Artykuł powstał 31.10.2023 r., ostatnia aktualizacja: 14.09.2026 r.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) należy do tzw. nieswoistych chorób zapalnych jelit, w których z niejasnych przyczyn dochodzi do uszkadzania ścian cewy pokarmowej i w konsekwencji szeregów objawów klinicznych. Jakie objawy powinny skłaniać do diagnostyki w kierunku tejże choroby? O tym w poniższym artykule.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to nieswoista choroba zapalna jelit, w której dochodzi do powstawania owrzodzeń w ścianie jelita grubego; >> typowe objawy WZJG to biegunka z domieszką świeżej krwi, ból brzucha oraz nasilone parcie na stolec; >> na rozwój choroby wpływają m.in. predyspozycje genetyczne, nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego, zaburzenia mikrobioty i czynniki środowiskowe; >> rozpoznanie WZJG opiera się na ocenie klinicznej oraz kolonoskopii z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego; >> w diagnostyce i monitorowaniu choroby wykorzystuje się także m.in. kalprotektynę w kale, badania krwi oraz USG jamy brzusznej z oceną jelit; >> leczenie zależy od wieku pacjenta, lokalizacji zmian i nasilenia choroby, a w łagodnym i umiarkowanym WZJG lekiem pierwszego wyboru jest 5-ASA. |
Spis treści:
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – co to za choroba?
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny i czynniki ryzyka
- WZJG – objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego u dzieci – objawy i przebieg
- Zaostrzenie WZJG – kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji?
- Choroba Leśniowskiego-Crohna a wrzodziejące zapalenie jelita grubego – różnice
- Diagnostyka WZJG – jakie badania wykonać?
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – jak leczyć WZJG?
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego a ryzyko raka jelita grubego
- Zakończenie
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – co to za choroba?
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to choroba, w której – pod wpływem nieprawidłowo działającego układu odpornościowego – dochodzi do powstawania owrzodzeń w ścianie tego narządu. Wrzody jelita powodują ból brzucha i krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Występuje z częstością około 6 przypadków na 100 000 osób rocznie. Szczyt zachorowań przypada na wiek od 15 do 30 lat. Dzieci stanowią od 15% do
20% wszystkich pacjentów, a im młodszy wiek zachorowania, tym cięższy przebieg i mniej korzystne rokowanie.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny i czynniki ryzyka
Nie ma jednej przyczyny choroby. Wiadomo jednak, że rozwija się w wyniku współdziałania predyspozycji genetycznej, nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego, zaburzeń mikrobioty jelitowej oraz czynników środowiskowych. Czynnikami ryzyka są:
- przebyte zakażenia przewodu pokarmowego,
- stosowanie antybiotyków,
- życie w środowisku miejskim,
- dieta oparta o produkty wysokoprzetworzone,
- palenie tytoniu.
>> Przeczytaj też: Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego – przyczyny, objawy i rodzaje odporności
WZJG – objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
Klasyczny obraz obejmuje biegunkę z dużą ilością świeżej krwi (ze śluzem lub bez), wzmożone parcie na mocz i stolec, ból brzucha o różnym nasileniu, często ustępujący podczas defekacji; u niewielkiej liczby pacjentów może dochodzić do zaparć. Chorobę należy podejrzewać także w przypadku uczucia osłabienia połączonego z co najmniej
4 wypróżnieniami dziennie i utratą masy ciała (część literatury naukowej podaje spadek o 5 kg w ciągu ostatniego roku).
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego u dzieci – objawy i przebieg
Najbardziej charakterystycznym objawem WZJG u dziecka jest biegunka z domieszką świeżej krwi. Stolce mogą zawierać również śluz, a ich liczba w ciągu doby może znacznie wzrosnąć. Typowe są nagłe, silne parcia na stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz konieczność oddawania stolca również w nocy. Dzieci często zgłaszają ponadto ból brzucha, zwykle nasilający się przed wypróżnieniem, oraz osłabienie i przewlekłe zmęczenie.
>> Przeczytaj też: Biegunka u dzieci i niemowląt. Możliwe przyczyny, postępowanie, badania
Zaostrzenie WZJG – kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji?
U dzieci postępowanie w przypadku zaostrzeń zależy od punktacji w skali PUCAI (paediatic ulcerative colitis activity index) – wynik co najmniej 10 jest wskazaniem do diagnostyki potencjalnych powikłań i zmiany sposobu leczenia.
Choroba Leśniowskiego-Crohna a wrzodziejące zapalenie jelita grubego – różnice
| Cecha | Wrzodziejące zapalenie jelita grubego | Choroba Leśniowskiego-Crohna |
| Lokalizacja zmian | jelito grube | Może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego – od jamy ustnej do odbytu |
| Sposób szerzenia się zmian | zmiany ciągłe | odcinkowo |
| Głębokość zapalenia | błona śluzowa | cała grubość ściany jelita |
| Krew w stolcu | bardzo częsta | może występować, ale rzadko |
| Ból brzucha | zwykle mniej dominujący, często związany z parciem na stolec | częsty, niekiedy nasilony, szczególnie przy zajęciu jelita cienkiego |
| Utrata masy ciała | możliwa, zwłaszcza w ciężkim przebiegu | częstsza, szczególnie przy zajęciu jelita cienkiego |
| Zaburzenia wzrastania u dzieci | mogą występować, ale są mniej charakterystyczne | stosunkowo częste i mogą poprzedzać objawy jelitowe |
| Przetoki | bardzo rzadkie | częste |
| Ropnie | rzadkie | mogą występować, zwłaszcza przy głębokim zapaleniu |
| Zwężenia jelita | nietypowe; wymagają dokładnej diagnostyki | częste w przebiegu przewlekłym |
| Zmiany okołoodbytnicze | rzadkie | mogą być nasilone; obejmują m.in. szczeliny, ropnie i przetoki |
>> Przeczytaj też: Choroba Leśniowskiego-Crohna – ciężka choroba o wielu twarzach
Diagnostyka WZJG – jakie badania wykonać?
Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii oraz zaktualizowane wytyczne American College of Gastroenterology podają, że rozpoznanie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) opiera się na ocenie klinicznej w połączeniu z kolonoskopią, podczas której pobierane są próbki do oceny histopatologicznej bioptatów. Jednocześnie należy wykluczyć inne jednostki chorobowe o podobnej symptomatologii (głównie choroby zakaźne). Należy przede wszystkim pamiętać o możliwości zakażenia toksynotwórczym szczepem Clostridum difficile.
Kolonoskopia i badanie histopatologiczne
Badanie będące “złotym standardem” diagnostycznym; przy okazji pozwala na ocenę jelita grubego pod kątem potencjalnej choroby nowotworowej.
Badania biochemiczne wrzodziejącego zespołu jelita grubego
Ważnym markerem korelującym z ciężkością stanu zapalnego w jelicie grubym jest kalprotektyna, będąca tzw. białkiem ostrej fazy (czyli takim, który pojawia się w przypadku obecności stanu zapalnego), a którą oznacza się w próbce kału. Stężenie przekraczające 250 µg/g wskazuje na znaczne nasilenie procesu zapalnego, ale nie jest wystarczające do rozpoznania choroby i nie eliminuje konieczności wykonania endoskopii – parametr ten, zarówno u dzieci jak u dorosłych, służy do monitorowania aktywności choroby.
Badania takie jak stężenie białka C-reaktywnego w surowicy, elektrolitów, morfologia krwi obwodowej, parametry oceniające gospodarkę żelazem (Fe, TIBC, ferrytyna) i parametry cholestazy (ALT, AST, GGTP, fosfataza zasadowa, bilirubina) powinny być wykonane na początku u każdego pacjenta z podejrzeniem WZJG.
>> Przeczytaj też: Kalprotektyna w kale – marker stanu zapalnego jelit
Badania serodiagnostyczne wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG)
Niezależnie od stadium choroby u części chorych stwierdza się obecność tzw. przeciwciał p-ANCA (przeciwciała przeciw antygenom cytoplazmy neutrofilów) oraz ASCA (przeciwciała przeciwko Saccharomyces cerevisiae). Pierwsze są częstsze w przypadku WZJG, drugie natomiast u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, przez co oznaczenie obydwu ułatwia różnicowanie. Kolejnym istotnym markerem jest antygen karcynoembrionalny (CEA), którego podwyższony poziom wskazuje na zaostrzenie już rozpoznanej choroby. Należy jednak pamiętać, że brak nieprawidłowych wyników nie wyklucza WZJG.
Badania radiologiczne wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG)
Podstawowym badaniem radiologicznym jest ultrasonografia jamy brzusznej z oceną jelit, co w wielu przypadkach pozwala w nieinwazyjny sposób ocenić rozległość i nasilenie zmian. U dzieci, razem z pomiarem kalprotektyny i oceną w skali PUCAI, służy do monitorowania aktywności choroby.
Zdecydowanie rzadziej (w wyjątkowych sytuacjach) wykonuje się zdjęcie rentgenowskie jelita grubego z podwójnym kontrastem (z kontrastem dodatnim, np. barem i kontrastem ujemnym, czyli powietrzem).
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – jak leczyć WZJG?
| Sytuacja kliniczna / leczenie | Dorośli | Dzieci |
| Łagodne i umiarkowane WZJG – leczenie pierwszego wyboru | 5-ASA (mesalazyna) | 5-ASA |
| Zapalenie odbytnicy / lewostronne WZJG | mesalazyna doodbytnicza | połączenie doustnego i doodbytniczego 5-ASA jest skuteczniejsze |
| Steroidy w leczeniu podtrzymującym | nie powinny być stosowane | nie powinny być stosowane |
| Leczenie biologiczne | infliksymab, adalimumab i golimumab; w II rzucie leki z innych grup | infliksymab jest biologicznym lekiem pierwszego wyboru; w II rzucie leki z innych grup, mniej dostępne niż u dorosłych |
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego a ryzyko raka jelita grubego
U pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (WZJG) wzrasta ryzyko wystąpienia raka tego narządu; jest ono kumulacyjne i wynosi 2% po dziesięciu latach od rozpoznania, 8% po 20 latach i 20–30% po 30 latach, które dodatkowo wzrasta przy większej aktywności choroby.
>> Przeczytaj też: Rak jelita grubego – objawy, badania przesiewowe, leczenie i profilaktyka
Zakończenie
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to groźna choroba, która nierozpoznana lub rozpoznana zbyt późno prowadzi do groźnych powikłań. Rozpoznanie jest stosunkowo proste – kolonoskopia (obecnie w Polsce całkiem dobrze dostępna), jednak najpierw należy po prostu skonsultować się z lekarzem – ważna jest ocena wskazań, a jeszcze ważniejsza świadomość, kiedy należy podejrzewać chorobę. To drugie jest także Twoją domeną, drogi Czytelniku!
Źródła
- Rubin DT, Ananthakrishnan AN, Siegel CA, Barnes EL, Long MD. ACG Clinical Guideline Update: Ulcerative Colitis in Adults. Am J Gastroenterol. 2025 Jun 3;120(6):1187-1224. doi: 10.14309/ajg.0000000000003463. PMID: 40701556.
https://www.ovid.com/jnls/ajg/fulltext/10.14309/ajg.0000000000003463~acg-clinical-guideline-update-ulcerative-colitis-in-adults - Wine E, Aloi M, Van Biervliet S, Bronsky J, di Carpi JM, Gasparetto M, Gianolio L, Gordon H, Hojsak I, Hudson AS, Hussey S, van Limbergen J, Miele E, Norsa L, Olén O, Pellino G, van Rheenen P, de Ridder L, Russell RK, Shouval DS, Trindade E, Turner D, Wilson DC, Yerushalmy Feler A, Assa A. Management of paediatric ulcerative colitis, part 1: Ambulatory care-An updated evidence-based consensus guideline from the European Society of Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition and the European Crohn’s and Colitis Organisation. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2025 Sep;81(3):765-815. doi: 10.1002/jpn3.70097. Epub 2025 Jul 18. PMID: 40677018; PMCID: PMC12408984.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12408984/ - Assa A, Aloi M, Van Biervliet S, Bronsky J, di Carpi JM, Gasparetto M, Gianolio L, Gordon H, Hojsak I, Hudson AS, Hussey S, Van Limbergen J, Miele E, Norsa L, Olén O, Pellino G, van Rheenen P, de Ridder L, Russell RK, Shouval DS, Trindade E, Dan T, Wilson DC, Yerushalmy-Feler A, Wine E. Management of paediatric ulcerative colitis, part 2: Acute severe colitis-An updated evidence-based consensus guideline from the European Society of Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition and the European Crohn’s and Colitis Organization. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2025 Sep;81(3):816-851. doi: 10.1002/jpn3.70096. Epub 2025 Jun 17. PMID: 40528309.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jpn3.70096 - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459282/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0011502919300318?via%3Dihub
- https://www.termedia.pl/Guidelines-for-the-management-of-ulcerative-colitis-Recommendations-of-the-Polish-Society-of-Gastroenterology-and-the-Polish-National-Consultant-in-Gastroenterology,41,50345,1,1.html
- https://gut.bmj.com/content/68/Suppl_3/s1.long
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30044357/
