SHBG globulina wiążąca hormony płciowe

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – więcej informacji o badaniu

Globulina wiążąca hormony płciowe (SHBG) to glikoproteina syntetyzowana głównie w wątrobie. Pełni funkcję najważniejszego białka transportowego dla estrogenów i androgenów (męskich hormonów płciowych, takich jak testosteron i dihydrotestosteron) we krwi. SHBG wykazuje wysokie powinowactwo do tych hormonów, wiążąc je i regulując ich dystrybucję pomiędzy frakcją związaną z białkami (nieaktywną biologicznie) a frakcją wolną (aktywną i dostępną dla komórek docelowych). Stężenie SHBG w osoczu jest regulowane przez równowagę androgenów i estrogenów, hormony tarczycy, poziom insuliny, a także czynniki metaboliczne i dietetyczne. Badanie SHBG jest niezwykle przydatne w ocenie zaburzeń metabolizmu androgenów oraz w diagnostyce stanów takich jak hirsutyzm czy zespół policystycznych jajników (PCOS).

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie SHBG jest zalecane w przypadku podejrzenia zaburzeń hormonalnych u obu płci, zwłaszcza gdy:

• U mężczyzn - występują objawy niedoboru testosteronu, takie jak obniżone libido, problemy z erekcją, niepłodność, zmniejszona masa mięśniowa czy ginekomastia. Badanie jest pomocne, gdy poziom testosteronu całkowitego nie koreluje z objawami klinicznymi, wskazując na konieczność oceny biodostępnej frakcji hormonu.
• U kobiet - pojawiają się objawy nadmiaru androgenów (androgenizacji), takie jak nadmierne owłosienie (hirsutyzm), trądzik, zaburzenia miesiączkowania (w tym brak miesiączki) czy problemy z płodnością. Jest to kluczowy element diagnostyki PCOS.
• Pozostałe wskazania - diagnostyka zaburzeń płodności, monitorowanie terapii hormonalnej lub antyandrogenowej, diagnostyka zaburzeń dojrzewania, otyłość, zespół metaboliczny, choroby wątroby, nadczynność lub niedoczynność tarczycy oraz hiperprolaktynemia. Badanie SHBG może być również pomocne w diagnostyce anoreksji.

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – normy

Wartości referencyjne dla SHBG mogą różnić się w zależności od laboratorium i używanej metody badawczej, a także zależą od płci i wieku pacjenta. Poniżej przedstawiono przykładowe normy stosowane w ALAB laboratoria:

• Kobiety przed menopauzą: 34,3 – 147,7 nmol/l
• Kobiety po menopauzie: 26,4 – 118,0 nmol/l
• Mężczyźni: 17,1 – 77,6 nmol/l

Należy pamiętać, że poziom SHBG może fizjologicznie wzrastać w czasie ciąży, a także zmieniać się wraz z wiekiem (np. wzrost u starszych mężczyzn). Ostateczną interpretację wyników zawsze powinien przeprowadzić lekarz, biorąc pod uwagę pełen obraz kliniczny pacjenta.

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Poziom globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG) pozwalającym ocenić rzeczywistą aktywność biologiczną hormonów steroidowych, w tym przede wszystkim testosteronu. Zmiany w stężeniu SHBG różnią się znaczeniem diagnostycznym w zależności od płci pacjenta.

Obniżone stężenie SHBG

Niskie poziomy SHBG wskazują na większą ilość wolnych, biologicznie aktywnych hormonów płciowych w krwiobiegu:

• u kobiet - może wskazywać na zespół policystycznych jajników (PCOS) oraz hirsutyzm. Nawet przy prawidłowym poziomie testosteronu całkowitego, niskie SHBG powoduje nadmiar jego formy wolnej, wywołując objawy maskulinizacji (trądzik, nadmierne owłosienie).
• u mężczyzn - często wskazuje na zaburzenia metaboliczne, otyłość brzuszną oraz insulinooporność. Może być również efektem stosowania dopingu androgenowego.
• u obu płci może wskazywać na:
  • cukrzyca typu 2 i zespół metaboliczny (insulina hamuje syntezę SHBG w wątrobie),
  • niedoczynność tarczycy.
  • schorzenia wątroby (np. stłuszczenie),
  • akromegalia oraz choroba Cushinga.

Podwyższone stężenie SHBG

Wysoki poziom SHBG powoduje, że większość hormonów płciowych jest związana przez białko transportowe, co czyni je niedostępnymi dla tkanek.

• u mężczyzn - często wiąże się z procesem starzenia (andropauzą) oraz ginekomastią. Może prowadzić do objawów niedoboru testosteronu (spadek libido, utrata masy mięśniowej), mimo że wynik testosteronu całkowitego pozostaje w normie.
• u kobiet - najczęściej wynika z wysokiego poziomu estrogenów – występuje fizjologicznie w trakcie ciąży lub podczas stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej czy terapii hormonalnej, a także w przebiegu endometriozy,
• u obu płci może wskazywać, m.in. na:
  • nadczynność tarczycy,
  • marskość wątroby,
  • zaburzenia odżywiania (anoreksja),
  • długotrwały, przewlekły stres,
  • hiperprolaktynemię,
  • przyjmowanie niektórych leków (przeciwdrgawkowych, antydepresantów).

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – przygotowanie do badania

Badanie SHBG wymaga pobrania próbki krwi z żyły łokciowej. Zazwyczaj nie ma specjalnych wymagań dotyczących przygotowania do badania, takich jak konieczność bycia na czczo, jednak zawsze warto potwierdzić to z personelem laboratorium lub lekarzem. W przypadku kobiet, poziom SHBG nie wykazuje znaczących zmian w trakcie cyklu miesiączkowego, dlatego badanie może być wykonane dowolnego dnia. Niekiedy jednak lekarz może zalecić pobranie krwi w określonej fazie cyklu (np. 2-4 dzień), zwłaszcza jeśli celem jest ocena całego profilu hormonalnego.

SHBG globulina wiążąca hormony płciowe – co może wpłynąć na wynik

Na stężenie SHBG w osoczu może wpływać wiele czynników, co ma istotne znaczenie dla prawidłowej interpretacji wyników:

• Leki - doustne środki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, leki przeciwdrgawkowe, antydepresanty (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitory MAO), leki antypsychotyczne, glikokortykosteroidy.
• Dieta - dieta ubogotłuszczowa, wysokowęglowodanowa, bogata w cukry proste, a także fitoestrogeny, mogą wpływać na poziom SHBG.
• Stan zdrowia - otyłość, insulinooporność, choroby tarczycy (nadczynność lub niedoczynność), choroby wątroby, PCOS, anoreksja, przewlekły stres, infekcje (np. HIV).
• Styl życia - intensywny wysiłek fizyczny może przejściowo zwiększyć stężenie SHBG.
• Wiek i płeć - poziom SHBG zmienia się fizjologicznie wraz z wiekiem i różni się między płciami.
• Ciąża - w czasie ciąży obserwuje się fizjologiczny wzrost stężenia SHBG.