Artykuł powstał 19.04.2024 r., ostatnia aktualizacja: 30.08.2026 r.
Kamica żółciowa jest dość powszechna i dotyka istotną część populacji dorosłych na całym świecie. Jest to stan, w którym twarde złogi, zwane kamieniami żółciowymi, formują się w pęcherzyku żółciowym lub drogach żółciowych. Te złogi mogą mieć różny skład i rozmiar, a ich obecność może prowadzić do różnorodnych objawów i komplikacji. Jakich dokładnie? Zapraszamy do lektury.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> kamica żółciowa polega na obecności złogów w pęcherzyku żółciowym lub drogach żółciowych, a najczęściej występują kamienie cholesterolowe; >> do czynników ryzyka należą m.in. predyspozycje genetyczne, nadwaga i otyłość, dieta bogata w tłuste i wysokokaloryczne produkty, płeć żeńska oraz szybka utrata masy ciała; >> kamica żółciowa przez długi czas może nie dawać objawów, a typowym symptomem jest kolka żółciowa, czyli silny ból w prawej górnej części brzucha; >> podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce jest USG jamy brzusznej, a pomocniczo wykonuje się również badania laboratoryjne i inne badania obrazowe; >> bezobjawowa kamica pęcherzyka żółciowego zwykle nie wymaga leczenia operacyjnego, natomiast przy kamicy objawowej leczeniem z wyboru jest planowa cholecystektomia laparoskopowa; >> podstawą profilaktyki są prawidłowa masa ciała, zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna. |
Spis treści:
- Kamica żółciowa – co to jest?
- Epidemiologia kamicy żółciowej – kogo dotyczy najczęściej?
- Kamica żółciowa – przyczyny. Od czego powstają kamienie żółciowe?
- Objawy kamicy żółciowej – gdzie boli przy kamicy?
- Kamica żółciowa bezobjawowa – czy trzeba ją leczyć lub operować?
- Diagnostyka kamicy żółciowej – jakie badania zrobić?
- Czy kamica żółciowa jest niebezpieczna? Powikłania nieleczonej kamicy
- Leczenie kamicy żółciowej
- Kamica żółciowa a dieta – co jeść, a czego unikać?
- Kamica żółciowa – profilaktyka
- Zakończenie
Kamica żółciowa – co to jest?
Pod powyższym pojęciem kryje się obecność litych (o różnym składzie i rozmiarze) złogów w obrębie dróg żółciowych (kamica pierwotna) lub pęcherzyka żółciowego (kamica wtórna). W zależności od czynników predysponujących, formują się trzy główne typy złogów:
- cholesterolowe (najczęstsze, stanowią 90% przypadków),
- barwnikowe,
- mieszane.
Według danych literaturowych, częstość występowania kamicy żółciowej waha się od 10 do 20% populacji osób dorosłych. Nierozpoznana i nieleczona, prowadzi do upośledzenia jakości życia (niekiedy znacznego stopnia), a w części przypadków – do ciężkich, zagrażających życiu powikłań.
>> Przeczytaj też: Kamica żółciowa u dzieci i młodzieży – kazuistyka czy realny problem? – Centrum Wiedzy ALAB laboratoria
Epidemiologia kamicy żółciowej – kogo dotyczy najczęściej?
Dostępne dane mówią, że kamienie żółciowe występują u około 6% światowej populacji, choć częstość znacznie różni się między regionami. Choroba jest częstsza u kobiet niż u mężczyzn – odpowiednio około 7,6% i 5,4% – a jej częstość wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Szczególnie narażone są kobiety, osoby po 50. roku życia, osoby z nadwagą lub otyłością oraz osoby z rodzinnym występowaniem kamicy żółciowej.
Kamica żółciowa – przyczyny. Od czego powstają kamienie żółciowe?
Według aktualnej wiedzy, w patogenezie choroby biorą udział czynniki genetyczne, nadmierne wydzielanie cholesterolu przez wątrobę (prowadzące do przesycenia cholesterolu w żółci), upośledzenie motoryki pęcherzyka żółciowego i czynniki jelitowe.
Stąd czynnikami ryzyka są głównie:
- predyspozycje genetyczne,
- nadwaga i otyłość,
- dieta bogata w wysokokaloryczne, tłuste pokarmy,
- niektóre leki upośledzające metabolizm żółci,
- płeć żeńska (naturalnie wyższe stężenia estrogenów),
- zespół metaboliczny,
- szybka utrata masy ciała,
- długotrwałe głodzenie,
- chirurgiczne leczenie otyłości,
- choroba Leśniowskiego-Crohna, resekcja jelita krętego.
>> Przeczytaj też: Diagnostyka wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
Objawy kamicy żółciowej – gdzie boli przy kamicy?
W początkowej fazie choroby aż 75% pacjentów nie odczuwa wyraźnych dolegliwości. Jednak w miarę przemieszczania się i/lub powiększania złogów rozwijają się następujące objawy:
- kolka żółciowa – powtarzające się epizody ostrego, silnego bólu brzucha w prawym górnym kwadrancie, ból często jest opisywany jako tępy, trwa od 1 do 5 godzin; dolegliwości bólowe są często wyzwalane przez tłuste posiłki,
- wymioty i biegunka – ich częstość i nasilenie są zróżnicowane,
- wzmożone pocenie się.
Niepokojące objawy kamicy żółciowej to obecność gorączki, uczucia szybkiego bicia serca, zażółcenia śluzówek i/lub skóry oraz spadku ciśnienia tętniczego. Te symptomy sugerują powikłania, takie jak zapalenie pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych, trzustki lub inne przyczyny ogólnoustrojowe.
Kamica żółciowa – objawy ataku
Silny atak kamicy żółciowej sugeruje pojawienie się nagłego, silnego bólu w prawej górnej części brzucha, promieniującego niekiedy do łopatki lub tylnej części tułowia. Towarzyszy mu potliwość, nudności, wymioty lub biegunka. Warto zaznaczyć, że objawy ataku kamicy żółciowej najczęściej pojawiają się po spożyciu posiłku bogatego w tłuszcze, jednak nie jest to warunek konieczny.
>> Sprawdź: Ból brzucha – przyczyny, lokalizacje, diagnostyka
Kamica żółciowa bezobjawowa – czy trzeba ją leczyć lub operować?
W większości przypadków, bezobjawowa kamica pęcherzyka żółciowego nie wymaga leczenia ani profilaktycznego usunięcia pęcherzyka. Jeżeli złogi zostały wykryte przypadkowo w USG, a pacjent nie miał napadów kolki żółciowej ani powikłań, standardowym postępowaniem jest obserwacja.
Cholecystektomię rozważa się jednak w wybranych sytuacjach zwiększonego ryzyka. Dotyczy to, przede wszystkim, pacjentów, u których:
- obraz pęcherzyka budzi podejrzenie nowotworu,
- występują duże złogi – zwłaszcza około 3 cm lub większe,
- współistnieje polip pęcherzyka o średnicy przekraczającej około 10 mm.
Warto również podkreślić, że samo znalezienie kamieni nie jest wskazaniem do stosowania leków „rozpuszczających” złogi. Kwas ursodeoksycholowy ma zastosowanie tylko w szczególnych sytuacjach i nie stanowi rutynowego leczenia przypadkowo wykrytej, bezobjawowej kamicy.
Diagnostyka kamicy żółciowej – jakie badania zrobić?
Systematycznie przeprowadzane badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej to sposób, aby wykazać obecność lub brak kamicy żółciowej. Pojedyncze badanie nie zawsze prowadzi do uwidocznienia złogów.
Dlatego należy je powtarzać. Co zrobić jeżeli w kolejnych próbach nie udało się uwidocznić kamicy, a obecne są liczne kliniczne przesłanki? EASL zaleca alternatywne badania obrazowe – głównie endoskopową ultrasonografię (EUS) lub rezonans magnetyczny. W postawieniu rozpoznania pomocne są także badania laboratoryjne. Do najczęściej oznaczanych należą:
- bilirubina całkowita (której stężenie może być podwyższone),
- aminotransferaza alaninowa i asparaginianowa (ALT i AST), które są podwyższone zwłaszcza we wczesnej fazie ostrej niedrożności dróg żółciowych,
- gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) – jej wzrost jest obserwowany m.in. w upośledzonym transporcie żółci,
- fosfataza alkaliczna i lipaza (pomocne w różnicowaniu z innymi przyczynami dolegliwości).
Ostry ból brzucha klinicznie bywa trudny w różnicowaniu tylko i wyłącznie na podstawie objawów. Z tego powodu niekiedy przy diagnostyce kamicy żółciowej oznacza się amylazę w surowicy i/lub moczu, białko C-reaktywne, morfologię krwi obwodowej, a w cięższych przypadkach prokalcytoninę.
Czy kamica żółciowa jest niebezpieczna? Powikłania nieleczonej kamicy
Większość pacjentów przez długi czas nie odczuwa dolegliwości. Jednak nierozpoznana, a tym samym niekontrolowana (i nieleczona) kamica żółciowa prowadzi do szeregu groźnych powikłań, takich jak:
- zapalenie pęcherzyka żółciowego – pojawia się nawet u 20% pacjentów z kamicą, objawia się silnym bólem, obecnym także przy wdechu, gorączką, złym stanem ogólnym; nieleczone w porę prowadzi do eskalacji zakażenia z perforacją pęcherzyka i sepsą włącznie,
- niedrożność przewodu trzustkowego – może powodować ostre zapalenie trzustki (niekiedy ciężkie, przebiegające z rozległym uszkodzeniem wewnątrz jamy brzusznej),
- rak pęcherzyka żółciowego – nowotwór o bardzo złym rokowaniu z przeżyciem 5-letnim wynoszącym ok. 15-20%,
- przetoka pęcherzykowo-jelitowa – nieprawidłowy przewód łączący pęcherzyk z dowolnym odcinkiem jelita; jest to rzadkie powikłanie (3-5% pacjentów z kamicą), zazwyczaj dotyka pacjentów w podeszłym wieku, obciążonych wieloma chorobami współistniejącymi.
Leczenie kamicy żółciowej
Rozpoznanie kamicy żółciowej umożliwia zaplanowanie odpowiedniego leczenia. Przypadkowe wykrycie złogów w drogach żółciowych nie jest wskazaniem do leczenia chirurgicznego. Gdy objawy są obecne, leczeniem z wyboru pozostaje planowa cholecystektomia metodą laparoskopową. Do tego czasu, przy pojawieniu się kolki żółciowej, zalecane jest stosowanie leków przeciwbólowych. Najczęściej są to:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ketoprofen, diklofenak),
- rozkurczowe (np. drotaweryna),
- w bardziej nasilonych dolegliwościach także pochodne opioidów (np. buprenorfina).
Operacja kamicy żółciowej – kiedy może być konieczna?
Najczęstszym wskazaniem do planowej cholecystektomii jest kamica objawowa, przede wszystkim nawracające napady bólu o charakterze kolki żółciowej.
Operacja może stać się konieczna również w przypadku ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Aktualne zalecenia preferują w takiej sytuacji wczesną cholecystektomię laparoskopową, wykonywaną w trakcie tego samego epizodu choroby, jeżeli stan pacjenta pozwala na przeprowadzenie zabiegu.
Do ważnych powikłań wymagających leczenia zabiegowego należą także kamica przewodu żółciowego wspólnego, żółtaczka mechaniczna, ostre zapalenie dróg żółciowych oraz ostre żółciopochodne zapalenie trzustki.
Kamica żółciowa a dieta – co jeść, a czego unikać?
Najkorzystniejszy wydaje się sposób odżywiania zbliżony do diety śródziemnomorskiej – bogaty w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, ryby, orzechy i oleje roślinne. Duże badania obserwacyjne wskazują, że wysoka jakość diety, w tym przestrzeganie zasad diety śródziemnomorskiej, DASH czy innych zdrowych modeli żywienia, wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju objawowej kamicy żółciowej.
Kamica żółciowa – profilaktyka
W świetle obowiązujących rekomendacji towarzystw naukowych nie zaleca się profilaktyki farmakologicznej kamicy żółciowej, nawet w przypadku występowania czynników predysponujących. Istnieje jednak wyjątek. EASL (European Association for the Study of the Liver) podaje, że u pacjentów ze spodziewaną szybką utratą masy ciała na skutek diety lub po operacji bariatrycznej, zasadne może być profilaktyczne, krótkotrwałe podawanie kwasu ursodeoksycholowego w dawce 500 g na dobę. Według ekspertów tego towarzystwa podstawą profilaktyki jest utrzymywanie masy ciała w prawidłowych wartościach, odpowiednio zbilansowana dieta oraz regularna aktywność fizyczna.
Zakończenie
Kamica żółciowa to częste schorzenie, które niekiedy wymaga leczenia chirurgicznego – zwłaszcza, gdy podejrzewa się powikłania. Przy obecności objawów sugerujących chorobę, warto wykonać choć podstawowe badania, które pozwolą na zaplanowanie dalszych interwencji chroniących przez skutkami nieleczonej kamicy. Nie zwlekaj, zbadaj się!
Źródła
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9743645/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8326257/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7132079/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470440/
- https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(16)30032-0/fulltext#secst090
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9026518/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459370/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5088099/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK442002/
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9857250/
