Przetoka jelitowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Przetoka jelitowa to złożony problem chirurgii przewodu pokarmowego, który może przybierać różne postacie. W jej przebiegu tworzy się nieprawidłowe połączenie pomiędzy jelitem a skórą lub innym narządem. To, gdzie przebiega przetoka i jaka ilość treści się przez nią wydostaje, w dużej mierze decyduje o jej objawach i możliwych powikłaniach. Sprawdź, dlaczego powstają przetoki jelitowe, jakie są ich rodzaje i od czego zależą leczenie oraz rokowanie.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym jest przetoka jelitowa?
2. Jakie są rodzaje przetok jelitowych?
   • Przetoki wewnętrzne
   • Przetoki zewnętrzne (jelitowo-skórne)
3. Przetoka jelitowa – przyczyny
   • Przetoka jelitowa po operacji
   • Choroby, które mogą prowadzić do powstania przetoki
4. Przetoka jelitowa – objawy
5. Jak rozpoznaje się przetokę jelitową?
6. Przetoka jelitowa – leczenie
   • Leczenie zachowawcze
   • Kiedy potrzebna jest operacja?
7. Jakie powikłania może powodować przetoka jelitowa?
8. Przetoka jelitowa – rokowania

Czym jest przetoka jelitowa?

Przetoka jelitowa (w klasyfikacji ICD-10 ujęta m.in. pod kodem K63.2) to patologiczne połączenie światła jelita z innym odcinkiem przewodu pokarmowego, innym narządem lub powierzchnią ciała. Oznacza to, że treść jelitowa może przedostawać się poza swoją prawidłową drogę i trafiać do sąsiednich struktur lub wydostawać się na powierzchnię skóry.

Jakie są rodzaje przetok jelitowych?

Przetoki jelitowe można klasyfikować na kilka sposobów, m.in. według ich lokalizacji anatomicznej, przyczyny, budowy oraz ilości wydzielanej treści. Podstawowy podział obejmuje przetoki wewnętrzne oraz zewnętrzne, czyli jelitowo-skórne.

Przetoki wewnętrzne

Przetoki wewnętrzne łączą jelito z innym odcinkiem przewodu pokarmowego lub sąsiednim narządem. Należą do nich m.in. przetoki:

• jelitowo-jelitowe,
• jelitowo-pęcherzowe,
• jelitowo-pochwowe.

Ponieważ nie mają ujścia na powierzchni skóry, ich rozpoznanie może być trudniejsze.

Przetoki zewnętrzne (jelitowo-skórne)

W przypadku przetok zewnętrznych treść jelitowa wydostaje się na powierzchnię ciała przez patologiczne ujście w skórze lub ranie pooperacyjnej. Charakter i objętość wydzieliny zależą m.in. od odcinka jelita, z którego pochodzi przetoka.

Ze względu na dobową objętość wydzieliny wyróżnia się przetoki zewnętrzne:

• nisko wydzielające: poniżej 200 ml na dobę,
• średnio wydzielające: 200–500 ml na dobę,
• wysoko wydzielające: powyżej 500 ml na dobę.

Podział ten ma znaczenie kliniczne, ponieważ wraz ze wzrostem objętości wydzieliny zwiększa się ryzyko powikłań.

>> Przeczytaj także: Przetoka odbytu – czym jest? Objawy, przyczyny i leczenie

Przetoka jelitowa – przyczyny

Przetoka jelitowa powstaje wskutek uszkodzenia ściany jelita i zaburzenia prawidłowego gojenia tkanek. Najczęściej ma związek z wcześniejszym zabiegiem chirurgicznym, ale może również rozwinąć się w przebiegu chorób powodujących przewlekły stan zapalny lub naciekanie tkanek.

Przetoka jelitowa po operacji

Większość przetok jelitowo-skórnych rozwija się jako powikłanie zabiegu chirurgicznego. Przyczyną może być nieszczelność zespolenia, czyli operacyjnego połączenia fragmentów jelita, albo uszkodzenie ściany jelita podczas operacji.

Wyciek treści jelitowej może prowadzić do miejscowego stanu zapalnego i powstania ropnia. Utrzymujący się przeciek i stan zapalny mogą z czasem prowadzić do wytworzenia przetoki. Powikłanie może wystąpić również po operacjach wykonywanych poza samym jelitem, np. po naprawie przepukliny.

Choroby, które mogą prowadzić do powstania przetoki

Przetoka jelitowa może powstać także bez wcześniejszej operacji. Do jej przyczyn należą m.in.:

• choroba Leśniowskiego-Crohna: przewlekłe zapalenie obejmujące całą grubość ściany jelita sprzyja tworzeniu ropni i przetok,
• zapalenie uchyłków: zwłaszcza gdy dochodzi do perforacji i powstania ropnia,
• nowotwory: naciekanie i uszkadzanie sąsiadujących tkanek mogą prowadzić do powstania patologicznego połączenia,
• uszkodzenia popromienne: radioterapia jamy brzusznej lub miednicy może powodować przewlekłe uszkodzenie jelita i zaburzenia gojenia.

Rzadziej przetoka jest następstwem urazu, obecności ciała obcego lub określonych zakażeń. Ustalenie przyczyny jest konieczne do zaplanowania leczenia.

Przetoka jelitowa – objawy

Objawy przetoki jelitowej zależą od jej lokalizacji, rodzaju oraz ilości wydostającej się treści. W przetokach zewnętrznych najbardziej charakterystyczne jest wydostawanie się treści jelitowej przez ranę pooperacyjną lub otwór w skórze. Wokół ujścia mogą występować zaczerwienienie, podrażnienie i ból skóry.

Przetoki wewnętrzne mogą dawać mniej charakterystyczne objawy, zależne od narządu, do którego przedostaje się treść jelitowa. Mogą wystąpić m.in.:

• w przetoce jelitowo-pęcherzowej: nawracające zakażenia dróg moczowych, ból podczas oddawania moczu, obecność gazu lub treści kałowej w moczu,
• w przetoce jelitowo-pochwowej: wydostawanie się gazów lub treści jelitowej przez pochwę, nieprawidłowa wydzielina i nawracające zakażenia,
• w przetoce jelitowo-jelitowej: niekiedy skąpe objawy, a w innych przypadkach biegunka, zaburzenia wchłaniania i utrata masy ciała.

Szczególnie niepokojące są silny ból brzucha, gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego oraz objawy zakażenia, np. gorączka i dreszcze. Mogą one wskazywać na ropień, przedostawanie się treści jelitowej do jamy otrzewnej lub rozwijającą się sepsę. Są to stany wymagające pilnej pomocy medycznej.

>> Zobacz także: Czym jest perforacja jelita, co ją powoduje i jak się objawia?

Jak rozpoznaje się przetokę jelitową?

Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. W przypadku przetoki jelitowo-skórnej sama obecność treści jelitowej w ranie lub otworze w skórze może pozwolić na postawienie rozpoznania klinicznego. Nadal jednak należy określić przebieg przetoki i jej połączenia oraz ocenić obecność powikłań.

Podstawowe znaczenie mają badania obrazowe. Najczęściej wykonuje się tomografię komputerową (TK) jamy brzusznej i miednicy z kontrastem, która pozwala ocenić anatomię przetoki, wykryć zbiorniki płynowe i ropnie oraz zaplanować leczenie. W zależności od sytuacji wykorzystuje się także:

• rezonans magnetyczny: szczególnie przy złożonych przetokach w chorobie Leśniowskiego-Crohna,
• fistulografię: badanie po podaniu kontrastu do kanału przetoki.

Uzupełniająco wykonuje się badania endoskopowe, np. kolonoskopię, a w wybranych przypadkach przetoki jelitowo-pęcherzowej także cystoskopię. Dobór badania zależy od lokalizacji i podejrzewanej przyczyny przetoki.

Badania laboratoryjne pozwalają ocenić stan pacjenta i następstwa przetoki. Mogą obejmować:

• morfologię krwi: w celu oceny niedokrwistości i zmian towarzyszących zakażeniu,
• CRP: do oceny i monitorowania stanu zapalnego,
• elektrolity, m.in. sód, potas i magnez: w celu wykrycia zaburzeń związanych z utratą treści jelitowej,
• kreatyninę i mocznik: do oceny czynności nerek,
• badanie ogólne i posiew moczu: przy podejrzeniu przetoki obejmującej drogi moczowe.

Ocenia się również stężeniealbuminy. Na jej wynik wpływają jednak m.in. stan zapalny i zaburzenia gospodarki płynowej, dlatego samo stężenie albuminy nie jest wiarygodnym wskaźnikiem stanu odżywienia.

Przetoka jelitowa – leczenie

Leczenie przetoki jelitowej ma ograniczyć jej następstwa i, jeśli to możliwe, stworzyć warunki do samoistnego zamknięcia. Często wymaga współpracy różnych specjalistów, m.in. chirurga, gastroenterologa, dietetyka klinicznego.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze obejmuje uzupełnianie płynów i elektrolitów, odpowiednie żywienie oraz pielęgnację rany i ochronę skóry wokół ujścia przetoki. W zależności od jej położenia i objętości wydzielanej treści pacjent może być żywiony doustnie, dojelitowo lub pozajelitowo. Jeśli występuje zakażenie, stosuje się antybiotykoterapię, a w przypadku ropnia może być konieczny jego drenaż. W wybranych przypadkach stosuje się także leki ograniczające ilość treści jelitowej wydostającej się przez przetokę.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Operację rozważa się, gdy przetoka nie zamyka się mimo leczenia zachowawczego lub gdy występują czynniki utrudniające jej wygojenie, np. zwężenie lub niedrożność jelita. Pilny zabieg może być konieczny w przypadku rozlanego zapalenia otrzewnej, zakażenia, którego nie udaje się opanować metodami małoinwazyjnymi lub pogarszającego się stanu pacjenta.

Jeśli sytuacja nie wymaga natychmiastowej interwencji, operację planuje się po ustabilizowaniu stanu chorego i poprawie stanu odżywienia. W wybranych przypadkach możliwe jest leczenie endoskopowe lub inne metody małoinwazyjne, a zabieg zwykle polega na usunięciu odcinka jelita z przetoką i odtworzeniu ciągłości przewodu pokarmowego.

Jakie powikłania może powodować przetoka jelitowa?

Powikłania zależą m.in. od lokalizacji przetoki oraz ilości wydostającej się przez nią treści. Do najważniejszych należą:

• odwodnienie oraz zaburzenia wodno-elektrolitowe i kwasowo-zasadowe, które w cięższych przypadkach mogą prowadzić do niewydolności nerek,
• niedożywienie i utrata masy ciała związane ze stratami białka, energii i mikroelementów,
• zakażenia, ropnie i sepsa,
• podrażnienie i uszkodzenie skóry wokół ujścia przetoki,
• w przetokach wewnętrznych także nawracające zakażenia narządu, z którym łączy się jelito, np. dróg moczowych w przetoce jelitowo-pęcherzowej.

Największe ryzyko odwodnienia i zaburzeń metabolicznych dotyczy przetok wysoko wydzielających.

Przetoka jelitowa – rokowania

Rokowanie jest najkorzystniejsze w przypadku przetok nisko wydzielających i bez czynników utrudniających gojenie. Szanse na samoistne zamknięcie zmniejszają m.in. utrzymujący się stan zapalny, niedrożność jelita, nowotwór, wcześniejsza radioterapia oraz obecność ciała obcego.

Jeśli przetoka nie zamyka się samoistnie, rokowanie zależy od możliwości skutecznego leczenia zabiegowego po ustabilizowaniu stanu pacjenta. Leczenie operacyjne pozwala na zamknięcie przetoki u większości chorych, jednak nawet po skutecznym zabiegu możliwy jest jej nawrót.

Bibliografia

1. Cereatti F., Grassia R., Drago A., Conti C.B., Donatelli G. Endoskopowe leczenie nieszczelności i przetok przewodu pokarmowego. Chirurgia ogólna. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/czasopisma/chirurgia/2023/3/356358,endoskopowe-leczenie-nieszczelnosci-i-przetok-przewodu-pokarmowego/ (dostęp: 08.10.2026).
2. Kłęk S., Sobocki J. Przetoka jelitowo-atmosferyczna. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3684-64-1-2,przetoka-jelitowo-atmosferyczna/ (dostęp: 08.10.2026).
3. Kłęk S., Sobocki J. Przetoki przewodu pokarmowego. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3684-64,przetoki-przewodu-pokarmowego/ (dostęp: 08.10.2026).
4. Komorowski A.L. Przetoka jelitowa. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/choroby/165559,przetoka-jelitowa (dostęp: 08.10.2026).
5. Napolitano L.M., Aubry S.T. Enterocutaneous and enteroatmospheric fistulas. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/enterocutaneous-and-enteroatmospheric-fistulas (dostęp: 08.10.2026).
6. Patient education: Enteric fistula. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/enteric-fistula-the-basics (dostęp: 08.10.2026).
7. Sobocki J., Jackowski M., Dziki A. i wsp. Wytyczne leczenia przetok przewodu pokarmowego. Stanowisko Grupy Ekspertów Towarzystwa Chirurgów Polskich. Polski Przegląd Chirurgiczny 2021;93(4):57–69. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.0499 (dostęp: 08.10.2026).
8. Strickland L.-M., Burnstein M., Cohen Z. Colovesical fistulas. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/colovesical-fistulas (dostęp: 08.10.2026).
9. Szczygieł B. Przetoki jelitowe. Podstawy chirurgii. Medycyna Praktyczna Premium. https://premium.mp.pl/podreczniki/chirurgia/chapter/B14-3394-32-7,przetoki-jelitowe/ (dostęp: 08.10.2026).