Schorzenia bakteryjne skóry to częsta przyczyna wizyt w gabinecie lekarza rodzinnego i dermatologa. Jednym z takich schorzeń jest różyca, która może być związana z narażeniem zawodowym na zakażone mięso zwierząt. 

Spis treści:

1. Co to jest różyca?
2. Jak wygląda różyca u ludzi?
3. Różyca u człowieka – czym różni się od róży?
4. Przyczyny różycy – jak dochodzi do zakażenia?
5. Objawy różycy skórnej
6. Różyca na nodze, dłoni i palcach – gdzie najczęściej pojawiają się zmiany?
7. Jak rozpoznaje się różycę?
8. Leczenie różycy – kiedy potrzebny jest antybiotyk?

Co to jest różyca?

Różyca jest zaliczana do schorzeń bakteryjnych skóry. W klasyfikacji ICD-10 oznaczona jest kodem A26. Za infekcję odpowiada w tym przypadku bakteria Gram-dodatnia określana mianem włosowca różycy (Erysipelothrix rhusiopathiae). Bakteria ta cechuje się szerokim rozpowszechnieniem na całym świecie. Czas wylęgania choroby, a więc czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów różycy wynosi średnio 2-7 dni.

Jak wygląda różyca u ludzi?

Różyca to schorzenie, które klasycznie dotyka skórę i manifestuje się zaczerwienieniem i obrzękiem palców rąk, szczególnie ich grzbietowej powierzchni. Bardzo rzadko dochodzi do zajęcia innych tkanek i narządów, jednak jest to możliwe. U pacjentów z obniżoną odpornością może dojść do rozwoju zakażenia ogólnoustrojowego i zapalenia wsierdzia. Przebieg schorzenia zazwyczaj jest jednak łagodny, a schorzenie ma tendencję do samoograniczania się.

Różyca u człowieka – czym różni się od róży?

Zarówno róża, jak i różyca to schorzenia bakteryjne. Róża to ostry stan zapalny skóry i tkanki podskórnej, za który w większości przypadków odpowiadają paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A (Streptococcus pyogenes). Choć zmiany chorobowe mogą przypominać różycę, to w tym przypadku obecne są objawy ogólne, w tym wysoka gorączka, uczucie rozbicia, silne osłabienie. Zmiany skórne w przebiegu róży lokalizują się przede wszystkim na kończynach dolnych i na twarzy, zdecydowanie rzadziej na rękach.

>> Przeczytaj także: Róża (choroba skóry) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Przyczyny różycy – jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia włosowcem różycy dochodzi typowo na drodze drobnego urazu skóry i kontaktu z materiałem takim jak zakażone mięso (bydło, świnie, ryby, drób, owce). Ze względu na kontakt zawodowy, schorzenie najczęściej jest diagnozowane u rzeźników, weterynarzy, kucharzy i rybaków. Warto wspomnieć, że bakterie wywołujące się różycę znajdują się również moczu, kale i w wydzielinie dróg oddechowych zakażonych zwierząt.

Objawy różycy skórnej

Różyca manifestuje się przede wszystkim na skórze palców rąk, a więc tam, gdzie doszło do zakażenia. W obrazie klinicznym różycy widoczne są przede wszystkim:

• zmiany rumieniowo-obrzękowe,
• zmiany są bolesne,
• ogniska są dobrze odgraniczone od skóry niezmienionej chorobowo,
• niekiedy występuje przejaśnienie w części centralnej zmian.

Różyca na nodze, dłoni i palcach – gdzie najczęściej pojawiają się zmiany?

Zmiany skórne w przebiegu różycy pojawiają się najczęściej w obrębie skóry rąk, ponieważ to właśnie ta okolica ciała jest narażona na kontakt z zakażonym materiałem. Typową lokalizacją zmian jest powierzchnia grzbietowa palców i ręki, z zaoszczędzeniem paliczków dystalnych.

Jak rozpoznaje się różycę?

Schorzenie rozpoznaje się w większości przypadków na podstawie obrazu klinicznego. Niezwykle ważny jest również szczegółowo przeprowadzony wywiad chorobowy, w czasie którego lekarza zapyta z pewnością o wykonywany zawód i narażenie na czynniki zewnętrzne.

Na początku tego artykułu omówiono różnicowanie różycy z różą. Pozostałe schorzenia, z którymi różnicuje się to schorzenie to przede wszystkim:

• rumień wielopostaciowy – jest to schorzenie, które może być związane z stosowanymi przez pacjenta lekami, ale i infekcjami, manifestuje się klasycznie zmianami skórnymi, które swoim wyglądem przypominają tarczę strzelniczą i lokalizują się w dalszych częściach kończyn, ale i niekiedy na skórze twarzy,
• ziarniniak akwariowy – pojawia się po kontakcie uszkodzonej skóry z zakażoną wodą, za infekcję odpowiada bakteria Mycobacterium marinum, a w skórze w czasie badania histopatologicznego wykrywane są ziarniniaki tuberkulinowe.

>> Przeczytaj także: Ziarniniak – rodzaje, objawy, leczenie

Badania laboratoryjne i procedury, pomocne w diagnostyce różnicowej to między innymi:

• morfologia krwi obwodowej – w przypadku róży widoczna będzie leukocytoza, a więc podwyższona liczba leukocytów,
• stężenie CRP – będzie istotnie podwyższone w przypadku róży,
• biopsja skóry – w przypadku wątpliwości diagnostycznych i konieczności oceny histopatologicznej wycinka skóry,
• badania obrazowe – w tym echokardiografia (ECHO serca) – wykonywane w przypadku podejrzenia zajęcia wsierdzia.

Leczenie różycy – kiedy potrzebny jest antybiotyk?

Różyca jest schorzeniem bakteryjnym, a więc w jego terapii konieczne będzie zastosowanie antybiotykoterapii, ale i leczenia zewnętrznego, które uśmierza nieprzyjemne objawy. Substancje stosowane w leczeniu różycy to:

• penicylina prokainowa,
• erytromycyna,
• okłady z oktenidyny,
• okłady z ichtiolu.

Antybiotykoterapia w różycy trwa zazwyczaj 6-8 dni. Choć schorzenie ograniczone do skóry ma tendencję do samoograniczania się, to antybiotykoterapia pozwala na istotne skrócenie czasu trwania objawów chorobowych.

Bibliografia

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
2. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
3. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
4. A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005.

W przebiegu gorączki organizm świadomie „podnosi” temperaturę ciała, ponieważ wiele drobnoustrojów gorzej namnaża się w wyższej temperaturze. Jednocześnie zwiększa się aktywność układu odpornościowego, co wspiera zwalczanie zakażenia. To właśnie dlatego gorączce mogą towarzyszyć dreszcze, uczucie zimna czy osłabienie – organizm intensywnie produkuje i zatrzymuje ciepło, aby osiągnąć wyższą temperaturę potrzebną do walki z zagrożeniem.

Spis treści:

1. Gorączka – co to jest i od ilu stopni się zaczyna?
2. Stan podgorączkowy a gorączka – jaka jest różnica?
3. Jakie są najczęstsze przyczyny gorączki?
4. Objawy gorączki – jak organizm reaguje na podwyższoną temperaturę?
5. Nawracająca lub utrzymująca się gorączka – kiedy powinna niepokoić?
6. CRP w normie a stan podgorączkowy – co może oznaczać?
7. Co na gorączkę? Sposoby na zbicie gorączki
8. Gorączka – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Gorączka – co to jest i od ilu stopni się zaczyna?

Gorączka to naturalny mechanizm obronny organizmu, który uruchamia się wtedy, gdy układ odpornościowy rozpoznaje zagrożenie – najczęściej infekcję wirusową lub bakteryjną. Choć wiele osób traktuje ją wyłącznie jako nieprzyjemny objaw choroby, w rzeczywistości jest ona sygnałem, że organizm aktywnie mobilizuje siły do walki z czynnikiem wywołującym stan zapalny.

Za prawidłową temperaturę ciała uznaje się około 36,6°C przy pomiarze pod pachą, jednak warto pamiętać, że wartości te mogą się nieznacznie różnić w zależności od pory dnia, wieku czy miejsca pomiaru. O gorączce mówi się wtedy, gdy temperatura ciała przekracza 38°C. Wcześniej może pojawić się już podwyższona temperatura, która nie zawsze oznacza rozwijającą się chorobę, ale często stanowi pierwszy sygnał reakcji organizmu na infekcję lub inny proces zapalny.

>> Przeczytaj też: Infekcje – reakcja organizmu na zakażenie

Stan podgorączkowy a gorączka – jaka jest różnica?

Granica między stanem podgorączkowym a gorączką bywa często mylona, dlatego wiele osób już przy wyniku 37°C sięga po leki przeciwgorączkowe. Tymczasem nie każda lekko podwyższona temperatura świadczy o poważnej infekcji. Stan podgorączkowy obejmuje wartości między 37,1°C a 38°C i może mieć zarówno charakter fizjologiczny, jak i chorobowy. U niektórych osób pojawia się po intensywnym wysiłku fizycznym, w sytuacjach silnego stresu, w ciąży czy w drugiej fazie cyklu menstruacyjnego.

Warto jednak pamiętać, że stan podgorączkowy u dorosłego może być również pierwszym objawem rozwijającej się infekcji, przewlekłego stanu zapalnego lub chorób ogólnoustrojowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na sytuację, gdy utrzymuje się on przez dłuższy czas albo towarzyszą mu dodatkowe symptomy, takie jak nocne poty, przewlekłe zmęczenie, spadek masy ciała czy powiększenie węzłów chłonnych.

>> Sprawdź także: Stan podgorączkowy u dziecka – kiedy może się pojawić i jak postępować?

Jakie są najczęstsze przyczyny gorączki?

Najczęściej gorączka rozwija się w odpowiedzi na infekcje wirusowe i bakteryjne, takie jak przeziębienie, grypa, angina czy zakażenia układu moczowego. Podwyższona temperatura pojawia się wtedy jako element reakcji zapalnej, której celem jest ograniczenie namnażania drobnoustrojów oraz pobudzenie układu odpornościowego do działania. Nie jest jednak objawem charakterystycznym wyłącznie dla zakażeń.

Gorączka może towarzyszyć również:

• chorobom autoimmunologicznym;
• stanom zapalnym o podłożu niezakaźnym;
• nowotworom;
• nadczynności tarczycy.

Czasami pojawia się także po urazach, zabiegach operacyjnych lub zawale serca, kiedy organizm reaguje na uszkodzenie tkanek. W praktyce oznacza to, że sama obecność gorączki nie pozwala jeszcze określić konkretnej przyczyny problemu – jest raczej informacją, że organizm rozpoznał zagrożenie i uruchomił reakcję obronną.

Objawy gorączki – jak organizm reaguje na podwyższoną temperaturę?

Narastająca gorączka wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, dlatego zwykle szybko odczuwamy jej skutki. Jednym z pierwszych objawów są dreszcze oraz uczucie zimna, mimo że temperatura ciała rośnie. Dzieje się tak dlatego, że organizm ogranicza utratę ciepła poprzez zwężenie naczyń krwionośnych skóry, co często powoduje bladość i charakterystyczną „gęsią skórkę”. Jednocześnie mięśnie zaczynają drżeć, produkując dodatkowe ciepło potrzebne do podniesienia temperatury ciała.

Wraz ze wzrostem temperatury pojawiają się także:

• osłabienie i uczucie rozbicia;
• bóle mięśni i stawów;
• ból głowy;
• przyspieszone bicie serca;
• nadmierna potliwość;
• brak apetytu;
• senność lub trudności z koncentracją.

Nawracająca lub utrzymująca się gorączka – kiedy powinna niepokoić?

W większości przypadków gorączka to naturalna reakcja organizmu na infekcję i ustępuje samoistnie po kilku dniach, gdy układ odpornościowy opanuje zagrożenie. Jeśli jednak temperatura utrzymuje się przez dłuższy czas, regularnie powraca lub nie reaguje trwale na leczenie przeciwgorączkowe, sytuacja wymaga większej czujności.

Nawracająca gorączka u dorosłego może świadczyć nie tylko o przedłużającej się infekcji, ale również o chorobach autoimmunologicznych, przewlekłych stanach zapalnych, zaburzeniach hormonalnych czy nawet procesach nowotworowych. Szczególnie niepokojące są sytuacje, w których gorączce towarzyszą objawy takie jak:

• duszność;
• silny ból głowy;
• zaburzenia świadomości;
• ból w klatce piersiowej;
• trudności z oddawaniem moczu;
• wysypka;
• gwałtowna utrata masy ciała.

Szczególną ostrożność należy zachować również u kobiet w ciąży, osób po zabiegach operacyjnych, pacjentów onkologicznych czy przyjmujących leki immunosupresyjne. W tych grupach nawet pozornie niewielka gorączka może świadczyć o rozwijającym się, potencjalnie groźnym zakażeniu. Alarmującym sygnałem jest także temperatura przekraczająca 40°C, która może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania organizmu i wymaga pilnej pomocy medycznej.

CRP w normie a stan podgorączkowy – co może oznaczać?

Badanie CRP należy do podstawowych markerów stanu zapalnego i często pomaga lekarzowi ocenić, czy organizm zmaga się z infekcją wymagającą bardziej intensywnego leczenia. Zdarza się jednak, że mimo utrzymującego się stanu podgorączkowego wynik CRP pozostaje prawidłowy. Taka sytuacja nie zawsze oznacza brak problemu zdrowotnego, ale może sugerować, że organizm nie uruchomił silnej reakcji zapalnej charakterystycznej dla cięższych zakażeń bakteryjnych.

Bardzo często prawidłowe CRP przy lekkiej gorączce lub stanie podgorączkowym obserwuje się w przebiegu infekcji wirusowych, takich jak przeziębienie czy grypa.

>> Zobacz również: CRP – jak interpretować wyniki badania?

Co na gorączkę? Sposoby na zbicie gorączki

W przypadku łagodnych infekcji wirusowych, którym towarzyszy jedynie osłabienie, bóle mięśni czy głowy, zwykle wystarczają odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz dostępne bez recepty leki przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol czy ibuprofen. Bardzo ważne jest również regularne przyjmowanie płynów, ponieważ wysoka temperatura zwiększa ryzyko odwodnienia. Pomocne mogą być także lekkostrawna dieta, przewietrzenie pomieszczenia oraz unikanie przegrzewania organizmu grubą odzieżą czy nadmiarem koców.

Jeżeli gorączka utrzymuje się przez kilka dni, nawraca po działaniu leków lub towarzyszą jej niepokojące objawy, konieczna może być dalsza diagnostyka. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić m.in.:

• morfologię krwi;
• CRP;
• OB;
• badanie ogólne moczu.

Podsumowując, gorączka i stan podgorączkowy najczęściej są objawem infekcji, jednak jeśli utrzymują się długo, nawracają lub towarzyszą im dodatkowe dolegliwości, wymagają diagnostyki. Warto obserwować organizm i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem oraz wykonać podstawowe badania, takie jak morfologia, CRP czy badanie moczu, aby szybciej znaleźć przyczynę problemu i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Gorączka – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Opieka merytoryczna: lek. Sara Aszkiełowicz

Bibliografia

1. https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/012/529/original/35-46.pdf?1473335887 [dostęp: 20.05.2026]
2. Walter EJ, Hanna-Jumma S, Carraretto M, Forni L. The pathophysiological basis and consequences of fever. Crit Care. 2016 Jul 14;20(1):200.
3. Kopiński P., Gorączka, stan podgorączkowy – przyczyny i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022.

Śmierć trzech spośród jedenastu pasażerów, którzy zostali  zakażeni hantawirusami w kwietniu 2026 roku w trakcie rejsu statkiem wycieczkowym MV Hondius, spowodowała istotny wzrost zainteresowania tą grupą wirusów. Przyczyną infekcji był hantawirus Andes – jedyny znany jak do tej pory gatunek hantawirusa o potwierdzonej zdolności przenoszenia się z człowieka na człowieka. Opóźnienia w działaniach związanych z ograniczeniem następstw powstałego na statku ogniska epidemicznego spowodowały, że wirus pierwotnie pochodzący z Argentyny wraz z zainfekowanymi pacjentami pojawił się w Afryce i Europie. Czy mamy powody, by obawiać się dalszego rozprzestrzeniania wirusa poza obszary, na których występuje endemicznie?

Spis treści:

1. Hantawirus – co to jest i gdzie występuje?
2. Jak można zakazić się hantawirusem?
3. Kto jest najbardziej narażony na zakażenie hantawirusem?
4. Hantawirus – objawy zakażenia
   • Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym
   • Hantawirusowy zespół płucny
5. Czy hantawirus jest niebezpieczny? Możliwe powikłania
6. Diagnostyka hantawirusa – jakie badania wykonać?
7. Hantawirus – leczenie i postępowanie po zakażeniu
8. Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia hantawirusem?
9. Zakończenie

Hantawirus – co to jest i gdzie występuje?

Hantawirusy należą do rozpowszechnionych na całym świecie wirusów odzwierzęcych. Ich naturalnym rezerwuarem są gryzonie, takie jak szczury, myszy, nornice, rzadziej zwierzęta owadożerne (np. krety) i nietoperze. Dla zwierząt wirusy nie są szkodliwe i nie wywołują u nich objawów klinicznych. Sporadycznie hantawirusy są przenoszone na człowieka, u którego mogą powodować choroby o ciężkim przebiegu.

Zakażenia hantawirusami są stosunkowo rzadkie. Szacuje się, że w skali globalnej jest to ok. 10 tys.-100 tys rocznie. W 2025 r. odnotowano w Polsce 19 przypadków zakażeń, a w 2026 r. (do 15 maja) potwierdzono 10 przypadków choroby.

W Polsce dominują zakażenia gatunkami o małej śmiertelności Puumala i Dobrava, przenoszonymi przez mysz polną i nornicę zwyczajną.

Jak można zakazić się hantawirusem?

Hantawirusy są wirusami odzwierzęcymi. Do zakażenia człowieka dochodzi prawie wyłącznie na skutek kontaktu z gryzoniami, które są ich naturalnym rezerwuarem. Wirus przenosi się głównie drogą wziewną, poprzez wdychanie wyschniętych, skażonych odchodów i wydzielin zwierząt:

• kału,
• moczu,
• śliny.

Do narażenie dochodzi np. w trakcie sprzątania pomieszczeń, w których pojawiają się gryzonie, zwłaszcza, jeżeli czyszczenie odbywa się „na sucho”. Sporadycznie może dojść do zakażenia drogą pokarmową, przez spożywania skażonego pokarmu lub drogą kontaktową na skutek ugryzienia, czy zanieczyszczenia rany.

Przenoszenie hantawirusów z człowieka na człowieka jest niezwykle rzadkie, a udokumentowane przypadki potwierdzają taką możliwość jedynie dla gatunku Anders (ANDV). Występowanie tego gatunku ogranicza się praktycznie prawie wyłącznie do Ameryki Pd.(Argentyna, Chile). Opisywane przypadki szerzenia wirusa między ludźmi wskazują na prawdopodobieństwo transmisji przez bliski i długotrwały kontakt.

Sytuacja jaka miała miejsce w kwietniu 2026 r. na statku wycieczkowymMV Hondius , związana z powstaniem ogniska epidemicznego wywołanego hantawirusem, spowodowana była wejściem na pokład statku w Argentynie pasażera zakażonego wirusem Andes. Dochodzenie epidemiologiczne wskazało, że był on pierwotnym źródłem zakażenia następnych osób. Formalnie ognisko epidemiczne zgłoszono dopiero 3 tygodnie po pierwszym zgonie, co spowodowało, że część zakażonych pasażerów zdołała już wcześniej opuścić pokład. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje jednak, że ryzyko globalnego rozprzestrzenienia wirusa powiązanego ze zdarzeniem na statku jest małe, chociaż wymaga dalszego monitorowania sytuacji.

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie hantawirusem?

Na zakażenia hantawirusami najbardziej narażone są osoby przebywające w miejscach bytowania gryzoni. Ryzyko infekcji może dotyczyć zarówno grup zawodowych (rolników, leśników, myśliwych, budowlańców, deratyzatorów), jak i miłośników turystyki, majsterkowiczów i osób żyjących w warunkach substandardowych.

Do infekcji może dojść w trakcie:

• sprzątania piwnic, domków letniskowych, szop, stodół,
• wykonywania prac polowych,
• pracy w lesie,
• odgruzowywania,
• deratyzacji,
• przebywania w starych schroniskach i na polach campingowych,
• hodowania gryzoni pochodzących z niewiadomego źródła.

Zakażeniom hantawirusami Andes od drugiego człowieka sprzyja długotrwały kontakt z osobą zainfekowaną i przebywanie w miejscach zatłoczonych np. na masowych imprezach.

Hantawirus – objawy zakażenia

Hantawirusy atakują komórki ludzkiego śródbłonka, głównie nerek i płuc. Przebieg zakażenia i rokowanie w dużym stopniu zależą od gatunku wirusa. Symptomy choroby mogą być łagodne lub zakażenie może prowadzić do rozwoju ciężkiej infekcji obarczonej wysokim prawdopodobieństwem zgonu. Okres wylęgania choroby trwa zazwyczaj ok. 2-ch tygodni, ale może skrócić się do tygodnia lub wydłużyć nawet do 6 tygodni. Głównymi postaciami infekcji wywoływanej przez hantawirusy są :

Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (hemorrhagic fever with renal syndrome – HFRS)

To postać choroby występująca endemicznie w Europie i Azji. Za rozwój choroby odpowiedzialne są głównie wirusy Puumala, Dobrava, Hantaan i Seoul. Łagodniejszą postacią choroby, która dominuje w Europie (w tym w Polsce) jestnefropatia epidemiczna wywoływana przez wirusa Puumala.

Pierwotnie chorobę opisano po masowych zachorowaniach wśród żołnierzy przebywających w dorzeczu rzeki Hantaan w Korei w latach 50 ubiegłego stulecia. Gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym charakteryzuje ostry początek z wysoką temperaturą, szybkie objawy wstrząsowe i uszkodzenie nerek. Infekcja przebiega w 5 fazach:

• faza gorączkowa – trwa 3-4 dni, temperatura ciała dochodzi do ponad 40°C, pojawiają się przekrwienia i wybroczyny na skórze,
• faza niedociśnienia – trwa od kilku do 48 h, często występuje wstrząs, dochodzi do zastoju krwi w nerkach i martwicy cewek nerkowych,
• faza skąpomoczu – trwa 3-10 dni, występują wewnętrzne krwawienia,
• faza diuretyczna (wielomocz),
• faza zdrowienia.

W Polsce gorączka z zespołem nerkowym wymagająca leczenia szpitalnego praktycznie nie występuje. Łagodne zakażenie może objawiać się gorączką, zaburzeniami trawiennymi i przejściowym skąpomoczem przechodzącym w wielomocz.

>> Warto przeczytać też: Częstomocz, wielomocz i oddawanie moczu w nocy – jakie są przyczyny?

Hantawirusowy zespół płucny (hantavirus cardiopulmonary syndrome – HCPS)

To postać choroby występująca endemicznie w obu Amerykach. We wstępnej fazie choroby występuje:

• gorączka,
• ból głowy,
• bóle mięśni,
• zaburzenia ze strony układu pokarmowego w postaci bólu brzucha, nudności, wymiotów.

Po 4-10 dniach pojawia się kaszel, duszności, płyn w płucach. W szybkim tempie może dojść do wstrząsu i zgonu pacjenta.

Czy hantawirus jest niebezpieczny? Możliwe powikłania

Mimo że zakażenia hantawirusami są stosunkowo rzadkie, to infekcje z nimi związane mogą być przyczyną ciężkiego przebiegu choroby z groźnymi powikłaniami i wysokim odsetkiem śmiertelności. Zgony z powodu zakażeń hantawirusami w Europie i Azji szacowane są na 1-15%, a w obu Amerykach nawet na 50%. Najwyższą śmiertelność obserwuje się w przypadkach hantawirusowego zespołu płucnego. Śmiertelność z powodu najczęstszych w Europie zakażeń wirusem Puumala nie przekracza 1%.

Najgroźniejszymi powikłaniami zakażenia hantawirusami są uszkodzenie nerek, wstrząs, obrzęk płuc, krwawienia wewnątrzczaszkowe.

Diagnostyka hantawirusa – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie zakażenia hantawirusami opiera się na ocenie obrazu klinicznego, wywiadzie epidemiologicznym i na badaniach laboratoryjnych. Objawy kliniczne, szczególnie w pierwszym okresie choroby, mogą być jednak niejednoznaczne i mogą przypominać inne infekcje. Wywiad epidemiologiczny powinien obejmować pytania dotyczące prawdopodobieństwa zetknięcia się z gryzoniami, ich odchodami lub z osobą zakażoną.

Ostatecznym potwierdzeniem zakażenia są wyniki badań wykonanych w laboratorium. Ukierunkowana diagnostyka laboratoryjna obejmuje badania serologiczne w kierunku przeciwciał w klasach IgG i IgM skierowanych przeciwko hantawirusom (testy ELISA) i wykrywanie materiału genetycznego wirusów testami PCR. Obecność przeciwciał w klasie IgM wskazuje na świeże zakażenie, wykrycie przeciwciał IgG świadczy o infekcji przebytej w przeszłości. Testy molekularne są szczególnie przydatne we wstępnej fazie choroby, ponieważ wykrywają materiał genetyczny wirusa zanim organizm wytworzy przeciwciała.

Badaniami pomocniczymi w diagnozowaniu infekcji hantawirusami są:

• morfologia krwi,
• ocena aktywności aminotransferaz,
• poziom kreatyniny i mocznika.

Przydatne są również badania histopatologiczne i radiologiczne.

Hantawirus – leczenie i postępowanie po zakażeniu

Obecnie nie ma przyczynowego leczenia zakażeń wywołanych przez hantawirusy. Leczenie objawowe dostosowane jest do postaci choroby. W trakcie terapii konieczne jest wyrównywanie zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, leczenie niewydolności nerek, postępowanie przeciwwstrząsowe, a w przypadku ostrej niewydolności płuc – tlenoterapia lub wspomaganiu wentylacji płuc.

Całkowite wyleczenie choroby wywołanej przez hantawirusy jest możliwe, chociaż w przypadku hantawirusowego zespołu płucnego skutki infekcji mogą być odczuwalne przez wiele lat. Po przechorowaniu zakażenia wywołanego hantawirusem nabywa się trwałą, dożywotnią odpornośćna dany typ wirusa.

Po przejściu infekcji zalecane jest oszczędzanie organizmu do momentu odzyskania dobrego samopoczucia, czyli:

• unikanie przeciążeń,
• przestrzeganie lekkiej diety,
• dbanie o higienę snu.

W przypadku wystąpienia powikłań konieczna jest dłuższa rekonwalescencja i przestrzeganie diety stosowanej w chorobach nerek.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia hantawirusem?

Nie istnieje swoista profilaktyka przeciwko zakażeniom hantawirusowym w postaci szczepionki. Podstawowym zabezpieczeniem przed infekcją jest unikanie kontaktu z gryzoniami i ich odchodami.

Profilaktyce zakażeń hantawirusowych sprzyja:

• utrzymywanie porządku w pomieszczeniach mieszkalnych,
• zabezpieczanie pomieszczeń przed możliwością wtargnięcia do nich gryzoni,
• usuwanie i zabezpieczanie resztek żywności, do których mogłyby mieć dostęp gryzonie,
• bezpieczna praca w miejscach skażonych odchodami zwierząt (stosowanie maseczek, rękawic ochronnych),
• sprzątanie „na mokro”.

Zakończenie

Hantawirusy występują powszechnie na całym świecie. Infekcje z nimi związane wynikają głównie z kontaktów z gryzoniami i ich odchodami. Zakażenia człowieka od człowieka są sporadyczne i wywoływane wyłącznie przez hantawirusa Andes, który endemicznie występuje na terenie Ameryki Pd. Mimo że zakażenia hantawirusami są rzadkie, to groźne dla zdrowia następstwa, jakie może nieść za sobą choroba powodują, że przy najmniejszym podejrzeniu infekcji należy szybko reagować. Diagnostyka laboratoryjna umożliwia rozpoznanie zakażenia i podjęcie właściwych działań związanych z terapią pacjenta i zabezpieczeniem osób z jego najbliższego otoczenia.

Bibliografia

1. dr hab. n. med. Ernest Kuchar „Hantawirusy – gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym i hantawirusowy zespół płucny” https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/158156,hantawirusy-goraczka-krwotoczna-z-zespolem-nerkowym-i-hantawirusowy-zespol-plucny (dostęp 31.05.2026 r.)
2. „Przekazanie hantawirusa z człowieka na człowieka bardzo rzadkie” – wywiad PAP z dr hab. T. Dzieciątkowskim https://www.mp.pl/medycynapodrozy/aktualnosci/404710,przekazanie-hantawirusa-z-czlowieka-na-czlowieka-bardzo-rzadkie (dostęp 30.05.2026 r.)
3. Attila J. Hertelendy & others „The MV Hondius Hantavirus Outbreak—Lessons for Pandemic Preparedness” https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2849730 (dostęp 30.05.2026 r.)