Morfologia krwi to najczęściej wykonywane badanie laboratoryjne, a jednym z najczęstszych pytań, które słyszymy w laboratorium brzmi: „czy na morfologię należy przyjść na czczo”? Sprawdź, dlaczego przed morfologią nie należy jeść i dowiedz się, jakie są inne czynniki wpływające na wiarygodność tego badania. Zapraszamy do artykułu.
| Z artykułu dowiesz się m.in: >> dlaczego przygotowanie do morfologii jest ważne, >> dlaczego na pobranie należy przyjść na czczo (8-14 godzin po posiłku) i w godzinach porannych (7:00-10:00), >> jak na morfologię wpływa stres i wysiłek fizyczny, >> jak ważne jest odpowiednie nawodnienie – odwodnienie lub przewodnienie może fałszować wyniki hematokrytu (HCT) i poziomu krwinek czerwonych/hemoglobiny, >> że alkohol wpływa na parametry krwi, dlatego należy go unikać alkoholu na 2-3 dni przed badaniem. |
Spis treści:
- Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?
- Morfologia a pora dnia
- Czy morfologię należy wykonywać na czczo?
- Morfologia a odpowiednie nawodnienie
- Morfologia a stres
- Wysiłek fizyczny a morfologia krwi
- Morfologia a alkohol
- Morfologia a leki
- Podsumowanie
- FAQ – Jak się przygotować do morfologii krwi?
Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?
Badanie morfologii krwi jest podstawowym, standardowym testem laboratoryjnym, zlecanym przez lekarzy rodzinnych. Jest również badaniem, które znalazło swoje miejsce w takich obszarach jak np. onkohematologia.
>> Więcej o tym, czym jest morfologia i jakie jest jej miejsce we współczesnej diagnostyce w artykule: Morfologia krwi – co oznaczają wyniki i jak je odczytać?
Morfologia jest badaniem, które wymaga przygotowania, dzięki czemu uzyskuje się bardziej wiarygodne wyniki. Przygotowanie do morfologii jest ważne dla każdego pacjenta, ale szczególne znaczenie ma w przypadku osób, które mają wyniki na granicy wartości referencyjnych. Jeśli wynik niektórych parametrów jest „trochę powyżej normy” lub „trochę poniżej” lekarz musi mieć pewność, iż nie jest to spowodowane nieodpowiednim przygotowaniem. Dzięki temu unika się dalszej, często niepotrzebnej diagnostyki.
Morfologia a pora dnia
Materiał do rutynowej i zaplanowanej morfologii powinien być pobrany w godzinach porannych, pomiędzy 7 a 10 przed południem. Jest to czas po całonocnym wypoczynku, gdy wszystkie oznaczane parametry są stabilne, dzięki czemu można uzyskać miarodajne wyniki.
Czy morfologię należy wykonywać na czczo?
Na badanie morfologii krwi pacjent powinien przyjść na czczo, po co najmniej 8 godzinnej przerwie od ostatniego posiłku.
Zjedzony przed morfologią posiłek, zwłaszcza bogatobiałkowy, może spowodować podwyższenie poziomu leukocytów – następuje przesunięcie granulocytów obojętnochłonnych z puli marginalnej do puli krążącej.
Inną nieprawidłowością pojawiającą się po zbyt późno zjedzonym posiłku, zwłaszcza bogatotłuszczowym, jest pojawienie się hiperlipemii. Próbki hiperlipemiczne, bogate w trójglicerydy, mogą fałszować odczyty analizatorów, zawyżając nie tylko liczbę leukocytów, ale również poziom hemoglobiny.
>> Sprawdź nasz artykuł: Leukocyty w moczu – co oznaczają, jakie są normy i wskazania do badania?
Produkty dozwolone przed morfologią
W dniu badania nie można jeść żadnych posiłków. Natomiast w dniu poprzedzającym badanie należy zachować swoją zwyczajową dietę, zwracając uwagę aby kolacja była lekkostrawna.
Czego unikać przed morfologią?
Dzień przed morfologią nie powinien być czasem zbyt obfitego jedzenia, dlatego nie planujmy rutynowego pobrania krwi po wystawnej kolacji, przyjęciu weselnym czy po dniach świątecznych.
W dniu poprzedzającym badanie nie należy się również głodzić. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej zalecają, aby post przed badaniem morfologii trwał od 8 do 14 godzin.
Niektóre badania podkreślają wpływ długotrwałego postu na parametry białokrwinkowe, w innych nie notuje się odchyleń. Dlatego aby mieć pewność, iż otrzymany wynik jest w pełni miarodajny, unikajmy zbyt długiego postu przed morfologią.
Morfologia a odpowiednie nawodnienie
Morfologia jest badaniem oceniającym elementy morfotyczne (komórki) krwi, jednak są one wrażliwe na zmiany objętości płynu w organizmie. Z tego powodu zarówno nadmierne „zagęszczenie” krwi, spowodowane odwodnieniem, jak i nadmierne „rozcieńczenie” krwi spowodowane przewodnieniem, mają wpływ na ostateczne wyniki.
Odpowiednie nawodnienie organizmu przed morfologią zapewnia przyjęcie 1-2 litrów płynu w dniu poprzedzającym badanie. W dniu pobrania dopuszcza się wypicie szklanki niegazowanej wody. Większa ilość płynów przed tuż pobraniem nie jest wskazana.
>> Warto dowiedzieć się więcej z artykułu: Odwodnienie i nawodnienie organizmu – fakty i mity
Przewodnienie a morfologia
Przewodnienie, czyli nadmiar płynów w organizmie, wpływa na:
- hematokryt (HCT) – wynik jest fałszywie zaniżony, przez nadmierne „rozcieńczenie” krwi
- krwinki czerwone (RBC) i poziom hemoglobiny (HGB) – wyniki również są fałszywie zaniżone, mogą wskazywać na niedokrwistość.
>> Przeczytaj również: Niedokrwistość (anemia) z niedoboru żelaza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Odwodnienie a morfologia
Odwodnienie, czyli zbyt mała ilość płynów w organizmie może skutkować:
- fałszywie zawyżonym wynikiem hematokrytu,
- fałszywie zawyżonymi poziomami krwinek czerwonych i hemoglobiny, które mogą maskować istniejącą niedokrwistość, prowadząc do względnej nadkrwistości.
Morfologia a stres
Stres jest czynnikiem, który ma duży wpływ na organizm, co znajduje również odzwierciedlenie w różnych badaniach laboratoryjnych, w tym w morfologii. Wiadomo, że stres sprzyja przesunięciu granulocytów obojętnochłonnych do krwi krążącej, co może wpływać na podwyższenie liczby leukocytów, która nie jest spowodowana czynnikami chorobowymi.
Dlatego zaleca się, aby przed samym pobraniem – już będąc w laboratorium – odpocząć 15-20 minut. Sprzyja to uspokojeniu i daje większość pewność uzyskania wiarygodnego wyniku.
>> Dowiedz się więcej z artykułu: Chroniczny (przewlekły) stres, jakie są jego objawy i skutki?
Wysiłek fizyczny a morfologia krwi
Wysiłek fizyczny również wpływa na liczbę białych krwinek, powodując wzrost ich ilości. Pod wpływem stresu, którym dla organizmu jest nasilona aktywność, większa ilość granulocytów obojętnochłonnych przesuwa się do krwiobiegu. Uzyskany w ten sposób wynik może być podstawą do niepotrzebnych decyzji diagnostycznych. Dlatego na 24 godziny przed planowaną morfologią należy unikać intensywnego wysiłki fizycznego, zwłaszcza takiego, który odbiega od rutynowych działań.
Morfologia a alkohol
Alkohol również ma wpływ na badanie morfologii krwi. Nadużywanie alkoholu powoduje wzrost wskaźnika MCV, czyli średniej objętości erytrocytu – zmiana tego parametru obserwowana jest u alkoholików. Jednak nawet krótkotrwałe spożywanie alkoholu powoduje przejściowy wzrost MCV, z tego powodu nie należy go spożywać na 2-3 dni przed planowanym badaniem.
>> Może Cię zainteresować: Alkohol a zdrowie. Jak wpływa na proces starzenia się?
Morfologia a leki
Niektóre leki mają wpływ na liczbę erytrocytów, leukocytów czy płytek krwi. Jeśli leki stosowane są w terapii przewlekłej rekomendowane jest, aby w miarę możliwości iść na badanie przed przyjęciem porannej dawki leków. Można to zrobić już w laboratorium, tuż po pobraniu krwi.
Jeśli natomiast kuracja jest krótkotrwała, np. chemioterapeutyki, antybiotyki – badanie należy wykonać po jej zakończeniu.
Wpływ niektórych grup leków na morfologię krwi ilustruje poniższa tabela.
| Grupa leków | Wpływ na morfologię | Zalecenia |
| Sterydy, chemioterapeutyki, | WBC – liczba leukocytów | Rekomenduje się aby badanie przeprowadzić przed poranną dawką leków. Jeśli możliwe – badanie wykonać przed rozpoczęciem leczenia. |
| Antybiotyki, kwas acetylosalicylowy, leki przeciwkrzepliwe | PLT – liczba płytek krwi | |
| Niektóre antybiotyki, cytostatyki, antymetabolity | RBC – liczba leukocytów |
Wszystkie modyfikacje w zażywaniu leków należy zawsze uzgodnić z lekarzem.
Podsumowanie
Morfologia to najczęściej wykonywane badanie laboratoryjne, które wymaga odpowiedniego przygotowania. Najważniejsze zmiany poszczególnych parametrów podsumowuje tabela.
| Czynnik wpływający na wynik badania | Wpływ na parametr w morfologii | Zalecenia |
| Posiłek | wzrost WBC – liczba leukocytów | 8-14 godzin od posiłku |
| Wysiłek fizyczny | wzrost WBC – liczba leukocytów | Powstrzymać się od intensywnego wysiłku 24 godziny przed badaniem |
| Stres | wzrost WBC – liczba leukocytów | Odpocząć 15-20 minut przed badaniem. W dniu badania powstrzymać się od palenia tytoniu |
| Alkohol | wzrost MCV – średnia objętość erytrocytu | Odstawić na 2-3 dni przed badaniem |
| Odwodnienie | względna nadkrwistość – wzrost poziomu erytrocytów i hemoglobiny | Należy wypić 1-2 litry płynów w przeddzień pobrania. W dniu pobrania szklankę niegazowanej wody. |
| Przewodnienie | względna niedokrwistość – spadek poziomu erytrocytów i hemoglobiny | |
| Leki | Zmiana liczby leukocytów, płytek krwi, erytrocytów | W miarę możliwości przyjść na pobranie przed poranną dawką leków |
FAQ – Jak się przygotować do morfologii krwi?
Należy pozostać na czczo 8-14 godzin.
Tak. Więcej o tym, czym jest morfologia z rozmazem dowiesz się z naszego artykułu o morfologii krwi (znajdziesz go w rozdziale Przygotowania do morfologii – dlaczego jest to ważne?).
Tak, nie ma medycznych przeciwwskazań do mycia zębów przed pobraniem krwi do morfologii, ponieważ nie ma ono negatywnego wpływu na wyniki tego konkretnego badania.
Dopuszczalne jest wypicie szklanki niegazowanej wody. U osób z utrudnionym dostępem do żył jest to nawet wskazane.
Przed morfologią krwi należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, niewskazany jest alkohol oraz zbyt późne zjedzenie posiłku.
Nie. Morfologię wykonuje się na czczo, co oznacza, że poza szklanką niegazowanej wody, nie można przyjmować żadnych napojów ani posiłków.
Nie. Palenie ma długoterminowy wpływ na parametry morfologii u palaczy tytoniu, obserwuje się i nich wyższe poziomy białych krwinek, hemoglobiny, średniej objętości krwinki czerwonej oraz średniego stężenia hemoglobiny w krwince. Wypalenie papierosa przed morfologią to dodatkowy czynnik stresowy dla organizmu, który może pogłębić zaburzenia ilości leukocytów.
Bibliografia
- Pietruczuk M, Eusebio M, Golański J et al. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024. Diagn Lab.. (2024);60(3):139-172. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7416. [dostęp: 15.12.2025 r.]
- Haasis E, Bettenburg A, Lorentz A. Effect of Intermittent Fasting on Immune Parameters and Intestinal Inflammation. Nutrients. 2024 Nov 19;16(22):3956. doi: 10.3390/nu16223956. PMID: 39599741; PMCID: PMC11597193.
- Malenica M, Prnjavorac B, Bego T, Dujic T, Semiz S, Skrbo S, Gusic A, Hadzic A, Causevic A. Effect of Cigarette Smoking on Haematological Parameters in Healthy Population. Med Arch. 2017 Apr;71(2):132-136. doi: 10.5455/medarh.2017.71.132-136. PMID: 28790546; PMCID: PMC5511531.
