postęp kliniczny choroby oraz przewidzieć rozwój sytuacji.

U większości pacjentów z COVI0-19 obserwujemy normalne poziomy PCT i wyraźnie zwiększony poziom CRP. Nagły znaczący wzrost poziomu CRP jest wskaźnikiem możliwego zaostrzenia infekcji. Podwyższone poziomy D-dimerów są obserwowane w ciężkich przypadkach, co też jest jedną ze złych wskazówek co do rokowania.

Kolejnym złym czynnikiem rokowniczym jest także niski poziom limfocytów na początku choroby. Pacjenci w ciężkim stanie mają bardzo niski poziom limfocytów. Poziomy IL-6, IL-10 oraz innych cytokin u pacjentów w stanie ciężkim są mocno podniesione. Monitorowanie ich poziomu jest ważne dla oceny postępów choroby i rokowania.

Ciężko i krytycznie chorzy pacjenci są podatni na wtórne infekcje bakteryjne i grzybicze. Próbki do badań mikrobiologicznych powinny być pobierane z miejsca infekcji. Jeśli podejrzewamy wtórne zapalenie płuc, materiałem do badania jest plwocina, aspirat tchawiczy i BAL. W takim wypadku konieczne jest również wykonanie posiewu krwi na podłoża zapewniające diagnostykę w kierunku drobnoustrojów tlenowych i beztlenowych. Należy pobrać dwie próbki krwi z następujących po sobie dwóch oddzielnych wkłuć.

Pandemia SARS-CoV-2 spowodowała konieczność podjęcia skutecznej walki z rozprzestrzenianiem wirusa oraz następstwami wywoływanych przez niego zakażeń. Jednym z istotnych elementów tego postępowania jest diagnostyka laboratoryjna. Warto jednak wiedzieć, że pod hasłem „testy na koronawirusa” kryją się różne typy badań. Na czym polegają i co je od siebie odróżnia?

Czytając codzienne raporty o przyroście zakażeń koronawirusem lub słuchając medialnych doniesień o przypadkach choroby wśród znanych osób na ogół nie zastanawiamy się, w jaki sposób je zdiagnozowano. Oczywiście wiemy, że wykonuje się testy na koronawirusa, jednak zwykle dopiero w sytuacji, gdy sami chcemy się poddać badaniu, dowiadujemy się, że istnieje więcej niż jedna opcja. Popularne rozróżnienie na „wymaz” i „test z krwi” to uproszczenie, które nie oddaje kluczowych różnic pomiędzy tymi metodami. Co trzeba wiedzieć na ich temat?

W diagnostyce laboratoryjnej COVID-19 wyróżniamy dwie główne kategorie badań: testy genetyczne oraz testy serologiczne.

Testy genetyczne (molekularne) na koronawirusa (RT-PCR)

Badania metodami molekularnymi służą do potwierdzania aktywnego zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Materiałem do testów są wymazy z nosogardzieli lub z gardła, z jednoczesnym wymazem z błon śluzowych nosa. Zgodnie z zaleceniami WHO i GIS badania obejmują poszukiwanie w testowanych próbkach 2 lub 3 genów wirusa.

Wskazania do wykonania testów genetycznych:

• objawy wskazujące na COVID-19
• kontakt z osobą zakażoną
• dodatni wynik testu serologicznego w klasie IgM

Więcej szczegółowych informacji na temat testów genetycznych znajdziesz TUTAJ.

Testy serologiczne (immunologiczne)

Testy serologiczne są bardzo dobrym uzupełnieniem badań genetycznych. Ich celem jest potwierdzenie kontaktu pacjenta z koronawirusem SARS-CoV-2. Materiałem do badania jest krew, w której poszukuje się przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom wirusa. Oznaczenie wykonuje się w dwóch klasach przeciwciał: IgM i IgG. Moment wykonania badania ma istotne znaczenie dla interpretacji wyniku: przeciwciała pojawiają się po co najmniej kilku dniach od wystąpienia pierwszych objawów choroby.

Testy serologiczne są przydatne:

• do wykrywania tzw. „cichych” nosicieli – osób, które przeszły zakażenie w sposób bezobjawowy lub skąpoobjawowy, przez co nieświadomie mogły być źródłem infekcji dla innych osób
• w badaniach przesiewowych osób, które mogły mieć kontakt z wirusem, ale nie spełniają kryteriów do wykonania testów genetycznych
• do diagnostyki pacjentów, którzy doświadczają powikłań w wyniku infekcji grypopodobnej i nie byli wcześniej badani pod kątem koronawirusa
• w badaniach osób szczególnie narażonych na zakażenie (np. pracownicy szpitali)

Badania serologiczne mogą być wykonywane metodą CLIA lub metodą ELISA.

Test metodą CLIA dostarcza informacji o obecności lub braku przeciwciał neutralizujących w klasie IgG przeciw wirusowi SARS-CoV-2. Ten konkretny test ma charakter ilościowy – na wyniku podawany jest poziom przeciwciał.

Test metodą ELISA informuje o obecności przeciwciał lub ich braku. Na wyniku widnieje indeks przeciwciał.

Więcej szczegółowych informacji na temat testów serologicznych znajdziesz TUTAJ.

Testy kasetkowe

Do badań serologicznych zaliczamy też testy immunochromatograficzne – kasetkowe, znane jako tzw. szybkie testy na koronawirusa. Materiałem do badania ponownie jest krew – próbkę można pobrać z żyły, ale także z palca pacjenta. Wynik pojawia się wkrótce po nałożeniu materiału na specjalną płytkę. Wynik dodatni może świadczyć o trwającym lub przebytym zakażeniu. Trzeba jednak wiedzieć, że wyniki testów kasetkowych można traktować jedynie jako orientacyjne – metoda ta jest obarczona dużym ryzykiem błędu. Ze względu na krótki czas oczekiwania na wynik ten rodzaj testów bywa wykorzystywany w charakterze wstępnych badań przesiewowych, np. przez pracodawców.

Obawiasz się, że mogłeś mieć kontakt z osobą zakażoną? Sprawdź badania w kierunku COVID-19 dostępne w ALAB laboratoria.

Zobacz też: Słownik terminów covidowych