Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten

Symbol: CELALNA

Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – więcej informacji

Choroby glutenozależne są grupą schorzeń spowodowanych spożywaniem glutenu, białka obecnego w pszenicy, jęczmieniu i życie. Należą do nich:

• celiakia - genetycznie uwarunkowana, autoimmunologiczna choroba jelit, w której spożywanie glutenu prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego. Skutkuje to zaburzeniami wchłaniania składników odżywczych i może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych, zarówno trawiennych (np. bóle brzucha, biegunki, wzdęcia), jak i pozatrawiennych (np. anemia, zmęczenie, bóle stawów, wysypki skórne, osteoporoza).
• alergia na gluten - klasyczna reakcja alergiczna układu odpornościowego na białka obecne w glutenie. Objawy są zazwyczaj natychmiastowe i mogą obejmować wysypkę, katar, duszności, obrzęk, ból brzucha;
• nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCGS) - stan, w którym pacjenci doświadczają objawów podobnych do celiakii po spożyciu glutenu, ale nie mają uszkodzenia błony śluzowej jelita ani odpowiedzi autoimmunologicznej typowej dla celiakii. Diagnoza NCGS opiera się na wykluczeniu celiakii i alergii na pszenicę oraz poprawie stanu po zastosowaniu diety bezglutenowej.

Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – jakie badania zawiera pakiet?

Pakiet składa się z następujących badań, które pomagają w diagnozowaniu i różnicowaniu powyższych chorób:

• p/c przeciw gliadynie - badanie wykrywa przeciwciała przeciwko gliadynie, jednemu z głównych białek glutenu;
• p/c przeciw deamidowanym peptydom gliadyny IgG (N81) - badanie poszukuje specyficznych przeciwciał klasy IgG, wytwarzanych w odpowiedzi na spożycie glutenu. Są one uznanym markerem diagnostycznym celiakii, szczególnie u osób z niedoborem IgA.
• RTri a 19 Pszenica, omega-5 gliadyna (F-416) IgE swoiste (L91) - Tri a 19 to jedno z białek glutenu i główny alergen pszenicy. Często jest odpowiedzialny za wystąpienie zależnej od pokarmu anafilaksji indukowanej wysiłkiem fizycznym;
• RTri a 14 pszenica zwyczajna (F-433) IgE swoiste (L91) - jest to silny alergen pszenicy, anafilaktogenny. W wielu przypadkach do wywołania reakcji anafilaktycznych nie wymaga kofaktora, takiego jak wysiłek fizyczny;
• NGliadyn Pszenica, gliadyna (F-98) IgE swoiste (L91) - zawiera przeciwciała swoiste dla 4 głównych białek zapasowych pszenicy: α-, β-, g- i ω-gliadyn (w tym gliadyny ω-5). Są one odpowiedzialne za większość objawów klinicznych alergii na pszenicę;
• immunoglobulina IgA w surowicy (L85) - oznacza poziom immunoglobuliny IgA w surowicy. Jest to ważne badanie, ponieważ niedobór IgA może prowadzić do fałszywie ujemnych wyników testów na celiakię opartych na przeciwciałach IgA.
• p/c przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG IgA) - badanie na obecność przeciwciał przeciwko enzymowi transglutaminazie tkankowej. Wysoki poziom tych przeciwciał jest specyficznym markerem celiakii.

Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – kto i kiedy powinien wykonać pakiet badań?

Pakiet badań jest zalecany dla osób, które doświadczają objawów sugerujących nietolerancję lub alergię na gluten, takich jak:

• przewlekłe dolegliwości trawienne (bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia, nudności, wymioty),
• niewyjaśniona anemia,
• utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie, osłabienie,
• bóle stawów i mięśni,
• problemy skórne (np. wysypki, egzema),
• objawy neurologiczne (np. bóle głowy, "mgła mózgowa", drętwienia kończyn),
• opóźnienie wzrostu u dzieci,
• częste infekcje,
• cukrzyca typu 1, choroby autoimmunologiczne tarczycy, autoimmunologiczne choroby wątroby, zespół Downa, zespół Turnera (ze względu na podwyższone ryzyko celiakii),
• osoby z pozytywnym wywiadem rodzinnym w kierunku celiakii lub alergii na pszenicę.

Badanie powinno być wykonane, gdy podejrzewa się jedną z chorób glutenozależnych, aby umożliwić wczesną diagnozę i wprowadzenie odpowiednich zmian w diecie.

Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Wyniki badań wchodzących w skład pakietu mogą wskazywać na obecność choroby glutenozależnej.

• Podwyższone p/c przeciw deamidowanym peptydom gliadyny IgG (DGP IgG) i/lub P/c przeciw transglutaminazie tkankowej IgA (tTG IgA) mogą świadczyć o celiakii, szczególnie jeśli występują jednocześnie z objawami klinicznymi i/lub charakterystycznymi zmianami w biopsji jelita cienkiego.
• Podwyższone swoiste IgE (RTri a 19, RTri a 14, NGliadyn) wskazują na alergię na pszenicę/gluten. Wysoki poziom przeciwciał IgE jest zgodny z reakcją alergiczną typu natychmiastowego.
• Prawidłowy poziom p/c tTG IgA i DGP IgG przy jednoczesnym niedoborze Immunoglobuliny IgA w surowicy może maskować celiakię, dlatego badanie ogólnego IgA jest kluczowe. W takim przypadku diagnoza celiakii może opierać się na badaniu P/c DGP IgG oraz biopsji.
• Negatywne wyniki badań na celiakię i alergię przy jednoczesnym występowaniu objawów po spożyciu glutenu może wskazywać na nieceliakalną nadwrażliwość na gluten (NCGS), której diagnoza jest diagnozą z wykluczenia innych chorób glutenozależnych.

Interpretacja wyników zawsze powinna być przeprowadzona przez lekarza, w kontekście objawów klinicznych i historii medycznej pacjenta.

Diagnostyka chorób glutenozależnych: celiakia, alergia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – co może wpłynąć na wynik?

Kluczowym czynnikiem, który może wpłynąć na wyniki badań, jest dieta pacjenta. Zaleca się, aby pacjent nie odstawiał glutenu przed badaniem, ponieważ w przypadku celiakii dieta bezglutenowa prowadzi do obniżenia poziomu przeciwciał i tym samym daje wyniki fałszywie negatywne, nawet jeśli celiakia jest obecna. Aby wyniki były wiarygodne, konieczne jest spożywanie glutenu przez co najmniej kilka tygodni przed pobraniem krwi.